Nu de Tweede Kamer deze week de serie kennismakingsgesprekken met bewindspersonen afrondde, staat niets de beëdiging van het kabinet-Schoof meer in de weg. Dinsdag staat de ploeg, mét koning Willem-Alexander, op het bordes van Paleis Huis ten Bosch. Voor een consensusdemocratie (waarover straks meer) is de installatie van een onversneden rechtse regering een opmerkelijke stap. Een nare vraag erbij is of deze ploeg wel crisisbestendig is.
Nederland is geen meerderhedendemocratie, zoals bijvoorbeeld de VS. Als Donald Trump (Joe Biden) later dit jaar de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint, is er voor Joe Biden (Donald Trump) geen troostprijs. De president én zijn kabinet zijn dan honderd procent Republikeins (Democratisch). Winner takes all, wat ook weer niet wil zeggen dat de Amerikaanse president absolute macht heeft, uiteraard.
Nederland is een consensusdemocratie, waar de uitslag van verkiezingen dwingt tot coalitievorming. De winnaar is nooit absolute winnaar, en krijgt daarom wel veel, maar niet ‘alles’. Winnaar PVV kan erover meepraten, want ondanks de ruime zege bij de Kamerverkiezingen in november heeft leider Geert Wilders een groot deel van de door hem gekoesterde opvattingen in de ijskast gezet/moeten zetten onder druk van andere partijen. En de namens hem benoemde ministers en staatssecretarissen moesten in de Kamer de afgelopen dagen afstand nemen van hun eerder geventileerde meningen.
De PVV is dus ingekapseld, de scherpste randjes zijn eraf, en dat is het gevolg van de aard van ons type democratie. Hoe gemeend het is? Of de gewraakte opvattingen ooit nog weer uit de ijskast komen? Hoelang de inkapseling standhoudt? Het moet allemaal blijken.
Tot nu toe kenden we de consensusdemocratie eigenlijk alleen als samenwerking ‘in het midden’. Christen- en sociaaldemocraten en (sociaal) liberalen werkten decennialang in wisselende samenstellingen samen, af en toe aangevuld met een kleinere partij, óók uit het politieke midden. Vanaf dinsdag hebben we voor het eerst een coalitiekabinet over rechts.
Gaat het werken? Je zou denken dat samenwerking tussen rechtse partijen makkelijker te organiseren is dan samenwerking in het midden. Maar de vier hebben lang geformeerd in een moeilijk proces, en inhoudelijk hebben ze een hoofdlijnenakkoord geschreven dat alleen uitblinkt in wensdenken. Het inhoudelijke werk is, vanaf dinsdag, aan het kabinet. Pas in september gaan we zien of het kabinet beleid wil gaan voeren dat doeltreffend en doelmatig is. Nee, ik houd mijn adem niet in, maar ik stel m’n oordeel uit.
Intussen inspireert het Centraal Planbureau (CPB) me tot het stellen van een aanvullende vraag. Wat nou, als er crisis is? De regeerperiode van een kabinet bestaat voor (maximaal) de helft uit het uitvoeren van voorgenomen en afgesproken beleid; voor de andere (ruime) helft uit reageren op onvoorziene omstandigheden. Het CPB publiceerde een evaluatie van het coronasteunbeleid. Het kabinet moest destijds, van de ene op de andere dag, het hoofd bieden aan een onbekende besmettelijke ziekte, en de economische en maatschappelijke gevolgen ervan. Het toenmalige kabinet heeft het economische beleid destijds goed opgezet, alleen het afbouwen van de steunmaatregelen ging veel te traag (vindt nu ook het CPB).
Alle crises zijn vanaf dinsdag voor Dick Schoof en zijn ministersploeg. Kredietcrises; eurocrises; pandemieën; oorlog. Ik hoop maar dat de schikgodinnen zich de komende tijd gedeisd houden. Al was het maar tot het kabinet een beetje is ingewerkt.
Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. Reageren? E-mail: frank@argumentenfabriek.nl
Source: Volkskrant columns