Het kabinet-Schoof wordt vandaag door de koning beëdigd. PVV-leider Geert Wilders is met negen bewindslieden hofleverancier. Daarmee komt in Nederland voor het eerst een radicaal-rechtse partij in het centrum aan de macht. "Wilders blijft Wilders."
"Met die standpunten kun je geen regering vormen", zei NSC-leider Pieter Omtzigt over de PVV nog vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen.
Dat gebeurt nu met de beëdiging van het kabinet-Schoof toch. Mede dankzij Omtzigt, VVD en BBB.
Wilders rook zijn kans omdat de VVD hem niet langer uitsloot. "Ik wil ook graag toegang tot die zittende macht. 100 procent", zei hij afgelopen november in een interview met NU.nl.
Dat is precies waar Wilders en zijn PVV nu ruim zeven maanden later zitten. Wat is de politieke betekenis van die stap?
"Dit is uniek in de Nederlandse geschiedenis", zegt Matthijs Rooduijn, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. "De Lijst Pim Fortuyn zat ook even in het kabinet, maar die partij is gematigder dan de PVV."
Daar komt bij dat de PVV met afstand de grootste partij is geworden en de coalitiegenoten ook rechts zijn, zegt Rooduijn. "VVD en NSC zijn cultureel rechts. BBB is populistisch rechts. Dit is dus niet een gewoon rechts kabinet, ook niet centrumrechts. Dit is het meest rechtse kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog."
En dat heeft ook symbolische waarde, zegt Sanne van Oosten, politicoloog en onderzoeker aan de University of Oxford. "Als de leider van de grootste partij van Nederland radicale ideeën heeft over de islam, dan hebben anderen mogelijk minder schroom om zich ook zo uit te spreken. Daarmee normaliseer je die standpunten."
Rooduijn noemt het "ongekend" hoe snel de PVV-retoriek over asiel en immigratie is genormaliseerd. "Als je uitzoomt, is het heel opvallend hoe er over die thema's wordt gesproken. Fortuyn was nog best genuanceerd en had het over een generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Dat is bij Wilders ondenkbaar."
Als je kijkt naar de rechtsstaat, dan zijn de gevolgen van een radicaal-rechtse regering in bijvoorbeeld Polen en Hongarije desastreus, zegt Rooduijn. "Viktor Orbán heeft de liberale democratie in Hongarije om zeep geholpen. Er is geen vrije pers, organisaties die kritiek hadden op de regering zijn het land uit gepest en de greep op de rechtspraak is vergroot", zegt de politicoloog. "Het is daar echt volledig misgegaan."
Maar, benadrukt Rooduijn, dat wil niet zeggen dat Nederland dit ook te wachten staat. "Zo'n vaart zal het niet lopen. Orbán had in Hongarije ook de absolute meerderheid in het parlement. Dat heeft Wilders natuurlijk niet."
Joost van Spanje, politicoloog aan de University of London, maakt een duidelijk onderscheid tussen een politicus die autoritair of antidemocratisch is of die anti-immigratie is.
Wilders heeft dan misschien standpunten die op gespannen voet staan met de gevestigde belangen, zegt Van Spanje. "Maar dat is op zich ook niet zo'n groot probleem. Dat hebben we in het verleden wel vaker gezien." Honderd jaar geleden bijvoorbeeld toen de socialisten een achturige werkdag wilden. Van Spanje: "Toen vond men dat ook een bezopen voorstel."
Politieke discussies horen te schuren en te knetteren, zegt hij. "Ik begrijp de gevoeligheid over zaken als 'omvolking'. Daar lusten de honden natuurlijk geen brood van. 'Kopvoddentaks' is een diep beledigend woord. Maar bij politiek hoort conflict en provocatie kan daarbij nuttig zijn."
Het wordt volgens Van Spanje pas echt problematisch als de rechtsstaat en de democratie onder druk komen te staan met de oplossingen voor migratieproblemen die kiezers zien. Of als er wordt opgeroepen tot geweld tegen politieke tegenstanders of als politiek geweld wordt genormaliseerd. "Dat doet Wilders nu niet. Die discussie moet je zuiver houden."
Wat dat betreft was de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 heel anders. "Je hoort er eigenlijk bijna niemand meer over, maar in 2016 had Wilders het over een 'revolte' als hij na de verkiezingen zou worden genegeerd door andere partijen. Hij gebruikte toen vaak de hashtag #kominverzet en deelde busjes 'verzetsspray' uit aan vrouwen als bescherming tegen 'islamitische testosteronbommen'. Dat gaat in de richting van politiek geweld."
Wilders is inmiddels van die lijn afgestapt. Sinds de verkiezingsuitslag is zijn toon onmiskenbaar gematigd. Enkele omstreden (en kansloze) PVV-standpunten zijn omwille van de formatie in de ijskast gezet.
De vraag is of dat zo blijft als de politieke situatie weer verandert. "Iets dat je in de ijskast zet, kun je er ook weer uit halen", zegt Van Oosten. "Je kunt er niet zomaar op vertrouwen dat een politicus milder is geworden wanneer hij dat zegt om in het centrum van de macht te komen. Je moet daarom alert blijven."
Wilders zelf is vrij duidelijk over zijn toekomst. Het maakt uit wanneer je de leider van de grootste oppositiepartij bent of van de grootste coalitiepartij, weet hij.
"Ik ben natuurlijk ook niet gek, dus ik realiseer me dat ik toetreed tot een kabinet", zei hij na de presentatie van het hoofdlijnenakkoord op 16 mei tegen NU.nl. "Maar Wilders blijft Wilders. Je kunt niet het karakter uit iemand halen. Ik ben niet opeens iemand anders."
Source: Nu.nl algemeen