Supermarkten mogen met ingang van maandag 1 juli geen tabak meer verkopen. Eerder werd verwacht dat er door het verbod honderden nieuwe tabakszaken zouden openen. Dat lijkt tot nu toe mee te vallen.
In het smalle halletje naast de toonbank van tabaksspeciaalzaak Van Vreumingen in Gouda staan meterslange houten kasten met een grote voorraad sigaretten. Ze reiken tot aan het plafond. Eigenaar Marco van der Horst heeft ze speciaal gebouwd om de verwachte extra klandizie aan te kunnen. ‘Als het op 1 juli storm loopt, zijn wij goed voorbereid.’
In de naar eigen zeggen ‘oudste tabakszaak van Nederland’ zijn de toonbanken van hout en liggen in de etalage ouderwetse sigarenmallen. Toch gaat Van Vreumingen met zijn tijd mee. Dat blijkt wel uit een schap met fluorescerende vapes en de voorbereiding op de D-Day van de tabaksverkoop.
Vanaf 1 juli is de verkoop van tabak en vapes, de ‘e-sigaret’, in supermarkten verboden. Daardoor verdwijnen bijna zesduizend verkooppunten. Er blijven zo’n 3.500 winkels over die tabak verkopen. De komende jaren wordt het verbod verder uitgebreid. In 2032 mogen alleen nog speciaalzaken, zoals Van Vreumingen, tabak aanbieden. In het hele land zijn er dan nog 1.750 verkooppunten.
De verwachting was dat er in aanloop naar het verkoopverbod honderden nieuwe tabakszaken bij zouden komen. Bijvoorbeeld in de vorm van vestigingen van Primera vlak bij supermarkten. Daar mag tot 2030 nog wel tabak worden verkocht. ‘De tabakslobby probeert op allerlei manieren een voet tussen de deur te houden’, zegt hoogleraar public affairs Arco Timmermans. ‘Bijvoorbeeld door tijd te rekken en te suggereren dat ondernemers ten onder gaan door het verbod. Of door ondernemers financieel te steunen bij het openen van een nieuwe tabakszaak.’
Hoewel er de afgelopen maanden wel nieuwe tabakszaken zijn bijgekomen, zijn het er minder dan verwacht. Tot nu toe zijn er volgens NSO, de branchevereniging voor ondernemers in de tabakssector, in 2024 honderd nieuwe winkels geopend. Eerder werd verwacht dat het er rond de 250 zouden worden.
Speciaalzaak-eigenaar Van der Horst denkt dat het relatief lage aantal nieuwe zaken te maken heeft met de marge op de verkoop van sigaretten. ‘De accijns is hoog en tegelijkertijd moeten ondernemers investeren in het openen van een nieuwe zaak en extra personeel inzetten. Onder de streep blijft er dan weinig over.’
Het verbod op de verkoop van tabak in supermarkten is een van de maatregelen die de overheid neemt om roken terug te dringen. Eerder werd de online verkoop verboden en is de accijns verhoogd. Die maatregelen lijken effectief. In 2023 rookte 19 procent van de bevolking van 18 jaar of ouder. In 2014 was dat nog meer dan een kwart. Tegelijkertijd is het percentage rokende jongeren nog relatief hoog. Uit onderzoek van het Trimbos blijkt dat in 2023 ruim een kwart van de jongeren tussen de 15 en 25 jaar sigaretten rookt. Eén op de vijf jongeren vapet regelmatig.
Onderzoekers verwachten dat het aanstaande verbod het percentage jonge rokers omlaag brengt. Met name doordat tabak minder zichtbaar en toegankelijk wordt, maar ook omdat er in tabaksspeciaalzaken vaak beter wordt gecontroleerd op leeftijd. ‘Als er bij de supermarkt tegenover school sigaretten verkocht worden, is het voor jongeren wel heel makkelijk om aan sigaretten of vapes te komen’, zegt hoogleraar orthopedagogiek Jacqueline Vink. ‘Mensen die al jaren roken zullen nog wel omrijden voor een pakje sigaretten, maar ik verwacht niet dat jongeren dat ook doen.’ Vink vindt het verbod daarmee ‘een mooie stap richting een rookvrije generatie’.
Longarts Wanda de Kanter, het gezicht van de antirooklobby in Nederland, vindt dat er meer dan alleen een verkoopverbod nodig is om roken te ontmoedigen. Er moet volgens haar ook voor gewaakt worden dat er nieuwe verkooppunten openen. De Kanter pleit voor een vergunningenstelsel dat bijvoorbeeld kan voorkomen dat rond scholen nieuwe tabakszaken open gaan.
Het verdwijnen van verkooppunten baart branchevereniging NSO zorgen. ‘We begrijpen dat roken ongezond is, maar bij het nemen van maatregelen moet wel rekening gehouden worden met de 2,7 miljoen rokers in Nederland. Die moeten toch ergens hun tabak kunnen kopen.’
Daarnaast zijn er zorgen over de illegale markt. ‘Mijn klanten rijden steeds vaker naar Duitsland’, zegt Van der Horst. ‘De tabak is daar een stuk goedkoper. En ze nemen dan ook meteen sigaretten of shag mee voor de rest van de straat. Jongeren kopen hun vapes gewoon online, via Snapchat.’
Volgens het ministerie van Volksgezondheid valt dat wel mee. ‘Het aantal pakjes sigaretten dat uit het buitenland komt, neemt wel iets toe, maar die tabak komt uit landen als Polen en Bulgarije.’ Het ministerie vindt het daarnaast belangrijk om het doel van het verbod voor ogen te houden. ‘Per jaar overlijden 19 duizend mensen aan de gevolgen van roken en duizenden mensen worden behandeld voor gezondheidsklachten. Dat aantal moet echt omlaag.’
Bij tabaksspeciaalzaak Van Vreumingen is het in de week voor 1 juli drukker geworden. ‘Maar we kunnen het gelukkig goed aan’, zegt Van der Horst. Zijn blik dwaalt af richting de voordeur, waar een aantal vaste klanten naar binnen komt. Er vormt zich een kleine rij voor de toonbank. ‘Spitsuur’, glimlacht Van der Horst, terwijl hij naar de nieuwe voorraadkasten loopt om sigaretten te pakken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant