Een jaar lang stond het Nederlandse slavernijverleden volop in de aandacht. Activisten uit de zwarte gemeenschap zien het herdenkingsjaar, dat begon met de excuses van de koning, als een stap op de lange weg naar herstel. Het nieuwe rechtse kabinet is een beer op die weg. ‘Maar ze kunnen onze emancipatie niet stoppen.’
Een succes, noemt Gibi Bacilio het Herdenkingsjaar Slavernijverleden dat maandag ten einde loopt. Op de eerste plaats omdat Tula, de nationale held van Curaçao, eerherstel kreeg van de Nederlandse regering. ‘Maar ook omdat er een jaar lang aandacht was voor het slavernijverleden en de gevolgen die we daar nog steeds van ondervinden’, aldus Bacilio telefonisch vanuit Willemstad. ‘Dat is hard nodig.’
Bacilio, voorzitter van de Curaçaose Vereniging ter Bevordering van het Historisch Besef, hoopt dat die aandacht niet verslapt. ‘Er is nog veel werk te verrichten, ook hier op de eilanden. Daarvoor is structureel meer geld nodig.’ Met het aantreden van het nieuwe kabinet – PVV’er Zsolt Szabó wordt verantwoordelijk voor Koninkrijksrelaties – lijkt de kans daarop gering. ‘Het worden moeilijke jaren.’
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika.
Het Herdenkingsjaar begon op 1 juli 2023 met de historische excuses van koning Willem-Alexander, en eindigt maandag met Ketikoti. Er is vooral ingezet op meer kennis en bewustwording. Dat bleek nodig, 150 jaar na de afschaffing van de slavernij. ‘Er was onder Nederlanders te weinig kennis over het slavernijverleden, en de doorwerking daarvan in de vorm van racisme en discriminatie’, zegt demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Koninkrijksrelaties).
Er werd 200 miljoen euro uitgetrokken. Daarmee zijn onder meer archieven digitaal toegankelijk gemaakt, zodat nazaten van tot slaaf gemaakten hun herkomst kunnen achterhalen. Ze kunnen ook op kosten van de staat hun achternaam veranderen. Daarnaast is gewerkt aan een nieuw curriculum voor scholen, geld vrijgemaakt voor wetenschappelijk onderzoek, en er was een subsidiepot voor kunst- en maatschappelijke projecten.
Dit weekend zijn in het hele land theatervoorstellingen, lezingen, tentoonstellingen, concerten en festivals. Op veel plaatsen worden gratis heri heri-maaltijden uitgedeeld, een Surinaams gerecht met cassave, bakkeljauw en banaan. Heri heri betekent helen. Inmiddels weten steeds meer Nederlanders dat tot slaaf gemaakten dit gerecht eeuwenlang aten, en dat het nu symbool staat voor overleving.
Omroep Zwart heeft een website met festiviteiten en herdenkingen, en stelde het lespakket ‘de ontbrekende bladzijde’ samen om docenten te helpen Ketikoti bespreekbaar te maken in de klas. ‘Wij willen dat Ketikoti net zo groot en belangrijk wordt als 5 mei’, legt omroepdirecteur Gianni Lieuw-A-Soe uit. ‘Beide dagen gaan over vrijheid en zijn onderdeel van onze gezamenlijke geschiedenis. Het zouden nationale vrije dagen moeten zijn.’
Dagmar Oudshoorn is blij dat er zoveel aandacht is gekomen voor het slavernijverleden, maar is ook kritisch over het herdenkingsjaar: ‘Bewustwording is niet genoeg.’ Oudshoorn is activist, en presenteerde drie jaar geleden als voorzitter van de dialooggroep Slavernijverleden het lijvige rapport Ketenen van het Verleden. Het rapport drong aan op een drietrapsraket: erkennen van de misdaden uit het verleden en de doorwerking ervan in het heden, excuses maken, en de schade herstellen.
‘Aan herstel wordt veel te weinig gedaan’, vindt Oudshoorn. Daarmee doelt ze op het wegwerken van achterstanden van de zwarte gemeenschap en de strijd tegen (institutioneel) racisme. ‘Veel mensen denken dat het alleen om geld gaat, maar herstel is een veel breder concept. Het is goed dat er is geïnvesteerd in meldpunten discriminatie, dat was een van onze aanbevelingen. Maar er wordt nog altijd etnisch geprofileerd.’
Ook Bacilio hamert op het belang van herstel. ‘Het gaat allemaal in een slakkengang, maar dat is ook onze eigen schuld. Curaçao had allang een masterplan moeten maken waarin duidelijk staat wat we willen aanpakken, en welk prijskaartje daaraan hangt.’ Bacilio wijt dat aan een gebrek aan daadkracht bij zowel het maatschappelijk middenveld als de lokale politici op Curaçao. ‘De houding is te afwachtend.’
Het woord slavernijverleden staat niet in het hoofdlijnenakkoord, het is onduidelijk wat het nieuwe kabinet gaat doen. De PVV wil de excuses voor het slavernijverleden terugdraaien. In het onderwijs krijgen kinderen volgens de PVV ‘een gevoel van schaamte over de geschiedenis van ons land’ gedoceerd – daar moet volgens de partij een einde aan komen. BBB en VVD noemen het onderwerp niet in hun programma’s.
NSC vindt dat ‘kolonialisme en het slavernijverleden een duidelijke en vaste plek in ons geschiedenis curriculum en het cultuuraanbod verdienen’; de partij levert met Eppo Bruins de minister van Onderwijs. Demissionair staatssecretaris Van Huffelen heeft vertrouwen in de voortgang. ‘De veranderingen in het onderwijs zijn niet terug te draaien en er is structureel 8 miljoen per jaar vrijgemaakt voor de slavernijherdenking.’
Van Huffelen is maandag aanwezig bij de herdenking in Amsterdam, samen met een zware regeringsdelegatie onder leiding van Mark Rutte. Kamervoorzitter Martin Bosma is niet welkom. Hij noemde het herdenkingsjaar eerder ‘slavernijgedram’, en sprak van ‘propaganda en indoctrinatie’. Toen de uitnodiging voor Bosma werd ingetrokken, reageerde PVV-leider Geert Wilders op X: ‘Ik wil anders maandag wel naar Amsterdam gaan en daar speechen hoor. Ze zullen gaan hunkeren naar onze Voorzitter.’
‘Betreurenswaardig’, zegt Lieuw-A-Soe van Omroep Zwart. ‘We willen dat deze gezamenlijke geschiedenis met respect wordt behandeld, zoals we dat ook met de Tweede Wereldoorlog doen’, zegt hij. ‘Het is van belang dat politici het voorbeeld geven.’ Maar hij is eraan gewend dat deze strijd niet zonder slag of stoot gaat: ‘Dit is groeipijn. Dat wil dus zeggen dat we groeien.’ Oudshoorn beaamt dat: ‘Het zou pijnlijk zijn als de nieuwe regering een stap terugzet, maar ze kunnen onze emancipatie niet stoppen. We hebben hooguit een nog langere adem nodig.’
Bacilio kan nog altijd moeilijk geloven dat het Nederlandse parlement een Kamervoorzitter koos die Tula een ‘racistische moordenaar’ noemt. ‘Maar hoe harder ze ons kwetsen, hoe fermer we worden. Dat hebben we van de slavernij geleerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant