Op zaterdag 6 juli speelt acteur Tobias Nierop (36) voor de allerlaatste keer zijn glansrol van Johan Cruijff in theatervoorstelling 14 de musical. De rol van zijn leven, aldus Nierop. ‘Tot nu toe dan, hè.’
‘Wat ga je hierna doen?’ Dat is de vraag die Tobias Nierop het vaakst wordt gesteld de laatste weken. Drie jaar lang heeft de 36-jarige acteur avond aan avond de legendarische voetballer Johan Cruijff gespeeld in 14 de musical. De manier van praten, de jongensachtige bravoure van Cruijff, zijn Amsterdamse humor: Nierop weet het allemaal perfect te treffen, zonder een typetje van Cruijff te maken. Hij is inmiddels versmolten met deze bejubelde rol, maar na 514 voorstellingen komt er zaterdag 6 juli definitief een einde aan.
Een antwoord op de vraag wat hij nu gaat doen heeft hij echter niet, zo bekent Nierop op een donderdagmiddag in juni, in de artiestenfoyer van het Afas Theater in Leusden. ‘Ik merk dat ik géén idee heb. Er zijn wel wat aanbiedingen binnengekomen, maar iets concreets is er nog niet. Ik heb drie jaar lang bijna elke avond op het toneel gestaan. Daarna moet je denk ik een tijdje niks doen, even wat tijd nemen om jezelf te vullen met nieuwe inspiratie.’
Over de auteur
Joris Henquet schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
14 de musical was een enorm waagstuk binnen het Nederlands theater. Een groots opgezette musicalproductie over voetbal, een atypisch musicalonderwerp bij uitstek. En dan ook nog opgevoerd in het gloednieuwe, maar afgelegen Afas Theater, onderdeel van het hoofdkantoor van softwarebedrijf Afas in Leusden.
Op 25 september 2021 was de première en die ging goed: het eigenzinnige script en de regie van Tom de Ket vielen in de smaak. De recensies waren overwegend lovend. Hein Janssen gaf vier sterren in de Volkskrant en schreef over ‘een inventieve, informatieve, vaak geestige en frisse voorstelling’. Tobias Nierop als Cruijff was een ‘grote revelatie’.
Na die geslaagde lancering maakte de productie lastige periodes door. In het najaar 2021 volgden nieuwe coronabeperkingen, werden voorstellingen afgelast en ook een tijdje gespeeld voor publiek dat op 1,5 meter afstand zat, met mondkapjes op. In 2022 kon er opnieuw gebouwd worden aan een succesvolle run. Geleidelijk aan wist 14 steeds beter zijn eigen publiek te vinden en de lastig te bereiken voetbalfans naar het theater te krijgen.
‘Pr-technisch was dit een héél ingewikkeld ding’, zegt Nierop. ‘Een musical over Johan Cruijff? De scepsis was breed aanwezig. Mensen dachten: musical? Gaat-ie dan zingen? Komt-ie zingend op met een voetbal? Wij moesten duidelijk maken dat we geen zingende Cruijff wilden opvoeren.’
Cruijff zingt zelf namelijk geen liedjes in de musical. In gevatte monologen levert hij als een soort stand-upcomedian commentaar op de zang en dans die hem omringen. Verder worden er sleutelscènes uit Cruijffs leven nagespeeld, onder andere over zijn contractonderhandelingen bij Ajax en zijn overstap naar Barcelona. Ook worden er veel filmbeelden van oude wedstrijden geprojecteerd, die zorgen voor een nostalgische trip door de voetbalgeschiedenis.
De voorstelling heeft een bepaalde ongrijpbaarheid, analyseert Nierop. ‘Het heeft een heel theatrale vorm vol afwisseling, waarin we het publiek steeds een stapje voor blijven. Regisseur Tom de Ket heeft het dynamisch opgezet, met een lopende band, bewegende vloerdelen en veel decorwissels. Veel mensen zijn ook een tweede keer komen kijken, omdat je elke keer iets anders ziet.’
‘In het eerste jaar kwamen er vooral musicalliefhebbers op af. Later kregen we ook veel voetbalfans in de zaal. Uiteindelijk hebben we alle soorten publiek overtuigd. We voelden ook dat er veel mensen in de zaal zaten die geen reguliere theaterbezoekers zijn. Maar die mensen bleken bij ons óók een goede avond te hebben.’
De voetbalfans waren vooraf vaak sceptisch. ‘Maar we hebben zelfs de diehard Cruijff-adepten weten te overtuigen met deze voorstelling. Daar ben ik wel heel trots op. We hebben mensen in het theater gehad die zeiden: ‘Mijn vader is Cruijff-fan en wilde eerst niet naar een Cruijff-musical. Maar uiteindelijk hebben we hem meegekregen, en de voorstelling heeft hem omvergeblazen.’ Dat soort reacties geven mij een kick.’
Als de slotvoorstelling op zaterdag 6 juli erop zit, heeft Nierop 514 keer Johan Cruijff gespeeld. Hij heeft nooit een understudy voor de rol gehad, omdat Nierop zoveel lof had gekregen en mensen per se hem wilden zien spelen. In de drie jaar waren er slechts enkele voorstellingen die moesten worden geannuleerd door ziekte of een blessure van Nierop.
De grote cast om hem heen is in de speelperiode wel vaak van samenstelling gewisseld. Maar er zijn ook belangrijke medespelers van Nierop die het grootste deel van de drie jaar hebben volbracht, zoals Myrthe Burger in haar sterke rol van Johans grote liefde, Danny Cruijff.
‘Je kunt dit wel de rol van mijn leven tot nu toe noemen’, zegt Nierop. ‘Ik hoop dat er nog heel veel mooie dingen gaan komen hierna. Maar dit voelt wel als een mooie afsluiting van de eerste fase van mijn carrière. De rol van Cruijff voelt als een boog die loopt vanaf mijn studie aan de Toneelschool in Arnhem, tot aan nu. Alles wat ik tot nu toe heb geleerd over acteren, heb ik in dit project kunnen stoppen.’
Voor de slotvoorstellingen op 6 juli voelt Tobias wel zenuwen. ‘Omdat dit project zoveel voor mij heeft betekend de afgelopen drie jaar. Ik speel op 6 juli een matinee en een avondvoorstelling, en die wil ik goed spelen. Maar ik ben bang dat ik heel emotioneel word, en bij alles ga denken: dit is de laatste keer. Maar ja, zaterdag zitten ook al mijn vrienden, familie en alle acteurs die ooit in de voorstelling hebben gespeeld in de zaal. Dus het wordt ongetwijfeld één grote emotionele boel.’
‘Voetbal is simpel, maar simpel voetballen is het moeilijkste wat er is.’ Nierop: ‘Dat gaat eigenlijk ook over acteren en theater. De spelmatigheid vind ik ook mooi aan theater: het kan alles zijn, maar het kan ook niks zijn.’
‘Niet nadenken, want dan ben je dus te laat.’ Nierop: ‘Het grappige is dat ik tijdens de repetities juist bij dit stukje altijd mijn tekst kwijt was. Maar je moet er dus niet bij nadenken, dan gaat het goed.’
‘Je moet een gat voor je laten vallen en er dan zelf in lopen.’ Nierop: ‘Ook deze Cruijff-uitspraak geldt voor theater maken: als jij precies weet waar je tegenspeler heen gaat, kun je daarop anticiperen. Om het fris te houden delen we weleens speldenprikjes aan elkaar uit, verrassen we elkaar op het podium. Dat is belangrijk als je een voorstelling zolang speelt zoals wij.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant