Donderdag spreekt de rechter het vonnis uit over de zes verdachten in de grote Middel X-zaak. Nabestaande Sandra liet een genuanceerd geluid horen. ‘Ik ben echt blij dat we mijn oom en tante niet in een bloedbad hebben gevonden.’
Toen de rechter tijdens de megarechtszaak over Middel X in april aan Sandra vroeg of zij een slachtoffer was, kwam haar antwoord er bijna vinnig uit. ‘Nee’, zei Sandra tegen de rechter, ‘ik ben een nabestaande.’
Die dag zat ze in de rechtbank om te vertellen over haar oom en tante, Robert Hisschemöller en Elles Cohen. In juni 2021 stierven zij op hun eigen bed, nadat ze samen Middel X hadden ingenomen. Zij werd 69 jaar, hij 74. Beiden kampten met zware fysieke ongemakken.
Over de auteur
Maud Effting is onderzoeksjournalist van de Volkskrant en schrijft over onder meer over grensoverschrijdend gedrag, euthanasie en zelfdoding. Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant en specialiseert zich in cultureel-maatschappelijke onderwerpen als identiteit, levenseinde, polarisatie en extremisme.
‘Robert is op en ik op een andere manier ook’, schreef Cohen in een afscheidsmail. ‘We hebben er volledig vrede mee om dood te gaan. Het is goed zo.’ Ze sloten af met: ‘Samen geleefd, samen genoten, samen geleden, samen gestorven.’
Het overlijden van Hisschemöller en Cohen zou uiteindelijk een belangrijke rol spelen in de zaak tegen een van de zeven leden van Coöperatie Laatste Wil (CLW). Uit de stukken bleek glashelder dat toenmalige verdachte Loek de Leeuw (80) Middel X aan hen had verstrekt. Hij had dit ook zonder omhaal bekend.
Vandaag spreekt de rechter zich uit over zes verdachten in dit megaproces. Ze worden allen verdacht van deelname aan een criminele organisatie met als oogmerk het bieden van hulp bij zelfdoding. Tegen hen werden celstraffen van 6 tot 30 maanden geëist. Voor De Leeuw zal er geen uitspraak meer komen: hij overleed vlak na de zitting – een natuurlijke dood.
In de rechtszaal viel Sandra op als nabestaande. Terwijl anderen bij het spreekrecht verdriet en boosheid lieten zien, zei zij juist blíj te zijn dat haar oom en tante Middel X hadden gekregen: ze bedankte De Leeuw hiervoor.
Haar oom en tante waren twee ‘ouwe hippies’, vertelt Sandra aan de Volkskrant. Vanwege haar overheidsfunctie wil Sandra geen achternaam in de krant. ‘Maar dit onderwerp is te belangrijk om erover te zwijgen.’ De twee hadden geen kinderen, Sandra en haar broer waren hun medisch gevolmachtigden. ‘Ik wist al jaren dat het hun wens was om samen te sterven’, zegt ze. Daarom hadden ze een enorme doos met opgespaarde pillen klaarliggen, inclusief gebruiksaanwijzing.
Haar tante Elles raakte als twintiger door een vaatziekte gehandicapt: ze liep op krukken met een kunstbeen. Later kwamen daar andere ernstige medische complicaties bij. Toen Robert uiteindelijk darmkanker kreeg en terminaal bleek, dachten ze voor het eerst aan hun einde. Maar hoewel haar oom in aanmerking kwam voor euthanasie, gold dat niet voor haar tante.
Met hun pillenverzameling dáchten ze vervolgens dat ze gezamenlijk konden sterven.
‘Maar op een dag bleek mijn oom plotseling niet meer goed te kunnen slikken’, zegt Sandra, ‘waardoor het onmogelijk werd om grote hoeveelheden pillen in te nemen. Ze schrokken heel erg. Mijn tante zei: we hebben het moment voorbij laten gaan.’
Vanaf dat moment dachten ze aan Middel X. Sandra: ‘Ze zeiden lachend: nu gaan we voor het illegale circuit.’ Via omwegen ontmoetten ze Loek de Leeuw, met wie ze een indringend gesprek voerden. ‘Het pakketje hebben ze met een taxi bij hem laten ophalen. Ze kregen echt haast. Mijn oom was zo verzwakt dat ze bang waren dat hij spontaan dood zou gaan.’
Vlak voor hun dood mailden ze Sandra. ‘Als jullie ons morgen vinden, moeten jullie niks aanraken’, schreven ze. ‘Onze slaapkamer is op dat moment een plaats delict. Lieve schatten, we hopen van harte dat het allemaal niet al te akelig voor jullie zal zijn morgen.’
Dat hun sterven mede tot de Middel X-rechtszaak leidde, schokte haar. Ze noemt het ‘een heel naar idee dat door hun goede dood iemand anders naar de gevangenis zou gaan’. ‘Dat zouden zij zelf nooit hebben gewild.’
Het is de reden dat ze in de rechtszaal deze andere kant wilde laten horen – een scherp contrast met andere nabestaanden. ‘Het verdriet is ondraaglijk’, stelde de vrouw van een 53-jarige man in een ggz-instelling die Middel X kreeg. ‘Ik kan niet uitleggen hoe het voelt dat hij zó makkelijk een eind aan zijn leven heeft kunnen maken.’
‘Ik begrijp heel goed dat je er in zo’n situatie geen vrede mee hebt’, zegt Sandra. ‘En ik begrijp ook dat je de verstrekker dat kwalijk neemt.’ Maar, zegt ze, je weet niet wat er anders was gebeurd. ‘Misschien waren mensen dan op een veel afschuwelijker manier overleden. Dat kan óók. Ik ben echt blij dat we mijn oom en tante niet in een bloedbad hebben gevonden.’
Misschien, zegt Sandra, zouden laatstewilmiddelen niet door amateurs moeten worden verstrekt. ‘Maar ik weet ook niet hoe je het wel goed kunt regelen. Wie is iemand om over de dood van een ander te beslissen? Hoe meer ik hoorde tijdens die rechtszaak, hoe minder ik zeker wist.’
Toch bestrijdt ze de lezing van het Openbaar Ministerie dat Middel X ‘zomaar’ aan iedereen zou zijn gegeven. ‘Loek de Leeuw deed dat in elk geval niet’, zegt ze. ‘Hij was geen amateur. Hij verstrekte niet zomaar. Hij was als humanistisch raadsman gewend om met dit soort levensvragen om te gaan. Als ik deze verantwoordelijkheid érgens zou neerleggen, dan zou ik het juist bij zo iemand doen.’
Waar ze zich óók aan stoorde, was het verhaal van het OM over Middel X. ‘Ze suggereerden dat Middel X bij mensen altijd voor een verschrikkelijke dood zou zorgen. Maar dat was totaal niet onderbouwd.’
Sandra beschrijft het moment waarop ze haar oom en tante aantrof op hun bed. Het hoofd van haar oom op de buik van haar tante, haar hand op zijn borst, zijn arm om haar arm. ‘Ik had gelezen dat het heftig zou kunnen verlopen’, zegt Sandra. ‘Maar ik kan me niet voorstellen dat het bij hen zo is gegaan. Het zag er heel vredig uit. Het leek alsof ze een glimlach op hun gezicht hadden.’
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op 113.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant