Hongarije zit het komende halfjaar de EU voor. Doordat de Europese Commissie demissionair is, kan Viktor Orbán weinig wetten blokkeren. Wel kan de eurosceptische premier als stoorzender optreden. ‘Orbán zal de eerste zijn die Trump feliciteert als die straks de Amerikaanse verkiezingen wint. Om te pesten.’
Make Europe Great Again, is de slogan van het Hongaarse EU-voorzitterschap dat maandag begint. Een plaagstootje van de Hongaarse premier Viktor Orbán, die weet dat zijn Europese collega’s de knipoog naar Donald Trumps Make America Great Again niet zullen waarderen.
Niet eerder wierp een EU-voorzitterschap zijn schaduw zo ver vooruit. Kan Boedapest, dat lak heeft aan de rechtsstaat en warme banden onderhoudt met Moskou, wel de EU voor zes maanden vertegenwoordigen? Nee, zeiden veel Europarlementariërs een jaar geleden. Ook de Commissie Meijers, een onafhankelijke groep Nederlandse juristen, was faliekant tegen. Volgens deze juristen was het ‘een illusie’ om te denken dat Hongarije als ‘eerlijke bemiddelaar’ zou optreden, wat toch echt van de voorzitter wordt verwacht. Hun oproep om Hongarije de voorzittershamer te ontnemen, kreeg echter geen steun van de EU-landen.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Nu het zover is, lijkt de vrees voor Orbán en zijn trouwste bondgenoten – minister van Buitenlandse Zaken Péter Szijjártó en de internationale woordvoerder Zoltán Kovács – wat weggeëbd. Niet omdat Orbán plots de steunkleur van zijn Fidesz-partij (oranje) heeft ingewisseld voor het EU-blauw. Nee, de onrust is grotendeels verdwenen omdat Hongarije zes maanden lang de voorzitter is van een vrijwel lege agenda.
De belangrijkste taak van de roterende (halfjaarlijkse) EU-voorzitter is compromissen te bereiken tussen de lidstaten en met het Europese Parlement over EU-wetten. En juist op dat punt, de wetgeving, verkeert de EU momenteel in een limbo. Het enige EU-instituut dat wetten kan maken, de Europese Commissie, is demissionair.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is weliswaar vorige week door de regeringsleiders voorgedragen voor een tweede termijn, maar haar kandidatuur moet nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement. Daarna moet ze haar team samenstellen, een complexe puzzel met portefeuilles en gegadigden die de lidstaten naar voren schuiven. Het parlement onderwerpt vervolgens alle kandidaat-commissarissen aan een hoorzitting waarbij er altijd wel eentje sneuvelt. Dit betekent dat de nieuwe Commissie op zijn vroegst op 1 december van start gaat. De eerste nieuwe wetten komen dus in de laatste dagen van het Hongaarse voorzitterschap.
Wat er nog op tafel ligt, is ook niet veel. Afgelopen zes maanden heeft België als EU-voorzitter vrijwel alles weggewerkt, een knappe prestatie. Wat hielp is dat Hongarije zijn blokkades bij een aantal gevoelige voorstellen opgaf, namelijk de start van de onderhandelingen met Oekraïne over EU-lidmaatschap, het veertiende sanctiepakket tegen Rusland, en de opbrengst van bevroren tegoeden van de Russische centrale bank inzetten voor Kyiv. Boedapest had kennelijk geen zin hierover te moeten bemiddelen als EU-voorzitter. ‘De belangrijkste maand van het Hongaarse voorzitterschap lag in juni, toen Boedapest de voorzittershamer nog niet in handen had’, stelde een EU-ambassadeur vorige week verheugd vast.
De EU-voorzitter leidt de vergaderingen van de vakministers, zoals die van Financiën en Landbouw. De EU-top van de regeringsleiders heeft een eigen voorzitter, nu nog de Belg Charles Michel, straks de Portugees António Costa. En het gezicht van de EU naar de rest van de wereld is, naast Von der Leyen en de voorzitter, de EU-buitenlandchef: nu de Spanjaard Josep Borrell, dit najaar de Estse premier Kaja Kallas. Ook hier kunnen Orbán en zijn getrouwen dus weinig schade aanrichten.
Dit neemt niet weg dat ze waar mogelijk de komende zes maanden als stoorzender zullen opereren. De MEGA-slogan is zo’n voorbeeld. ‘Typisch Orbán, dat Make Europe Great Again’, zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout. ‘Op zich niets verkeerd mee, maar de hint naar Trump is duidelijk. Orbán zal de eerste zijn die Trump feliciteert als die straks de Amerikaanse verkiezingen wint. Dat doet Orbán om te pesten, om de EU te verzwakken, precies wat Trump ook wil.’
Zoltán Kovács, die opereert als Orbáns spreekbuis buiten Hongarije, liet in een gesprek onlangs met Brusselse correspondenten blijken dol te zijn op de confrontatie. ‘Ja, wij zullen als voorzitter een eerlijke bemiddelaar zijn. Maar dat betekent niet dat Hongarije zijn posities opgeeft.’ Zo ligt Boedapest nog steeds dwars bij de vergoeding uit het EU-budget voor lidstaten die wapens leveren aan Oekraïne. Alles bij elkaar gaat het om 6,6 miljard euro.
Ook trapt Hongarije op de rem bij de nog op tafel liggende wetsvoorstellen uit het Green Deal-pakket, zoals dat voor betere bodembescherming. Die halsstarrige opstelling heeft ook te maken met geld: de Commissie bevroor bijna 20 miljard euro aan EU-subsidies en leningen voor Boedapest vanwege de beroerde rechtsstaat. Orbán probeert die miljarden met dwarsliggen los te wrikken.
De Belgische premier Alexander De Croo had vorige week bij het eind van het Belgische voorzitterschap een opvallend advies voor zijn opvolger. ‘Als voorzitter ben je niet de baas van Europa. Je bent degene die de compromissen moet maken. Een leerzame ervaring, ik kan het Viktor Orbán van harte aanbevelen.’
Het is niet de eerste keer dat een land met een eurosceptische leider de EU voorzit. In 2021 kreeg Slovenië de voorzittershamer waar premier Janez Jansa niet alleen dikke vrienden was met Orbán, maar ook probeerde de Sloveense media te knevelen. Behalve een akkefietje met toenmalig commissaris Frans Timmermans – die weigerde met Jansa op de traditionele familiefoto te gaan – verliep het Sloveense voorzitterschap zonder noemenswaardige incidenten.
Diplomaten en Europarlementariërs verwachten van het Hongaarse voorzitterschap hetzelfde. Een beetje (veel) show van Orbán als die het Europees Parlement toespreekt en de EU-plus top (EU plus omringende landen) in november voorzit. ‘Maar de koers van de EU wordt uitgezet door de nieuwe Commissie en de Strategische Agenda van de regeringsleiders’, zegt Eickhout. Hij maakt zich, net als veel diplomaten, meer zorgen om de uitslag van de Franse verkiezingen dan het Hongaarse EU-voorzitterschap.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant