Na een onrustige aanloop zijn de toespraken tijdens de herdenking van de slavernij in Amsterdam opvallend fel en kunnen ze rekenen op veel bijval van het publiek. Dat Kamervoorzitter Martin Bosma er niet is, vinden de meeste aanwezigen prima.
Het wordt doodstil in het Amsterdamse Oosterpark als wintipriesteres Marian Markelo haar traditionele ceremonie uitvoert. ‘Voorouders, ik breng u een plengoffer en vraag u Nederland bewust te maken van de geschiedenis’, zegt ze. ‘Want veel Nederlanders kunnen die nog steeds niet accepteren.’
Het is druk in het park deze maandagmiddag, tijdens de jaarlijkse herdenking van het slavernijverleden. Het publiek geniet van de zojuist doorgebroken zon, eet van huis meegebrachte broodjes en kan intussen het plengoffer volgen op twee grote schermen. Markelo krijgt een daverend applaus als ze benadrukt dat niemand in Nederland mag worden uitgesloten. ‘We hebben allemaal het recht om hier te zijn.’
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika.
Achter de veiligheidshekken, naast het slavernijmonument, zit een uitzonderlijk grote regeringsdelegatie van tien demissionair ministers en staatssecretarissen. Het is hun laatste werkdag voordat morgen het nieuwe kabinet op het bordes staat. Mark Rutte zit naast Linda Nooitmeer, voorzitter van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (Ninsee).
‘De aanloop naar deze herdenking was op zijn zachtst gezegd onrustig en ongemakkelijk’, aldus Nooitmeer in haar toespraak. Ze noemt het ‘zeer spijtig’ dat ‘voor het eerst in 22 jaar de Tweede Kamer niet is vertegenwoordigd op de nationale herdenking’. Zonder zijn naam te noemen refereert Nooitmeer aan Martin Bosma, die als Kamervoorzitter niet welkom was vanwege zijn omstreden uitspraken over het slavernijverleden.
De meeste aanwezigen vinden het prima dat Bosma er niet is en maken liever geen woorden vuil aan de PVV-politicus. De radicaal-rechtse wind die door het land waait, is hier in het Oosterpark vooral voelbaar in de vorm van tegenwind. De toespraken zijn opvallend fel en kunnen rekenen op veel bijval van het publiek.
‘De pijn is van generatie op generatie doorgegeven’, zegt de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema in haar speech. ‘Omdat het slavernijverleden lang werd verzwegen. Omdat oude wonden worden geïnfecteerd met omvolkingstheoriën, wit superioriteitsdenken en xenofobie. Omdat een verbrande huid niet geneest als die telkens weer wordt opengehaald met het brandijzer van het hedendaags racisme.’
Demissionair minister Robbert Dijkgraaf (Onderwijs) vertelt in zijn toespraak hoeveel hij in de afgelopen jaren heeft opgestoken van de gesprekken die hij voerde met nazaten van tot slaaf gemaakten. ‘Ik dacht het wel ongeveer te weten’, zegt hij. ‘Maar ik moest leren hoe eenzijdig mijn kennis was, hoe benauwd mijn bubbel. Hoe diepgeworteld en wijdvertakt racisme en discriminatie in het heden zijn.’
‘Het is echt ontzettend belangrijk dat hij dit zegt.’ Sofia Franklin (57), een van de toeschouwers in het Oosterpark, fluistert instemmende woorden tijdens de speech van Dijkgraaf. ‘Het is heel herkenbaar, veel witte intellectuelen denken inderdaad dat ze wel weten hoe het zit’, aldus Franklin. ‘Het is heel mooi dat Dijkgraaf eerlijk vertelt hoe dit mentale proces bij hem is gegaan. Dat zet andere witte mensen misschien ook aan het denken.’
‘De weg naar voren is lang en kronkelig’, gaat Dijkgraaf intussen verder. ‘Tegenwinden zullen opsteken. Maar onze stappen zijn onomkeerbaar, net zoals de excuses onomkeerbaar zijn.’ Het publiek joelt. Iedereen weet dat Dijkgraaf dit zegt omdat de PVV ervoor pleit de excuses terug te draaien.
Franklin is net als ieder jaar samen met haar goede vriendin Nancy Macnack (58) naar de herdenking gekomen. De twee hebben het in de loop der jaren drukker zien worden in het Oosterpark, het publiek werd steeds witter. Enerzijds vinden ze dat een goede ontwikkeling. ‘De herdenking wordt steeds breder gedragen in Nederland’, aldus Franklin. ‘Maar door alle veiligheidsmaatregelen komen degenen om wie het eigenlijk gaat op steeds grotere afstand te zitten.’
Het Ketikoti-festival, de viering van de vrijheid die altijd direct volgt op de herdenking, is sinds vorig jaar verplaatst van het Oosterpark naar het grotere Museumplein. Ook dat heeft volgens de vriendinnen goede en slechte kanten. ‘Vroeger kon je hier na de herdenking lekker blijven hangen voor het festival’, zegt Macnack. ‘Maar het is ook goed dat de zwarte gemeenschap ruimte inneemt op het doorgaans witte Museumplein. En het festival bereikt zo een veel groter publiek.’
De twee zijn niet de enigen die met enige nostalgie terugdenken aan de intimiteit van vroeger. Roshnie Phoelsingh (45) organiseerde dit jaar daarom een alternatief Ketikoti-festival, in het Nelson Mandelapark in stadsdeel Zuidoost (beter bekend als de Bijlmer). ‘De wieg van de excuses voor het slavernijverleden staat in Zuidoost, inwoners voeren deze strijd al zeker dertig jaar’, aldus Phoelsingh. ‘Er was behoefte aan een wat kleinschaliger samenzijn in de eigen buurt.’
Phoelsingh organiseerde naast het festival ook een feestelijke optocht naar het Oosterpark voor de inwoners van Zuidoost. Voorafgaand aan de herdenking liepen de deelnemers, onder wie ook Brazilianen en Dominicanen, in en bonte stoet door de stad. ‘Ik wil de diversiteit van Zuidoost laten zien’, aldus Phoelsingh. Met politiek houdt ze zich niet bezig. ‘Nederland is een democratie, de uitslag van de verkiezingen hebben we te respecteren.’
Franklin en Macnack vinden het belangrijk om te blijven praten, ook met Nederlanders die er heel andere opvattingen op nahouden. ‘Een goed gesprek doet soms wonderen’, weet Macnack uit eigen ervaring. Ook Linda Nooitmeer van het Ninsee roept de aanwezigen op ‘de mens achter de mening’ te blijven zien. ‘We moeten elkaar vinden in het moeras van tegenstellingen, achterdocht en wantrouwen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant