Amerikaanse presidenten zijn niet onschendbaar voor vervolging, maar wel gedeeltelijk immuun. Dat heeft het Hooggerechtshof maandag bepaald in een historische uitspraak. De strafzaak tegen Donald Trump wegens verkiezingsinmenging kan doorgaan, maar waarschijnlijk niet vóór de verkiezingen.
Na maanden schoorvoeten, op de allerlaatste dag van de zittingstermijn van het Amerikaanse Hooggerechtshof, is hij er dan eindelijk: de uitspraak die iedereen zag aankomen. Nee, bepaalt het Hof, presidenten genieten géén volledige onschendbaarheid. Ook Donald Trump niet.
Het hoogste rechtsorgaan van de VS heeft het verzoek om volledige immuniteit door de oud-president verworpen. Daarmee kan Trumps strafzaak wegens verkiezingsinmenging, in afwachting van dit vonnis gepauzeerd, alsnog doorgang vinden. Maar dat kan nog weken of zelfs maanden duren. Te lang, vermoedelijk, om het proces voor de verkiezingen te laten doorgaan.
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York.
De opperrechters onderscheiden, in een vuistdik vonnis van 119 pagina’s, verschillende categorieën van presidentieel optreden. Voor handelingen die vallen onder ‘officiële taken’ geldt onschendbaarheid. Anders zouden presidenten worden belemmerd in hun werk.
Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat de feiten die Trump ten laste worden gelegd – samenzwering en zijn rol bij de gewelddadige Capitoolbestorming van 6 januari 2021 – zomaar kunnen worden afgedaan als officieel optreden. Daarover nam het Hooggerechtshof dan weer géén beslissing. Tanya Chutkan, de strafrechter in zijn zaak, moet dat nu per geval gaan afwegen.
Dat kan weken of maanden duren. Het is daarmee niet slechts de inhoud van de uitspraak die enorme consequenties heeft, maar vooral de timing.
Trumps verzoek om volledige immuniteit leek van meet af aan kansloos. De oud-president hoopte zijn belangrijkste strafzaak in één klap van tafel te vegen. Presidenten, beweerde hij, moeten tijdens hun termijn zonder strafrechtelijke consequenties kunnen handelen. Zelfs het laten liquideren van politieke tegenstanders – een voorbeeld dat letterlijk ter sprake kwam – kan volgens Trumps advocaten niet worden bestraft.
Toekenning was haast ondenkbaar. Volledige onschendbaarheid zou presidenten, ook in de toekomst, een vrijbrief geven om straffeloos misdaden te begaan. Zoiets heeft een ontwrichtende uitwerking op de democratie. Trump zal dat heus hebben beseft.
Maar de tijdswinst is hem evenveel waard. De opperrechters, van wie Trump er drie benoemde, deden er ruim vier maanden over om tot hun oordeel te komen. Daarom was het Trump te doen. Wint hij in november de verkiezingen, dan verwerft hij de macht om zijn vervolging alsnog te staken.
Zelden kreeg het Amerikaanse Hooggerechtshof een gewichtiger zaak voor de kiezen. De reikwijdte doet weinig onder voor de kritieke vonnissen uit 2000, toen het Hooggerechtshof feitelijk de verkiezingswinst toekende aan George W. Bush, en 1974, toen president Richard Nixon de geluidsopnamen moest overdragen die zijn ondergang inluidden.
Het verschil: de opperrechters handelden destijds met urgentie. Het landsbelang werd te groot geacht. Uitspraken volgden binnen weken of zelfs dagen. Maar van haast lijkt ditmaal geen sprake.
Het is oktober 2023 als Trump zijn immuniteitsverzoek indient bij Tanya Chutkan, strafrechter in zijn zaak. Zij wijst dat verzoek af. ‘Vier jaar als opperbevelhebber schenkt niet het goddelijke recht van koningen’, schrijft Chutkan in een vernietigend vonnis. Trump gaat in beroep. Die procedure eindigt binnen het Amerikaanse rechtssysteem, als alle stappen zijn doorlopen, bij het Hooggerechtshof.
Aanklager Jack Smith voelt de bui al hangen. Om vertraging te omzeilen, verzoekt Smith tot een zogeheten writ of certiorari. Dat is een bijzondere, versnelde procedure, waarbij het Hooggerechtshof een zaak behandelt voor alle gebruikelijke stappen zijn voltooid. De opperrechters doen dat regelmatig wanneer haast geboden is.
‘Het is van dwingend publiek belang dat de zaak zo spoedig mogelijk doorgang vindt’, schrijft Smith. Volgens justitie zou kiezers anders de kans worden ontnomen om een afgewogen keuze te maken, in een zaak die juist draait om de democratie.
Het Hooggerechtshof weigert. In een kattebelletje van enkele zinnen wordt Smiths verzoek zonder opgaaf van reden afgewezen. Dus begint de reguliere procedure, vrij van verrassingen. Trumps immuniteitsverzoek wordt in februari verworpen door het Hof van Beroep. Presidenten mogen niet worden voorzien van een ‘ongebonden goedkeuring om misdaden te plegen’, schrijven ook deze rechters.
Eind februari, alweer maanden verder, belandt de kwestie alsnog bij het Hooggerechtshof. De opperrechters nemen de kwestie nu wel in behandeling. Bovendien honoreren zij Trumps verzoek om het strafproces intussen stil te leggen. Trump zijn wens op vertraging vervuld. De eerste hoorzitting wordt ingepland op 22 april, zeven weken later. De uitspraak, deze woensdag, volgt pas twee maanden daarop.
Terwijl het hof delibereert, raakt het herhaaldelijk in opspraak. In mei onthult The New York Times dat voor het huis van Samuel Alito, een conservatieve opperrechter, vlaggen wapperden die worden geassocieerd met de verkiezingsleugen van Donald Trump. Eerder bleek al dat de echtgenote van opperrechter Clarence Thomas persoonlijk was betrokken bij Trumps poging om aan de macht te blijven. Beide rechters weigeren zich aan deze zaak te onttrekken.
Het Hooggerechtshof kán snel zijn. Dit voorjaar zocht Trump er hulp toen de staat Colorado hem had geweerd van het stembiljet vanwege de Capitoolbestorming. Een spoedzitting volgde, binnen enkele weken zat de behandeling erop en Trump kreeg gelijk. Precies op tijd voor de voorverkiezingen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant