Na de eerste verkiezingsronde in Frankrijk behaalde de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen zondag een overtuigende winst. Wat zijn de verwachtingen voor president Emmanuel Macron in en na de tweede verkiezingsronde? NU.nl sprak met twee deskundigen.
De winst van Le Pen kwam als een klap voor Macron. Het is voor veel mensen de vraag waarom hij überhaupt verkiezingen heeft uitgeschreven. Was het niet de grote verwachting dat hij zou verliezen?
Macron riep deze verkiezingen uit vlak na de uitslagen van de Europese verkiezingen, waar zijn partij dik verloor van die van Le Pen. Een keuze die op veel verbijstering van zijn achterban stuitte: hij heeft de afgelopen jaren namelijk al flink aan populariteit ingeboet. Hoe valt dat dan te verklaren?
Rudi Wester ziet Macron als "een man die houdt van risico's nemen. Macron is bang voor niks", ziet zij. Volgens haar dacht Macron het rechtse tij in Europa wel te kunnen keren. "Daar heeft hij zich enorm in vergist. Dat is wel duidelijk. Franse commentatoren noemen deze gok Russische roulette."
Ook Niek Pas, historicus aan de Universiteit van Amsterdam en Frankrijkdeskundige, ziet Macrons beslissing als "een pokerzet die verkeerd heeft uitgepakt. Ik kan er op geen enkele manier een positieve spin aan geven", zegt hij. "Hoe stupide kun je zijn, met alle respect. Dit zal later in de politieke geschiedenis absoluut worden neergezet als een blunder."
Wester is wat milder. Ze overweegt de mogelijkheid dat Macron het verlies tijdens de eerste ronde heeft ingecalculeerd en hoge ogen gooit tijdens de tweede ronde: dan kan namelijk nog van alles gebeuren. Hij hoopt met een deel van de kiezers een blok te vormen tegen de verwachte meerderheid van Le Pen. Die zal daardoor misschien wel een grote meerderheid behalen, maar niet de absolute meerderheid die nodig is om zonder andere partijen een kabinet te vormen.
Dat zit zo: kandidaten die in de eerste ronde meer dan 50 procent van de stemmen behaalden, mogen direct het parlement in. "Dat zijn er deze keer uitzonderlijk veel", zegt Wester. In ongeveer driehonderd kiesdistricten zijn al 65 kandidaten meteen door naar de tweede ronde, van wie 38 van het radicaal-rechtse blok, 21 van de linkse partijen en twee van Macrons alliantie Ensemble. Als niemand de meerderheid heeft, nemen de populairste kandidaten het in de tweede ronde tegen elkaar op.
Per district doet er namens de drie grootste partijen een kandidaat mee. Daarbij gaat het om het radicaal-rechtse RN van Le Pen, de middenpartij Renaissance van Macron en het linkse blok. Macron probeert nu afspraken te maken en bondjes te smeden. Wester: "Bij districten waar hij tweede staat, vraagt hij de overige linkse partij zich terug te trekken. En omgekeerd."
En daarna? Het mag duidelijk zijn dat de machtsverdeling er in Frankrijk flink anders uitziet dan in Nederland. Macron is als president het staatshoofd van het land - net als onze koning hier. Maar waar de taken en macht van koning Willem-Alexander voornamelijk symbolisch zijn, gaat het staatshoofd in Frankrijk over de gehele buitenlandse politiek en defensie.
De macht van het parlement is verder wel hetzelfde. Net als in Nederland bepaalt dat parlement het binnenlandse beleid en de verdeling van het geld. Mocht RN de nieuwe premier gaan leveren, dan kan het nog weleens heel lastig worden voor Macron. Als premier kan de 28-jarige Jordan Bardella - Le Pens belangrijkste kandidaat - Macrons plannen flink gaan dwarsbomen: een "stekelige situatie", volgens Pas.
Op veel fronten staan Le Pen en Macron lijnrecht tegenover elkaar. Het eerste spanningsveld is Europa, ziet Wester. Voor Macron staat Europa op nummer één en Frankrijk op de tweede plek. Le Pen zet Frankrijk juist op één.
Ze belooft het volk daarbij allerlei plannen die ze financieel gezien eigenlijk niet kan waarmaken. "Frankrijk heeft al een gigantische staatsschuld. Met de plannen hangt het land aan de rand van de financiële afgrond." Mocht Le Pen die ondanks alles kunnen doorzetten, dan zal dat ook veel invloed hebben op Europa, waar Frankrijk een grote economische speler is.
Maar zover is het nog niet. Om het tot premier te kunnen schoppen heeft Le Pens partij een absolute meerderheid nodig. Volgens de peilingen is dat niet de verwachting. Pas: "De bandbreedte is heel ruim. Van 240 zetels tot 270 à 280. Voor een absolute meerderheid zijn 289 zetels nodig."
Waarschijnlijk zal Le Pen "wel fors winnen", maar niet die absolute meerderheid halen. Dan is het aan Macron om een regering te vormen, en dat kan nog ingewikkeld worden.
Er zijn meerdere scenario's, maar het ziet er volgens Pas "heel moeilijk" uit. Macron zou met het centrumblok en de linkse partijen een coalitie kunnen vormen. Maar coalitievorming werkt daar anders dan in Nederland. "In Nederland kun je formatieafspraken maken en water bij de wijn doen. Maar in Frankrijk is het een beetje als het Amerikaanse systeem. Links óf rechts is aan de macht. Dan zal men toch over bijvoorbeeld links tot een coalitie kunnen komen."
Een andere optie is een minderheidskabinet "en hopen dat er bij stemmingen in het parlement voldoende steun is". Maar de kans bestaat dat geen enkele stemming het dan haalt.
En er is nog een ander scenario, dat Pas de "atoomknop" noemt: Macron gooit het bijltje erbij neer en treedt af. Er zouden dan geheel nieuwe presidentsverkiezingen georganiseerd worden. Maar dat is allemaal niet waarschijnlijk: de president kondigde eerder nog aan dat hij zijn termijn tot 2027 zal uitzitten.
De conclusie: eigenlijk ziet elke uitkomst er slecht uit voor Macron. Mocht RN een absolute meerderheid behalen, dan gaat hij een moeizame regeringsperiode met Bardella tegemoet. Bij een kleinere meerderheid moet Macron zelf de premier gaan kiezen, maar zal hij met een grote versplintering in het parlement te maken krijgen. Wester: "Hij kan de teugels in handen houden, maar dat zal wel tot onvrede leiden bij het volk. Hij krijgt het gewoon heel moeilijk."
Source: Nu.nl algemeen