Het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) is met ongeveer eenderde van de stemmen de grote winnaar van de eerste ronde van de Franse parlementsverkiezingen. Toch wordt het komende zondag bij de tweede ronde nog heel spannend, denkt Frankrijkcorrespondent Eline Huisman.
Dag Eline, president Macron nam een paar weken geleden een grote gok door opeens nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Kun je zeggen dat die gok is mislukt?
‘Wat je in ieder geval kunt concluderen, is dat zijn partij een forse nederlaag heeft geleden. Er is veel geanalyseerd wat nou in hemelsnaam zijn idee was met deze verkiezingen. Dacht hij werkelijk dat de Fransen hem een meerderheid zouden geven? Hij presenteerde zich met zijn aloude tactiek dat hij de enige verstandige middenweg is om extremisten op links en rechts tegen te houden, maar hij heeft waarschijnlijk onderschat hoeveel mensen nog bereid zijn om vanwege die reden op hem te stemmen.
‘Dus als het ging om een meerderheid te behalen, is de gok niet geslaagd. Je hoort ook wel dat bij Macron zou meespelen dat hij hoopt dat RN, als die partij gaat regeren, in de praktijk onderuit gaat. Zo zou hij dan hopen hun de pas af te sluiten naar het presidentschap. Dus het antwoord op de vraag hangt af van Macrons precieze beweegredenen, waarvan we niet weten wat die nou waren.’
Komende zondag staat de tweede ronde op de agenda. Valt een absolute meerderheid van RN nog te voorkomen?
‘Een absolute meerderheid voor RN is mogelijk, maar allerminst gegarandeerd. De Franse verkiezingen werken in districten. Alleen als in een district een kandidaat meer dan 50 procent van de stemmen heeft gekregen, is er daar geen tweede ronde nodig. In de meeste districten is dat niet het geval.
‘Dat betekent dat er nu gepuzzeld gaat worden. Slechter scorende kandidaten kunnen zich terugtrekken, zodat de overgebleven kandidaten meer kans hebben om de grootste te worden. Macron heeft opgeroepen een blok te vormen tegen RN. Dus als linkse partijen een grotere kans maken om RN te verslaan, moeten kiezers daar op stemmen. Dat kan betekenen dat Macron zetels in moet leveren.
‘Het is nog de vraag wat Macron precies bedoelt. Onder de linkse alliantie valt ook het radicaal-linkse La France Insoumise, waar Macron campagne tegen heeft gevoerd. Roept hij ook op om op die kandidaten te stemmen als die er in een district het best voorstaan, of alleen op andere linkse partijen? Daar zal nu druk over onderhandeld worden, want voor dinsdag 18.00 uur moeten de lijsten ingeleverd worden voor de tweede ronde.’
In feite komt het er dus op neer wie de meeste mensen kan overtuigen de eigen politieke voorkeur opzij te zetten om het ‘grotere kwaad’ tegen te houden.
‘Ja, interessant zijn ook peilingen daarover. Van kiezers van het linkse blok zou 87 procent bereid zijn toch Macrons partij te steunen om RN te stoppen. Andersom is 62 procent van Macrons achterban bereid om die reden een linkse partij te steunen. Bovendien zijn volgens peilingen in algemene zin minder mensen bereid om Le Pen tegen te houden dan om de linkse partijen tegen te houden.
‘Je ziet dat extreem-rechts lange tijd gold als het ‘grote kwaad’, maar dat taboe is eraf. In een open brief aan de Fransen waarschuwt Jordan Bardella, die als premier van RN genoemd wordt, juist voor extreem-links als de grote dreiging voor de Franse natie met antisemitische en anti-Republikeinse neigingen. Die omdraaiing is opvallend, want dat werd juist jarenlang over Le Pen en haar partij gezegd.
‘Aan alles merk je dat RN meer geaccepteerd wordt, dat er een gevoel heerst: laten we het maar proberen. RN is al jarenlang in opkomst, en heeft nu in heel Frankrijk en in alle lagen van de samenleving aanhang gevonden. Er was ook een hele hoge opkomst bij de verkiezingen. Normaal gesproken wordt zoiets geïnterpreteerd als mobilisatie om extreem-rechts tegen te houden. Le Pens partij heeft het wel iets minder gedaan dan in de peilingen, maar lijkt niet ernstig te hebben geleden onder de hoge opkomst.’
Wat voor politieke situatie ontstaat er als RN inderdaad de grootste partij wordt?
‘Dat hangt er vanaf of ze de absolute meerderheid halen of alleen de grootste worden. In dat eerste geval is het voor Macron bijna onvermijdelijk om een premier aan te wijzen van RN. Dan krijg je de ingewikkelde situatie dat de president en premier een verschillende kleur hebben.
‘Dat gaat spanningen opleveren. Als staatshoofd wordt Macron afgevaardigd naar de Europese Raad, terwijl vakministers ook belangrijke onderhandelingen voeren met hun ambtgenoten uit andere EU-lidstaten. Als die ministers straks van RN komen, krijg je een heel ander geluid in die bijeenkomsten.
‘Macron heeft een hele solitaire manier van handelen. De verhouding tussen premier en president verschilt per geval, maar Macrons premiers staan erom bekend dat ze vooral uitvoerders zijn van zijn plannen. Dat kan hij niet langer verwachten met een premier afkomstig uit RN.
‘Ook als RN geen absolute meerderheid krijgt, maar wel de grootste wordt, zal het moeilijk worden. De afgelopen periode had Macron geen absolute meerderheid en verliep alles in het parlement heel stroef. Macron laat zich voorstaan op grote sociale hervormingensprojecten, zoals de nieuwe pensioenwet. De beoogde hervorming van werkloosheidsuitkeringen is nu al op pauze gezet, naar aanleiding van de verkiezingsuitslag. Met of een groot links blok of RN als grootste partij, krijg je zoiets echt niet meer voor elkaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant