Zal de voorlopige verkiezingszege van Rassemblement National zich zondag bij de tweede ronde vertalen in een definitieve overwinning? Veel hangt af van de samenwerking tussen kamp-Macron en de linkse alliantie, en de bereidheid van kiezers om weerstand te bieden aan radicaal-rechts.
Valt Frankrijk ten prooi aan een politieke beweging met ‘gewelddadige, antisemitische en anti-republikeinse’ neigingen? Het was nota bene Marine Le Pen van het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) die zondagavond voor dat grote gevaar waarschuwde, bij het bekend worden van de exitpolls na de eerste ronde van de parlementsverkiezingen.
Decennialang werd die dreiging juist toegekend aan haar partij, mede opgericht door vader Jean-Marie, die herhaaldelijk is veroordeeld voor antisemitisme. Zodra Rassemblement National in de buurt van de macht kwam, vormde zich in Frankrijk een ‘republikeins front’ van links tot rechts om een daadwerkelijke overwinning te verhinderen. Maar de strategie van Marine Le Pen om de partij van haar harde imago te ontdoen en voor zoveel mogelijk Fransen acceptabel te maken, werpt haar vruchten af.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Veelzeggend was de peiling van Odoxa, enkele dagen voor de eerste ronde: 41 procent van de ondervraagden zei bereid te zijn tot een strategische stem om Rassemblement National de pas af te snijden. Maar 47 procent zou juist het omgekeerde overwegen en bereid zijn te stemmen op een partij van tweede keuze in een poging de linke alliantie Nouveau Front Populaire van een meerderheid te weerhouden.
Ook president Macron heeft in de campagne afgelopen weken herhaaldelijk gewaarschuwd voor gevaar van extremisme op links. Maar zijn strategie om zichzelf te presenteren als de enige verantwoorde uitweg tussen extremen, heeft gefaald. Door het parlement te ontbinden heeft Macron zijn eigen verdwijning in gang gezet, concludeerde dagblad Le Monde maandag in een commentaar.
Gaat het cordon sanitaire in Frankrijk zijn vorm hervinden? De linkse partijen hebben aangekondigd hun kandidaten op te roepen zich terug te trekken in kiesdistricten waar RN vooropgaat, als zij daar als derde uit de bus zijn gekomen. Het idee is dat daarmee in de tweede ronde zoveel mogelijk stemmen belanden bij de kandidaat met de grootste kans om het te winnen van Rassemblement National.
In het kamp-Macron is de strategie minder helder. Premier Gabriel Attal sprak zondagavond weliswaar van een morele plicht om Rassemblement National van een meerderheid te weerhouden. Maar een onomwonden steunverklaring voor kandidaten van het linkse verbond bleef tot dusver uit.
Dat heeft alles te maken met La France Insoumise (LFI), de grootste partij in het linkse blok en het doelwit van Macrons aanvallen over extremisme. Minister Bruno Le Maire van Economische Zaken riep maandag op om komende zondag te stemmen op een socialistische, communistische of groene kandidaat in districten waar Macrons coalitie niet de tweede ronde heeft gehaald. LFI liet hij onbenoemd. ‘Ik vecht tegen RN maar ik stem niet voor La France Insoumise’, zei Le Maire, die stelt dat de partij staat voor antisemitisme en geweld.
Scheidend parlementsvoorzitter Yael Braun-Pivet gaf kiezers het advies om de situatie voor LFI-kandidaten per geval te bekijken. Uiterlijk dinsdagavond om 18.00 uur moet duidelijk zijn welke kandidaten zich zullen terugtrekken om plaats te maken voor een beter geplaatste opponent, om RN te verslaan.
Lange tijd was de achterban van Rassemblement National grofweg te verdelen tussen een strook kiezers rond de Middellandse Zee en gebieden van industrieel verval, met name in het noorden. Inmiddels kan de partij rekenen op aanhang in heel Frankrijk en in alle lagen van de samenleving, alleen de belangrijkste steden vormen daarop een uitzondering.
Hoe dat zich zondag zal vertalen in de definitieve verkiezingsuitslag, is door het kiesstelsel met districten moeilijk in te schatten. RN-leider Jordan Bardella heeft gezegd alleen premier te willen worden bij een absolute meerderheid voor zijn partij. Zo’n uitkomst is gegarandeerd noch uitgesloten.
Ongeacht de kleur van de toekomstige premier zal regeren zonder duidelijke meerderheid uitermate moeizaam zijn. In plaats van samenwerking met RN zou Macron dan kunnen kiezen voor een regering van technocraten, maar met een permanent risico op een motie van afkeuring vanuit de oppositie.
Macrons positie als president staat na de uitslag van zondag niet op het spel, maar zijn poging om via nieuwe verkiezingen ‘helderheid’ af te dwingen over de Franse politieke krachtsverhoudingen levert zijn imago zowel binnenlands als op het internationale toneel harde klappen op. In plaats van de ultieme remedie tegen radicaal-rechts is hij de president geworden die met een wilde gok de toekomst van Frankrijk op het spel heeft gezet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant