Een dag na de installatie van kabinet-Schoof begint de omroep met een campagne: ook in Nederland staat de persvrijheid – en daarmee de democratie – onder druk.
Publieke omroepen zijn een geliefd doelwit van rechtse regeringen. Onder Viktor Orbán is die van Hongarije veranderd in een propagandakanaal. In mei staakten journalisten van het Italiaanse Rai vanwege de ‘verstikkende controle’ van de regering van Giorgia Meloni. De Slowaakse publieke omroep is vorige maand afgeschaft.
Toonaangevende kranten slaan alarm. De Britse krant The Guardian heeft in hun berichtgeving te maken met ‘autoritaire staten die niets geven om persvrijheid’, zo schrijft de Britse krant bij een oproep aan lezers om te doneren. Democracy dies in darkness is de slogan van de Amerikaanse The Washington Post sinds 2017, het jaar dat president Trump werd geïnaugureerd.
Op woensdag, een dag na de presentatie van het kabinet-Schoof, komt BNNVara met de boodschap dat ook in Nederland de persvrijheid – en daarmee de democratie – onder druk staat. ‘Online en op straat worden journalisten uitgescholden en bedreigd, soms aangejaagd door politici die hun bevindingen framen als fake news’, aldus de omroep in een nieuwe campagne. ‘Dat is zorgwekkend en angstaanjagend.’
De leiding van de omroep – algemeen directeur Lonneke van der Zee en mediadirecteur Suzanne Kunzeler – doelt onder meer op de leider van de grootste coalitiepartij, Geert Wilders. Hij weigert de uitspraak waarin hij journalisten ‘tuig van de richel’ noemde terug te nemen. ‘Wij merken dat dat soort wantrouwen doorsijpelt naar de samenleving, bijvoorbeeld aan het stijgende aantal rechtszaken die bedrijven tegen ons aanspannen vanwege kritische berichtgevingen, of aan de bedreigingen die onze journalisten ontvangen’, zegt Kunzeler.
Ook de houding van Dilan Yesilgöz, de leider van de een-na-grootste coalitiepartij, helpt niet, zegt het duo. Toen BNNVara-presentator Tim Hofman in mei op X opriep om beelden te delen van mensen die tijdens pro-Palestijnse demonstraties door de politie waren mishandeld, reageerde Yesilgöz, destijds minister van Justitie en Veiligheid, op X geïrriteerd en vroeg ze hem of hij óók beelden wilde van relschoppers die journalisten het werk onmogelijk maken en de Joodse gemeenschap belagen.
Kunzeler vindt dat een ‘onhandige tweet’. ‘Het is belangrijk dat de politiek op afstand staat. Als ik haar woordvoerder was geweest, had ik daarom gezegd: doe dat nou niet, houd afstand, wees prudent. Ze weet dat ze een voorbeeldfunctie heeft, ze weet ook dat alles wat richting Tim Hofman wordt gestuurd, explodeert.’
Kunzeler en Van der Zee zitten in het BNNVara-gebouw, in het Mediapark in Hilversum. Voorheen kon iedereen daar in en uit lopen, maar dat is veranderd nadat er vorig jaar september een man met een pistool was binnengelopen die aankondigde Tim Hofman dood te willen schieten. Sindsdien moeten gasten zich bij de receptie melden via de intercom.
Van der Zee: ‘Een gesloten draaideur is vervelend, maar veel zorgwekkender is het chilling effect dat van dit soort bedreigingen uitgaat: journalisten die zich nog drie keer achter de oren krabben voordat ze belangrijke zaken aan het licht brengen.’
Hofman, die rondloopt met een ‘paniekknop’ waarmee hij de politie kan alarmeren, is lang niet de enige presentator die wordt bedreigd. ‘Dit is een veel breder probleem, waar ook andere omroepen tegenaan lopen’, zegt Van der Zee. ‘Tijdens vergaderingen met omroepdirecteuren is iedereen een beetje moedeloos en vragen we elkaar: hoe gaan jullie hiermee om, hoe kunnen jullie nog goed je werk doen?’
De kabinetsplannen beloven het werk nog moeilijker te maken. Tijdens de formatie vreesde de NPO draconische bezuinigingen: de PVV vond de NPO een ‘nutteloos ding’ en pleitte voor opheffing, van de VVD mocht er wel 400 miljoen euro – ongeveer de helft van het budget – vanaf. Vanuit Hilversum klonk een zucht van opluchting toen bij de presentatie van het Hoofdlijnenakkoord bleek dat het bedrag dat bezuinigd moet worden, dankzij de inzet van NSC-leider Pieter Omtzigt, waarschijnlijk beperkt blijft tot 100 miljoen euro.
‘Ik vind het te makkelijk om te zeggen dat het ‘maar’ 100 miljoen is’, zegt Kunzeler. Vanuit de NPO, de overkoepelende organisatie, wordt gezegd dat het doel is dat die bezuiniging niet ten koste zal gaan van de programmering, maar dat is volgens Kunzeler onmogelijk. ‘We kunnen geen 100 miljoen besparen door alleen in personeelskosten te snijden, door marketingafdelingen van omroepen samen te laten werken. Dat is echt lariekoek.’
In Nederland, dat dit jaar naar plek 4 steeg in de jaarlijkse persvrijheidsindex van Reporters Without Borders, een Franse ngo, is de publieke omroep robuust, zegt Van der Zee. ‘Maar als een partij als de PVV, die de NPO ‘een nutteloos ding’ noemde, bij volgende verkiezingen nog groter wordt, wordt het misschien een ander verhaal.’
Over het belang van de publieke omroep moet niet geringschattend worden gedaan, zegt Kunzeler. ‘Er wordt weleens gezegd dat de publieke omroep is als water uit de kraan, omdat hij er altijd is. Maar het water in Nederland neemt in kwaliteit af en dat wil je niet ook van de publieke omroep.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant