Nederland zal pijnlijke keuzen moeten maken om overeind te blijven in een steeds turbulenter en grimmiger wereldorde. Het antwoord – meer weerbaarheid en geopolitieke robuustheid – zal van de hele samenleving moeten komen.
Dat concludeert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in het rapport Nederland in een fragmenterende wereldorde.
In die ‘fragmenterende wereldorde’ zullen vaker spanningen ontstaan tussen de drie strategische prioriteiten waarbinnen het buitenlands beleid zich beweegt, schrijft de WRR: weerbaarheid, welvaart en waarden. ‘Nederland staat vaker dan ooit voor lastige vraagstukken waarin zijn drie strategische prioriteiten niet langer in elkaars verlengde liggen maar onderling schuren of zelfs botsen. De keuzes die regering en parlement hierover maken, hebben een grote impact op de internationale positie van Nederland maar ook op de Nederlandse economie en samenleving.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Het WRR-rapport kwam mede tot stand onder leiding van de eind vorig jaar overleden Mathieu Segers en twee andere hoogleraren, Corien Prins en Haroon Sheikh. Volgens de analyse van de onderzoekers fragmenteert de wereldorde op drie manieren. In de visie van de WRR zijn er nu ‘in plaats van één grootmacht, de Verenigde Staten’, vijf grootmachten en een veelheid aan ‘assertieve middelgrote machten’. Hun machtsuitoefening neemt toe ‘op tonelen, die voorheen goeddeels buiten de geopolitiek bleven’, zoals de chipsindustrie, de universiteiten, de beide poolregio’s en het internet.
De wereld fragmenteert ook op het gebied van ‘wereldbeelden’. Hiermee wil de WRR zeggen dat niet iedereen denkt zoals westerse mensen denken. Dat was nooit het geval, maar nu wordt dit blijkbaar een factor om rekening mee te houden. ‘We zien dat verschillende wereldbeelden gelijktijdig een effect hebben op de internationale politiek. Denk hierbij aan de ambitie van het Kremlin om de wereldorde met geweld te veranderen, aan de opkomst van allerlei antidemocratische bewegingen, maar ook aan een groeiend postkolonialisme dat tegen het Westen is gericht’, schrijft de WRR.
De ‘fragmentatie van wereldbeelden’ raakt overigens ook de sociale cohesie binnen Nederland, merkt de Raad op, verwijzend naar discussies over IS-vrouwen, ‘de controverse over Piet’ (voorheen: Zwarte Piet, red.) en de polarisatie rond de oorlog in Gaza.
Volgens de onderzoekers moet het antwoord van deze ingewikkelde wereld vol uitdagingen van de hele samenleving komen, niet alleen van diplomaten. Nederlandse overheden, bedrijven, burgers en maatschappelijke verbanden moeten volgens de WRR allemaal ‘leren om het geopolitieke spel om grondstoffen, kennis, invloed, veiligheid en allerlei andere hulpbronnen’ te spelen.
Dat spel is de laatste jaren steeds grimmiger geworden, schrijven de onderzoekers. ‘Nederland is dat ontwend. (…) De inhaalslag die nu dringend nodig is, vergt veel inspanning, geld en veerkracht. Nederland zal lang niet altijd aan de winnende kant staan, en het zal pijn doen.’
Op de vraag hoe Nederland zich dan moet redden in deze wereld, antwoordt de Raad met een flink aantal algemeen geformuleerde aanbevelingen. De kern ervan is: Nederland moet ‘geopolitiek robuust’ gemaakt worden, de Nederlandse inzet in multilaterale samenwerking moet ‘herijkt’ worden en de hele samenleving moet gemobiliseerd worden zodat op alle niveaus en richtingen mensen een beter begrip krijgen van de wereld.
Volgens de Raad zijn er ook verkeerde reacties op deze fragmenterende wereld en het verlies aan zekerheden. Tot deze ‘valse verleidingen en niet-productieve reflexen’ behoren de neiging een business-as-usualhouding aan te nemen en de nieuwe wereld ‘door de bril van de unilaterale, westers gedomineerde orde te blijven bekijken’. Ook moet worden gewaakt voor ‘simplificatie’, stereotiepe beelden en ‘verschansing’ achter de dijken.
Alex Krijger, een geopolitiek specialist die niet betrokken was bij het rapport, vindt dat het rapport terecht ‘enkele forse geopolitieke risico’s’ benoemt. ‘Maar het creëren van draagvlak voor lastige keuzen moet vergezeld gaan van een helder perspectief en dat mis ik in het rapport.’ Ook denkt hij dat de ‘kantelende wereldorde’ te veel door een negatieve bril wordt bekeken. ‘Er zijn ook veel kansen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant