Tijdens zijn eerste politieke debat als premier komt Dick Schoof donderdag direct al klem te zitten. De man die hem uitkoos voor het Torentje, Geert Wilders, noemt het eerste optreden van Schoof ‘slappe hap’. Ondertussen ondermijnt ook PVV-vicepremier Fleur Agema zijn gezag.
Het is een ongekend begin van een premierschap. Dick Schoof staat donderdagochtend nog geen uur achter het spreekgestoelte van de Tweede Kamer als Wilders woedend naar voren komt en de door hem geselecteerde premier de oren begint te wassen.
De PVV-leider wil dat Schoof veel explicieter afstand neemt van beschuldigingen vanuit de oppositie dat twee PVV-ministers racisten zouden zijn. ‘U moet meteen boos worden als dit wordt gezegd! U moet twee kanten op normeren. Neem het voor de mensen op!’, briest Wilders. ‘Het valt mij van u tegen!’
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Aanvankelijk herhaalt Schoof wat hij eerder heeft gezegd, namelijk dat hij vertrouwen heeft in alle leden van het kabinet. Daarmee vindt hij dat hij duidelijk genoeg is geweest. Maar voor Wilders is dat niet genoeg. Na enig tegenstribbelen – ‘Ik kies mijn eigen woorden’, zegt Schoof – gaat de nieuwbakken minister-president door de pomp en herhaalt op commando wat Wilders wenst: ‘Nee, er zitten geen racisten in het kabinet.’
De schade voor Schoofs aanzien als onafhankelijk premier ‘boven de partijen’ wordt nog groter als Wilders vervolgens in het volle licht van de Tweede Kamer concludeert dat het optreden van de premier ’slappe hap’ was. Die woorden herhaalt hij enkele minuten later ook op berichtenplatform X.
De oppositie gelooft de oren en ogen niet. Volgens D66-leider Rob Jetten is de nieuwe premier zojuist ‘vernederd en daarna gevierendeeld’. Ook Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en Henri Bontenbal (CDA) vinden dat Schoof ‘onder de bus is gesmeten’.
Schoof zegt dat zelf anders te zien. Wilders heeft volgens hem het ‘volste recht’ om kritiek te leveren. De nieuwe minister-president verwijst naar de afspraak tussen zijn kabinet en de vier coalitiepartijen dat zij enigszins los van elkaar gaan opereren.
Toch kan die afspraak niet verhullen dat de nieuwe minister-president wel erg hard wordt aangepakt door de man die hem in het Torentje heeft gebracht. NSC-leider Pieter Omtzigt en VVD-leider Dilan Yesilgöz steken aanvankelijk geen vinger voor hem uit. Pas in de lunchpauze bedenkt Yesilgöz zich. Zij verklaart op X dat ‘Wilders zijn rol als leider van de grootste partij onverantwoord heeft ingevuld’. Ze wil het graag hebben over kabinetsbeleid en ‘snapt dat mensen thuis, van links tot rechts, zich afvragen wat hier in hemelsnaam gebeurt’. Omtzigt sluit zich later aan bij haar woorden.
Ondertussen wordt Schoof met de minuut steeds verder klemgezet tijdens het debat over zijn regeringsverklaring. Niet alleen Wilders opent het vuur op hem, ook de oppositie doet dat. Maar zodra de minister-president een beetje met de oppositieleden meebeweegt, wordt Wilders kwaad. En omgekeerd.
Mark Rutte was er een meester in om op zulke netelige ogenblikken bruggen te slaan tussen coalitiepartijen en zelfs de oppositie. Schoofs gebrek aan politieke ervaring zit hem nu nog in de weg. Op zeer principiële verzoeken van de oppositie om afstand te nemen van eerdere uitspraken van PVV-ministers, leest Schoof zijn teksten grotendeels voor van papier. Daardoor lijken die niet uit hart te komen, maar uit de pen van een speechschrijver.
De Kamer zoekt de hele dag naar waar de premier precies staat in zijn nieuwe rol: geen kiezer heeft immers op hem gestemd, waardoor hij een natuurlijk mandaat ontbeert om zich te presenteren als de leider van het land. Vragen over zijn wereldbeeld ontwijkt hij. Overduidelijk heeft hij zich achter de schermen al wel wat debattrucjes eigen gemaakt: niet te lange antwoorden formuleren en toezeggingen beperken zich tot: ‘Daar ga ik mijn uiterste best voor doen.’
Toch is het niet ondenkbaar dat zowel de oppositie- als coalitiepartijen over niet al te lange tijd vinden dat ze meer mogen verwachten van een premier. Een behendige en goed ingevoerde minister-president kan immers politieke ongelukken voorkomen.
Zo gaat het donderdag, net als de ergste kou uit de lucht is, alsnog bijna mis tijdens een discussie over hoofddoeken. Eerder op de dag heeft Schoof afstand genomen van uitspraken van de PVV-ministers Faber en Agema, waarin zij lieten weten niet erg gecharmeerd te zijn van vrouwen met hoofddoekjes. Iedereen hoort erbij, hoofddoek of niet, benadrukt Schoof keer op keer.
Maar als vicepremier Fleur Agema (PVV) nog tijdens het debat via X impliceert dat zij gewoon bij haar standpunt blijft, schorst Schoof op verzoek van de oppositie het debat om te achterhalen of Agema’s tweet overkomt met het kabinetsstandpunt. Kennelijk duurt het even om de neuzen dezelfde kant op te krijgen, want pas na een half uur meldt Schoof: ‘Bewindslieden zullen tijdens debatten niet meer twitteren.’ Haar tweet blijft echter staan.
Het beeld van een premier die zijn eigen mensen niet in de hand heeft, heeft dan al de overhand genomen. ‘Eerst heeft Wilders uw gezag ondermijnd, daarna deed de vicepremier dat’, concludeert onder anderen D66-leider Rob Jetten. NSC-voorman Omtzigt wijst de premier geïrriteerd op het ‘belang van eenheid in het kabinetsbeleid’. Ook Yesilgöz geeft Schoof een standje: ‘Ik krijg ongelooflijk veel berichten van wat we in godsnaam aan het doen zijn. Ik verwacht een verantwoordelijke rol van iedereen in het kabinetsvak.’
En passant beschuldigt zij Wilders ervan zowel achter de inhoud als achter de timing van de tweet van Agema te zitten. Dat lokt weer een reactie uit van de PVV-leider. Die sneert in de richting van de coalitiepartner dat hij het een ‘valse en vuile beschuldiging’ vindt. Wat volgt is een chaotisch debat.
Schoof probeert uiteindelijk zijn gezag te herstellen: ‘Het geëmmer is nu klaar’, belooft hij. Het nu aangebroken zomerreces van de Tweede Kamer – het begin van twee maanden zonder Kamerdebatten – komt hem niet ongelegen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant