Het Amerikaanse hooggerechtshof bepaalde maandag dat oud-presidenten onschendbaar zijn zolang ze "grondwettelijke handelingen" uitvoerden als president. Een oud-president kan dan niet strafrechtelijk worden vervolgd. Lezers op ons reactieplatform NUjij vroegen zich af: wat zijn de gevolgen en risico's van die onschendbaarheid?
Werk dat bij de kern van het presidentschap hoort, valt onder absolute immuniteit. Denk bijvoorbeeld aan officiële handelingen op basis van de grondwet of een andere wet. Voor wat een president in een privésituatie doet, kan diegene wél vervolgd worden.
Maar over wat een "officiële handeling" dan precies is, is nog veel onduidelijkheid. "Het hof heeft daar een hele ruime definitie voor gegeven", zegt Kenneth Manusama tegen NU.nl. Hij is Amerikadeskundige en expert op het gebied van Amerikaans staatsrecht.
"Zodra iets ook maar iets te maken zou hebben met het takenpakket van de Amerikaanse president, is het een officiële handeling", stelt Manusama.
"Er is ook nog een scala aan officiële handelingen waarbij verantwoordelijkheid wordt gedeeld met het Congres (de Amerikaanse Eerste en Tweede Kamer, red.). Dan is er sprake van 'vermoedelijke immuniteit'. Er geldt dan immuniteit, tenzij een aanklager het tegendeel bewijst."
Andrew Gawthorpe is universitair docent Amerikaanse Geschiedenis aan de Universiteit Leiden en bevestigt dit. Maar hij benadrukt dat er nog veel onzeker is. "Momenteel interpreteren we de uitspraak slechts. Maar in de toekomst zal de betekenis pas echt duidelijk worden."
Het is de eerste keer dat het hooggerechtshof zich heeft gebogen over de presidentiële immuniteit. Het kwam niet eerder voor dat een (oud-)president te maken kreeg met strafrechtelijke vervolging. De Amerikaanse grondwet bevat geen duidelijke regels voor zo'n scenario. Dat maakt de uitspraak historisch.
Het vonnis geeft een president een opvallend brede immuniteit. Als de president bijvoorbeeld zou worden omgekocht om iemand een ambassadeurspost te geven, mag hij of zij wel worden vervolgd voor die omkoping. Maar de jury in die zaak mag niets te horen krijgen over het toekennen van de post, omdat een president bevoegd is om ambassadeurs te benoemen.
De huidige Amerikaanse president Joe Biden reageerde fel op de beslissing. "Er zijn op deze manier praktisch geen grenzen meer aan wat de president kan doen. Het is een gevaarlijk precedent, omdat de macht van het ambt niet langer wordt beperkt door de wet, zelfs niet door het hooggerechtshof."
Manusama deelt deze zorgen. "In principe is het nu zo dat een president altijd onschendbaar is tenzij het tegendeel wordt bewezen", zegt hij. "Ik vind het moeilijk in woorden uit te drukken hoe ernstig deze uitspraak is. Als een president niet meer hoeft te vrezen dat hij of zij na een ambtstermijn vervolgd kan worden, wat weerhoudt iemand met slechte intenties er dan van om allerlei slechte dingen te doen?"
"Deze uitspraak geeft presidenten een vrijbrief om veel meer dingen te overwegen of zelfs te doen", vervolgt de Amerikadeskundige. "En dus ook dingen die wettelijk verboden zijn. Het is een omdraaiing van een fundamentele regel van democratische rechtsstaat. Onschendbaarheid biedt voordelen voor de president zelf. Maar het komt de rechtsstaat als geheel op geen enkele manier ten goede."
Ook Gawthorpe spreekt zijn onvrede uit over de uitspraak van het hof. "Ik vind het een kwalijke ontwikkeling. Tot op heden was het altijd zo dat niemand boven de Amerikaanse wet stond. Dat is nu dus niet meer het geval. De meeste juridische experts zullen dit als zeer schadelijk bestempelen."
Gawthorpe en Manusama stellen beiden dat (gedeeltelijke) onschendbaarheid een zorgelijke ontwikkeling is. Maar als dat het geval is, waarom heeft het hooggerechtshof dit dan besloten? Dat heeft volgens de experts te maken met het feit dat het hof steeds politieker is geworden.
Het Amerikaanse hooggerechtshof bestaat uit drie progressieve en zes conservatieve opperrechters. Daardoor hebben de conservatieven een onoverwinnelijke meerderheid.
Drie van de conservatieve opperrechters zijn benoemd door Trump. Zij vinden samen met de drie andere conservatieve rechters dat de president altijd een krachtige leider moet zijn, legt Manusama uit.
De uitvoerende macht moet volgens hen beslissend kunnen optreden zonder bemoeienis van bijvoorbeeld het Congres en de rechters. "Presidentiële onschendbaarheid past dus bij hun filosofie over de Amerikaanse staat", zegt de Amerikadeskundige.
Volgens Gawthorpe wijkt het hooggerechtshof af van de behoeften van de meeste gewone Amerikanen. "Dat zie je terug aan de terugdraaiing van de abortus- en wapenwetgeving. De Amerikaanse bevolking wil meer wapenwetgeving of abortusrecht, maar het hof gaat daar rechtlijnig tegen in. Er is niemand binnen het Amerikaanse rechtstelsel die ze kan stoppen."
Manusama is het eens met deze opvatting. "Het hof wordt steeds vaker gezien als minder legitiem en doelwit van politieke spelletjes", zegt hij. "Daar is de uitspraak over presidentiële onschendbaarheid een onderdeel van. "
Source: Nu.nl algemeen