Woensdag maakten de Raad voor Cultuur en de zes rijkscultuurfondsen hun subsidieadviezen en -besluiten voor de komende vier jaar bekend. Wat zijn de gevolgen voor de verschillende disciplines? En hoe wordt er in de kunstwereld op gereageerd?
‘Eindelijk! Nieuwe vrouwenstemmen krijgen nu de ruimte te groeien en bloeien. Ons instap-feminisme wordt beloond’, juicht theatermaker Marloes IJpelaar (29). Haar Club Lam uit Venlo, in 2018 opgericht om nieuwe, door vrouwen geschreven toneelteksten te spelen met vrouwen in de hoofdrol, is een van de nieuwkomers binnen de vierjarige subsidieregeling van het Fonds Podiumkunsten (FPK). Meer vrouwelijke theatermakers, vaak met werk vanuit feministisch perspectief, krijgen van 2025 tot 2028 voor het eerst de gewilde structurele subsidie, zoals Marte Bonenschansker, Liliane Brakema en Lotte Dunselman (Mevrouw Ogterop in Meppel).
Die laatste is net als Club Lam een succesvol voorbeeld uit de regio, waar de komende vier jaar meer geld naartoe gaat. Nieuwkomer in de hoogste categorie is Theater Producties Twente, dat jaarlijks 845.000 euro krijgt om ‘laagdrempelige locatievoorstellingen te maken met herkenbare, lokale verhalen rond actuele kwesties’ zoals eerder Het Verzet Kraakt (2017), De Boerenopstand (2020) en Fanfare (2023).
Er zijn ook pechvogels: gewaardeerde theatergroepen als De Warme Winkel en Orkater krijgen geen geld ondanks een positief advies; het beschikbare budget is ontoereikend. Ook negatieve oordelen vallen op, voor makers die vaak voor reuring zorgen zoals Wunderbaum, Saman Amini en Nineties Producties.
Ook de vierjarenplannen van veelgeprezen choreografen als Arno Schuitemaker, David Middendorp en het duo LeineRoebana zijn door het FPK niet goed genoeg bevonden. De Raad voor Cultuur (RvC), die adviseert over rechtstreekse rijkssubsidie in de zogenaamde Basisinfrastructuur (BIS), laat zich negatief uit over het succesvolle internationaal reizende jeugddansgezelschap De Stilte in Breda. Musicalmakers, Likeminds, het HipHopHuis en Holland Opera verliezen eveneens hun plek in de BIS.
Internationaal Theater Amsterdam (ITA) kreeg de meest onverwachte schok te verwerken. De RvC constateert in de plannen een gebrek aan reflectie op ‘maatschappelijke relevantie’ en ‘sociale veiligheid’. Daarom wordt dit grote theatergezelschap onder kersverse leiding van de 38-jarige regisseur Eline Arbo (de opvolger van Ivo van Hove) gedegradeerd tot ‘middelgrote theaterinstelling’.
Daarmee verliest het internationaal vermaarde acteursensemble 1,7 miljoen euro, plus drie ton toelage voor ‘internationale excellence’. ITA-directeur Clayde Menso reageert verbijsterd: ‘We krijgen waardering en erkenning voor de nieuwe koers die ITA inslaat en het excellente niveau van het acteursensemble, maar tegelijk brengt de Raad onze internationale positie in gevaar. Dat voelt zoetzuur.’
Theater Rotterdam profiteert van de degradatie: dit gezelschap promoveert nu tot ‘grote instelling’, met het bijbehorende extra geld. (AE)
Holland Baroque leek altijd zo’n club die perfect beantwoordde aan het ideaalplaatje van subsidieverstrekkers. Het vanuit Utrecht opererende oudemuziekensemble werkte samen met de kathedrale koorschool in Paramaribo, speelde Händel met een gospelkoor, maakte albums met jazztrompettist Eric Vloeimans en de Chinese sheng-speler Wu Wei.
