Met een temperatuur van 30 graden was het woensdag in De Bilt de eerste tropische dag van 2024. Dit warme weer zorgde voor veel vragen bij NU.nl-lezers. Klimaatverslaggever Emma van Bergeijk beantwoordt de beste en meestgestelde.
Hoe uitzonderlijk is het warme weer van de afgelopen dagen?
"Het verandert geleidelijk. Als je naar de cijfers kijkt, zie je dat de laatste tien zomers in Nederland gemiddeld zes tropische dagen (dus boven de 30 graden) telde. Ter vergelijking: honderd jaar geleden was dat er eentje, soms bleven ze helemaal uit. De afgelopen dertig jaar is dat niet voorgekomen. Dus het heeft zich als het ware omgedraaid: warme zomers komen nu vaker voor dan koele. Maar dat betekent niet dat er vroeger geen warme zomers waren."
"Bovendien wennen mensen ook aan hoge temperaturen. Dus wat vroeger een heerlijk warme zomer was, zouden we nu misschien wel ervaren als een wat frissere."
Waarom warmt Nederland zo snel op binnen Europa? Welke oorzaken liggen hieraan ten grondslag?
"Europa is het snelst opwarmende continent ter wereld. Maar Nederland warmt niet sneller op dan andere landen in het continent. Wel weten we dat Nederland twee keer zo snel opwarmt als het wereldgemiddelde. Dat komt vooral doordat landoppervlak sneller opwarmt dan zee. Ook was er vaker een warme wind uit het zuidwesten in de laatste paar winters en hadden we 's zomers meer straling door de zon."
Als je de trends extrapoleert, hoe ziet het weer er dan over tien, twintig, vijftig jaar uit?
"Klimaatwetenschappers hebben berekend hoe het Nederlandse klimaat er in de toekomst uitziet. Nederland is nu al meer dan 2 graden warmer dan in 1900. Aan het einde van deze eeuw kan het hier 2,5 tot 6 graden warmer zijn. Dat grote verschil tussen het 'beste' en het 'slechtste' scenario is helemaal afhankelijk van de wereldwijde uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Dat geldt ook voor de sterkte van de zeespiegelstijging."
"Maar wat we de komende jaren hoe dan ook kunnen verwachten zijn drogere zomers en nattere winters. In de zomer krijgen we vaker tropische nachten en minder ijsdagen. Ook neemt de wateroverlast toe door hoosbuien (ook in de zomer)."
Hoe warm kan het in theorie worden in Nederland?
"In diezelfde scenario's lees je dat hitte in Nederland normaler wordt in de zomer. Ook dagen boven de 40 graden, iets dat een eeuw geleden bijna ondenkbaar was. Hittegolven worden intenser: bij een wereldwijde opwarming van 2 graden kunnen we ook de 45 graden aantikken. In een extremer geval - bij een opwarming van 4 graden - zijn zelfs uitschieters van 50 graden in Nederland mogelijk."
Zijn de hitte-eilanden (steden) die warmer zijn dan de natuur in de buitengebieden niet het echte probleem?
"Steden zijn inderdaad gevoelig voor klimaatverandering, omdat het in een bebouwde, stenige omgeving moeilijk is om hitte kwijt te raken. Zo zijn tijdens warme dagen de nachten in stedelijk gebied gemiddeld 5 graden warmer dan daarbuiten."
"In het kader van klimaatadaptatie zijn er wel veel plannen en initiatieven om steden te vergroenen. Daarbij kunnen hoge bomen en meer begroeiing helpen, wat ook weer zorgt voor meer biodiversiteit. Als je zelf iets wil doen, kun je de tegels uit je tuin (als je die hebt) halen. Dat helpt tegen warmte en wateroverlast en is goed voor de vlinders, egels en vogels."
"We hebben ook een video gemaakt over hoe je je huis (en hoofd) koel houdt tijdens warme dagen. Die vind je hier."
Waarom moeten we ons voorbereiden op extreme droogte na zo extreem veel regenval?
"Dat is inderdaad moeilijk voor te stellen. Maar door het veranderende klimaat, worden extreme weersomstandigheden 'normaler'. Neem de regen waar sinds oktober geen eind aan leek te komen. Maar misschien herinner je je ook nog de uitzonderlijk droge zomer van 2018. De wetenschap laat zien dat de Nederlandse zomers droger en warmer worden, de winters natter. Ook voorgaande jaren zagen we droge zomers volgen op kletsnatte lentes."
"Het weer is niet verder dan zo'n twee weken vooruit te voorspellen, dus het zou best kunnen dat het een tijdje niet meer gaat regenen. Op een gegeven moment kan dan een neerslagtekort ontstaan: een graadmeter voor droogte. Dat is de opgetelde hoeveelheid verdamping min de opgetelde hoeveelheid neerslag."
"Maar experts hebben me verteld dat er voorlopig genoeg grondwater is om de bodem nat te houden. Echte verdroging zal deze zomer dus waarschijnlijk niet voorkomen."
Wat is de toekomst van de landbouw in Nederland als het te nat is om te zaaien en te droog om planten te laten groeien. Moeten we ander voedsel gaan verbouwen?
"Je ziet dat sommige boeren nu al in de knel komen door de extreme weersomstandigheden. Ze konden dit voorjaar niet overal zaaien of hun land bewerken, wat kan zorgen voor mislukte oogsten. Maar een ander jaar kan zomerdroogte juist weer roet in het eten gooien. Het is belangrijk om oplossingen te vinden, maar dat is ook een ingewikkelde klus."
"Er wordt wel volop onderzoek gedaan naar nieuwe, klimaatbestendige technologieën in de landbouw. Zo vertelde een prominent landbouwonderzoeker van de WUR over innovatieve oplossingen zoals druppelirrigatie (het bedruppelen van gewassen via leidingen en slangen) tijdens droge periodes."
"Maar hij kaartte net als jij aan dat boeren ook kunnen nadenken over gewassen die weerbaarder zijn tegen extremen. Quinoa is bijvoorbeeld een stuk beter bestand tegen droogte, zilte grond en nattigheid dan aardappelen of uien. Maar daar moet dan wel een markt voor zijn."
"De boerenvakbond ziet liever een einde aan de kalenderbouw, waarbij agrariërs zijn gebonden aan strikte data voor bijvoorbeeld het oogsten."
Source: Nu.nl algemeen