De gedeeltelijke onschendbaarheid die het Hooggerechtshof toekende aan Donald Trump, zal het Amerikaanse presidentschap voorgoed veranderen. Hoe precies weet niemand. En dat leidt tot angst en onzekerheid.
Het document zou de geschiedenis ingaan als ‘Proclamatie 4311’. Op 8 september 1974 verleent Gerald Ford, als eerste president in de Amerikaanse geschiedenis, gratie aan zijn voorganger. Richard Nixon was een paar maanden eerder afgetreden na het Watergate-schandaal. Daarmee zijn diens politieke sores voorbij, maar er hangt iets gevaarlijkers boven de markt: vervolging.
Ford kan die gedachte niet verdragen. Hij helpt zijn vriend uit de brand. Eén handtekening maakt Nixon immuun. Kiezers reageren furieus, en Ford betaalt de prijs. Hij wordt niet herkozen.
Maar nu, vijftig jaar later, zou die beslissing overbodig zijn.
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het Amerikaanse Hooggerechtshof bepaalde maandag dat Donald Trump beschikt over verregaande immuniteit tegen vervolging – en dus ook andere presidenten. Zij genieten bescherming, menen de opperrechters, ver buiten bereik van gewone burgers. ‘Elke president’, waarschuwde Joe Biden, ‘staat het nu vrij om de wet te negeren.’ Hij keerde zich fel tegen de macht waarover ook hijzelf ineens blijkt te beschikken. ‘Deze beslissing ondermijnt de rechtsstaat van dit land.’
Terwijl het stof van de uitspraak neerdaalt, is een ding al duidelijk: het Amerikaanse presidentschap is deze week voorgoed veranderd. Maar hoe precies weet niemand.
Het leek zo’n vergezocht voorbeeld. Stel nou, opperde een lagere rechter dit voorjaar, dat een president ‘de commando’s van Seal Team 6’ – verantwoordelijk voor de dood van Osama Bin Laden – ‘beveelt om zijn politieke rivaal dood te schieten’. Is hij dan strafbaar? Nee, reageerde Trumps advocaat, in principe niet. Die uitspraak leidde alom tot hoon. Nu krijgt hij alsnog gelijk. Misschien.
De uitspraak van het Hooggerechtshof is verstrekkend in zijn vaagheid. Dat leidt tot angst en onzekerheid.
Opperrechter John Roberts onderscheidt in zijn vonnis verschillende categorieën voor mogelijke misdaden door een president. De eerste bestaat uit ‘onofficiële handelingen’. Misdaden die een president als privépersoon begaat, stelt het Hooggerechtshof, kunnen altijd worden vervolgd. Voor ‘officiële misdaden’, gepleegd in functie, geldt dat niet. Maar wat kan daaronder worden verstaan?
Sonia Sotomayor, een van de drie rebellerende, progressieve opperrechters, nam alvast een voorschot in haar alarmerende verzetschrift: ‘De liquidatie van een politieke rivaal bevelen door Seal Team 6? Immuun. Een militaire coup organiseren om aan de macht te blijven? Immuun. Een steekpenning aannemen in ruil voor gratieverlening? Immuun. Immuun, immuun, immuun.’ Volgens Sotomayor creëert de uitspraak rond de president een ‘wetteloze zone’.
Roberts zet deze voorbeelden weg als ‘angstzaaien op basis van extreme eventualiteiten’. Maar weerspreken doet hij haar niet.
Deze uitspraak heeft het Amerikaanse rechtssysteem in diepe onzekerheid gestort. Slechts jurisprudentie kan komende jaren uitwijzen hoever de onschendbaarheid van presidenten daadwerkelijk strekt. Tot die tijd is alles een gok. ‘Briljant geschreven’, noemde Donald Trump het vonnis dinsdag.
De oud-president is de eerste die de vruchten plukt. Zijn zaak wegens verkiezingsinmenging staat in een klap op de tocht. Rechter Tanya Chutkan moet nu afwegen welke strafbare feiten Trump mogelijk beging vanuit zijn functie als president – en justitie daarna wat er nog van hun aanklacht overblijft.
De strafbepaling na Trumps eerste veroordeling, voor het afkopen van een pornoster, werd dinsdag al uitgesteld. Eerst moet de rechter bepalen in hoeverre die standhoudt. De cheques werden door Trump immers vanuit het Witte Huis ondertekend. Geldt dát als ‘officiële handeling’? Soortgelijke vragen spelen rond Trumps twee overgebleven strafzaken.
Elke tussentijdse beslissing kan door Trump weer worden aangevochten tot aan, uiteindelijk, het Hooggerechtshof. Dan pas zullen de opperrechters expliciteren wat, in de woorden van John Roberts, ‘de buitenste omlijning’ van de presidentiële taken precies behelst. Tegen die tijd is Donald Trump mogelijk opnieuw president.
De repercussies van dit vonnis scheppen voor de Amerikaanse democratie een ongewisse toekomst. Hoe oefent een president die functie straks uit in de wetenschap dat van strafrechtelijke gevolgen geen sprake kan zijn? En wat als deze president opnieuw Donald Trump heet?
Nu al toont Trump zich als kandidaat steeds openlijker autoritair. Hij belooft zijn politieke tegenstanders te vervolgen, grapt over een derde termijn en maakt van het woord ‘vergelding’ een stokpaardje. Hoe gedraagt hij zich gevrijwaard van vervolging?
Richard Nixon verdedigde zijn criminele gedragingen ooit met de beruchte zin: ‘Als de president het doet, is het niet illegaal.’ Die uitspraak werd hem nagedragen tot ver na zijn dood. Nu lijkt Nixon alsnog gelijk te krijgen. Te laat voor hem, maar op tijd voor Donald Trump.
Geselecteerd door de redactie
Kan Biden nog stoppen zonder dat hij een mislukkeling lijkt?
Hooggerechtshof VS verklaart Trump niet onschendbaar – maar de tijdwinst is al geboekt
Alleen Biden en de partijelite geloven nog in zijn herverkiezing
Source: Volkskrant