Vier jaar geleden werd Holland Baroque voor dat werk, én die antenne voor de tijdgeest, beloond: het werd opgenomen in de BIS in de toen nieuwe categorie voor ensembles en koren. Nu de koek opnieuw is verdeeld, valt Holland Baroque daar weer uit. En dat niet alleen: ook de aanvraag bij het Fonds Podiumkunsten (FPK), de ‘backup’, werd afgewezen.
Daarmee komt het voortbestaan van het ensemble al vanaf januari 2025 in gevaar, zegt Clara van Meyel, die begin dit jaar aantrad als zakelijk directeur. Het aangevraagde bedrag (950 duizend euro) voor de BIS bedroeg ongeveer tweederde van de beoogde jaarbegroting.
‘We zijn verbijsterd’, zegt Van Meyel. ‘Zowel in het advies van de Raad voor Cultuur als in het besluit van het FPK wordt onze rol in het muziekleven geprezen. Dan is het bizar als je helemaal op nul uitkomt en er geen vangnet is.’
Ook nu leek Holland Baroque weer op de juiste knoppen te drukken. Een genderneutrale kledingcode, minder concerten (van 55 naar 45) ten behoeve van het klimaat, de programmatoelichtingen werden eenvoudiger gemaakt omwille van de inclusiviteit. Hoewel het FPK kritisch was over publiekswerving en de Raad voor Cultuur de financiële kwetsbaarheid aanstipte, werd het ensemble door beide positief beoordeeld en subsidiabel geacht – alleen kregen andere gezelschappen de voorkeur. Het Jazz Orchestra of the Concertgebouw neemt de plaats van Holland Baroque in de BIS in.
In de klassieke muziek wordt vaak een paar jaar vooruit gepland. Voor concerten in het buitenland zijn er al aanvragen voor 2027. Achter al die plannen staan nu vraagtekens. Wat gaat Holland Baroque doen? Van Meyel: ‘We willen in ieder geval in gesprek gaan met de Raad en met het ministerie. Dat er geen precedent is dat zoiets geholpen heeft, betekent niet dat het in dit geval niet anders kan zijn.’ (MK)
‘Het is niet denkbaar dat wij in dezelfde vorm door kunnen gaan’, zegt directeur Maria Hlavajova van Bak. De Utrechtse kunstruimte kreeg van de Raad voor Cultuur een negatief advies. Dat maakt Bak binnen de beeldende kunst de grootste verliezer van deze subsidieronde. Onlangs werd bekend dat ook de gemeente Utrecht de instelling niet langer wil steunen. Volgend jaar dreigt daardoor een tekort van 1,8 miljoen euro.
Hlavajova had deze aderlating niet verwacht: ‘Natuurlijk is elke instelling kwetsbaar binnen dit systeem. Maar wij hadden positieve en constructieve monitorgesprekken met de Raad, waarin ook waardering werd uitgesproken.’ Bak lijkt door de raad vooral te worden afgestraft op plannen die te weinig helder omlijnd zijn.
Zo wordt het presentatieprogramma ‘summier’ genoemd. Tegelijk zijn er – inderdaad – lovende woorden, voor de ‘duidelijke, politieke positie’ en ‘de diversiteit van de programmering’. De instelling bezint zich nog op de toekomst en een eventuele bezwaarprocedure.
In de categorie van Bak, de presentatie-instellingen, is het al jaren dringen. Er waren voor de BIS (de rechtstreekse rijkssubsidie) elf aanvragers, waarvan maar zes gehonoreerd kunnen worden en jaarlijks acht tot negen ton subsidie krijgen. Twee instellingen die ondanks een positief advies bot vingen bij de raad (de Appel in Amsterdam en Nest in Den Haag), zullen door het Mondriaan Fonds worden ondersteund.
Het fonds (dat ook woensdag zijn toekenningen presenteerde) behandelde 86 aanvragen en kon er 44 honoreren. Die bedragen zijn bescheiden ten opzichte van de BIS-instellingen, maar aanzienlijk hoger dan vorige jaren, omdat inmiddels voor ‘eerlijke betaling’ extra geld beschikbaar is gesteld door het ministerie van OCW.
Binnen de regionale musea (een groep die, anders dan rijksmusea, ook binnen dit advies valt) was door elke provincie een museum voorgedragen. Die kunnen voor hun ‘publieksactiviteiten’ een bijdrage krijgen van maximaal 298.100 euro. Al deze musea zouden volgens de raad harder moeten werken om het personeelsbestand diverser te maken.
Als het aan de raad ligt zal het Groninger Museum, anders dan voorgaande jaren, geen bijdrage krijgen. Het voorstel om die deels te besteden aan de plannen voor een openbaar depot, zag de raad niet zitten. Ook de aanvraag vanuit Overijssel (van de Museumfabriek) kreeg een negatief advies. Wel wil de raad dat OCW de publieksactiviteiten van het – nog in oprichting zijnde – Museum Flevoland blijft ondersteunen. (AvL)
De RvC kan er deze subsidieronde niet meer omheen: disciplines lopen steeds meer in elkaar over. Een uitdaging voor een systeem dat van oudsher instanties per discipline opdeelt. Deze verandering is het duidelijkst bij de zogenaamde ontwikkelinstellingen. Het potje voor de instellingen die talent of genres ontwikkelen werd in de aanvragen bijna driedubbel overvraagd, toch wist de Raad plek te maken voor een aantal (al dan niet interdisciplinaire) nieuwkomers.
Zie bijvoorbeeld BIS-nieuwkomer Story Academy: die ondersteunt (ondergerepresenteerde) schrijvers, theatermakers, ontwerpers en filmmakers bij het opzetten van een professionele carrière. Dat sluit aan bij wat de RvC voor deze periode belangrijk vindt: multidisciplinair én inclusief.
De raad mist bij de aanvragers ‘een duidelijke connectie met de nachtcultuur’ en vindt dat dit genre meer aandacht moet krijgen. Desondanks werd de aanvraag van het Amsterdamse poppodium Paradiso vanwege te weinig concrete plannen afgewezen. Amsterdam Dance Event (ADE), dat draait om elektronische muziek en nachtcultuur, werd bij vorige subsidierondes nog afgewezen. Bij de BIS grijpt ADE ook dit keer mis, maar voor de komende vier jaar krijgt het festival wél subsidie van het Fonds Podiumkunsten.
Directeur-bestuurder Jan-Willem van de Ven is erg blij met die uitslag. ‘Het is te gek. Voor ons, en überhaupt voor de elektronische muziek, is dit de erkenning dat we als podiumkunst worden gezien’, zegt hij. Die erkenning vanuit de rijkssubsidies miste hij eerder. ‘We zijn ontzettend trots. Daarnaast kunnen we met dit geld dingen doen die niet meteen geld hoeven op te leveren, zoals kunstprojecten en talentontwikkeling.’
Festivals met BIS-subsidie krijgen allemaal een lager bedrag dan was aangevraagd. Het Terschellingse festival Oerol krijgt bijvoorbeeld een kwart minder dan gehoopt. En dat terwijl festivals toch al kampen met gestegen kosten aan alle kanten: naast de btw-verhoging en inflatie zijn er gestegen personeelskosten en energiekosten, artiesten vragen steeds hogere gages en een buitenfestival als Oerol maakt extra kosten door de strengere natuurwetgeving.
‘Onze subsidie is wel iets gestegen, maar dat staat niet in verhouding tot de gestegen kosten’, zegt artistiek leider van Oerol Sabine Pater. Het Nederlands Filmfestival mag in de BIS blijven, terwijl het eerder de steun van de gemeente Utrecht verloor. Elf kleinere festivals verliezen hun subsidie van het (flink overvraagde) Fonds Podiumkunsten, waaronder het ambitieuze Strijkkwartet Biënnale Amsterdam. Daar komen zes nieuwe aanvragers voor in de plaats, onder andere Grasnapolsky in Groningen en Delft Fringe Festival. (EdG)
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant