Liever stond Henriëtte Momma-Muntz niet in de belangstelling. Maar ze werkte mee aan documentaires over haar autistische zoon Kees omdat ze wilde dat de mensen hem geen vreemde vogel meer zouden vinden. De films maakten een BN’er van Kees, en ook een beetje van haar.
Het land leerde haar kennen als de moeder van Kees. ‘Mijn moeder betekent alles voor me’, vertelde Kees Momma in de documentaire Kees vliegt uit. ‘Ik zou haar onmogelijk kunnen missen.’ Ook veel kijkers raakten onder de indruk van de toewijding waarmee Henriëtte Momma-Muntz samen met haar echtgenoot Willem de verzorging van haar autistische zoon op zich had genomen.
Muntz werd geboren in 1934 als dochter van Cornelis Muntz, een van de directeuren van de Westlandsche Hypotheekbank. ‘Echte Rotterdamse elite’, vertelt Willem Momma, die zijn latere echtgenote op jonge leeftijd leerde kennen tijdens een vakantie op Texel. ‘Henriëtte was sportief en rebels. Ze was eigenwijs en thuis voortdurend in de contramine. Dat sprak me enorm aan.’
De twee trouwden in 1956 en kregen drie kinderen. Anderhalf jaar na de geboorte van Kees in 1965 werd steeds duidelijker dat hij anders was dan andere kinderen. Willem: ‘Kees vermeed het contact met anderen en was heel gevoelig voor prikkels. De dokter zei: uw zoon heeft een handicap. Veel verder kwam hij niet. Over autisme was in die tijd nog bar weinig bekend.’
Henriëtte en Willem namen een principebesluit om Kees zo gelukkig mogelijk in het leven te laten staan en daar alles voor te doen. Dat vroeg om incasseringsvermogen en engelengeduld. Voor Henriëtte speelde mee dat haar moeder haar verzorging en opvoeding had overgelaten aan opeenvolgende kindermeisjes. Zij wilde per se een moeder zijn voor haar drie zoons, inclusief Kees.
Dat vroeg wel om een offer. Henriëtte was een getalenteerd sporter. Ze vulde tennissend, hockeyend, golfend en schaatsend een prijzenkast met bekers, schalen en medailles. Op 20-jarige leeftijd had ze de Kilimanjaro beklommen. Het sporten kwam later op een laag pitje te staan, maar het was de vaste wil om te winnen die haar na de komst van Kees hielp om ook deze klus tot een goed einde te brengen.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
De zorg voor Kees maakte het noodzakelijk om meer te weten te komen over de aandoening van hun zoon. Willem: ‘We hebben die eerste jaren heel veel artsen gesproken en heel veel ruzie gemaakt.’ Samen met andere ouders nam het echtpaar in 1978 het initiatief voor de oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Autisme, die tegenwoordig 11 duizend leden telt.
De inzet van de ouders was om hun zoon ondanks zijn beperking alle kansen te geven om zich te ontplooien. ‘Henriëtte was daar de drijvende kracht achter’, vertelt documentairemaker Monique Nolte. ‘Zij wilde dat Kees zich bleef ontwikkelen. En die missie is geslaagd. Hij schreef twee boeken over zijn leven met autisme en hij bleek een zeer begenadigd tekenaar.’
Nolte leerde het gezin Momma eind jaren negentig kennen tijdens het maken van een korte documentaire over Kees en zijn liefde voor modelspoorbanen. Trainman verscheen in 1997 en kreeg een vervolg met Het beste voor Kees (2014) en Kees vliegt uit (2023). De goed bekeken documentaires maakten van de hoofdrolspeler een BN’er, en ook Henriëtte verwierf landelijke bekendheid.
Dat was voor haar een gemengd genoegen, vertelt Nolte. ‘Henriëtte was bescheiden. Voor haar hoefde al die aandacht niet zo. Ze werkte mee omdat ze het belangrijk vond om een lans te breken voor andere moeders van kinderen met een beperking. En dat iedereen Kees kon zien zoals zij hem zag: niet als een vreemde vogel, maar als haar intelligente, welbespraakte zoon die fantastisch kon tekenen.’
Nolte heeft een volgende documentaire in voorbereiding over Kees, die na een aanloop van acht jaar alsnog op zichzelf is gaan wonen. ‘Het was een moeizaam proces van losmaking, zowel voor Kees als voor Henriëtte.’ De noodzaak wordt ook duidelijk in de film: in 2020 werd bij Henriëtte beginnende dementie vastgesteld. Kort daarna verhuisde ze samen met Willem naar een verzorgingshuis in Velp, waar ze eind mei op 90-jarige leeftijd overleed.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant