Aanstaand premier Dick Schoof verblijft al een maand in de luwte, maar met Mark Rutte op weg naar de uitgang wachten nu zijn eerste beproevingen. Hij moet als ongekozen en partijloze premier gezag afdwingen, te beginnen komende week.
Mark Rutte nam dinsdag al afscheid van de Tweede Kamer. Hij had zelf uitgerekend dat het ongeveer zijn vijfhonderdste debat was als premier. ‘En altijd was het spannend’, zei Rutte. ‘Lopend naar de Tweede Kamer nam de hartslag toe, ook vandaag.’
Als het vijfhonderdste debat spannend is voor Rutte – de VVD’er had als staatssecretaris en Kamerlid al talloze Kamerdebatten op de teller – hoe is opvolger Dick Schoof er dan aan toe? Woensdag en donderdag staat het debat over de regeringsverklaring op het programma, Schoofs eerste debat ooit, en er zijn veel twijfels weg te nemen.
Het tijdperk-Rutte mag dan volgende week eindigen, niemand weet of daarmee ook het tijdperk-Schoof begint. Daarvoor is de positie van de ex-topambtenaar te ongewis.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Door een gebrek aan nieuwe inhoudelijke plannen – over het hoofdlijnenakkoord van de coalitie is eind mei al gedebatteerd – zal er relatief veel aandacht zijn voor de rol die Schoof moet gaan spelen. Alle andere bewindspersonen hebben hoorzittingen achter de rug van hooguit een paar uur, maar de ex-topambtenaar moet twee dagen in de Tweede Kamer zitten en donderdag non-stop vragen van fractievoorzitters beantwoorden: een hoorzitting XL.
Belangrijkste kwestie: hoe wil de nieuwe premier het kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB leiden? Niemand die het nog precies weet, ook binnen de coalitie niet. Anders dan zijn voorgangers heeft Schoof geen partij aangevoerd, geen campagne doorstaan, geen verkiezingen gewonnen, geen onderhandelingen gevoerd.
Voor het grote publiek is hij de grote onbekende die vorige maand opeens uit de schaduw stapte, voor de politieke binnenwereld zijn de ambities van de ex-topambtenaar een bron van speculatie. Wil hij zijn eigen stempel drukken of is hij slechts een zetbaas, zoals zijn eerste persconferentie eind mei suggereerde? ‘Mijn plannen voor Nederland zijn datgene wat de fractievoorzitters met elkaar hebben afgesproken’, zei de beoogde premier toen, onwennig en zichtbaar gespannen.
Schoof is een ambtelijke veteraan, maar een politieke nieuwkomer. En juist op dat terrein staat hij er alleen voor. Zijn ministerie van Algemene Zaken biedt alleen inhoudelijke ondersteuning. Pas sinds kort heeft Schoof een politiek assistent aangenomen die hem moet helpen in het spel om de politieke macht, een jonge ambtenaar van het ministerie van Justitie en Veiligheid die ook bij de lokale VVD actief is.
De partijloze Schoof is vooralsnog de extraparlementaire vlag op een verder traditionele schuit. Bijna alle andere bewindspersonen zijn verbonden aan de regeringspartijen. Zelfs binnen de coalitie wordt gelachen om het idee dat er veel buitenstaanders in dit kabinet zitten. De partijleiders van PVV, VVD, NSC en BBB nemen plaats in de Tweede Kamer, maar veel blijft bij het oude: vanaf komende donderdag vinden gewoon weer wekelijks de traditionele bewindspersonenoverleggen (bpo’s) plaats.
De fracties overleggen dan met hun bewindspersonen, wisselen informatie uit over gebeurtenissen op ministeries, bespreken de plannen die andere coalitiepartners hebben en bepalen hun gemeenschappelijke strategie voor de ministerraad een dag later. Schoof is de enige die nergens aanschuift, terwijl voorganger Rutte de afgelopen jaren juist bij het bpo van zijn VVD te horen kreeg hoe de machtsverhoudingen binnen de coalitie lagen. Hij werd op vrijdag in de Trêveszaal nooit verrast.
Schoof ziet het risico van zijn geïsoleerde positie, zo valt achter de schermen op te vangen. Hij is van plan om veel meer te overleggen met zijn vier vicepremiers. Op die manier moet hij zijn informatiepositie verbeteren, maar daarmee heeft hij nog geen invloed. Waarom zouden zijn ministers meer naar hem luisteren dan naar hun partijleiders in de Tweede Kamer?
Zeker in een samenwerking met de PVV is dat een cruciale vraag. Geert Wilders zal de grenzen opzoeken, zo bleek afgelopen week wederom toen hij op X bijtende opmerkingen maakte over de islam en de slavernijherdenking. Hoe vergaart Schoof de autoriteit om namens zijn hele kabinet, inclusief alle PVV-ministers, Wilders terug te fluiten? Als hij dat nalaat, zal al snel het beeld bevestigd worden dat het kabinet-Schoof in werkelijkheid het kabinet-Wilders is.
Schoof moet zo zijn gezag bevechten, maar zijn mogelijkheden zijn beperkt. De nieuwe premier zal op de eerste plaats respect moeten afdwingen bij het grote publiek. Weinig legt in Den Haag zoveel gewicht in de schaal als populariteit.
De nieuwe premier lijkt zich daarvan bewust. Net als Rutte zal hij wekelijks een persconferentie houden en zich laten interviewen door de NOS. Hij eigent zich daarmee een podium toe dat niemand anders in Den Haag heeft, maar daar zijn ook risico’s aan verbonden. Als Schoof geen indruk maakt in zijn mediaoptredens, kan zijn positie verder verzwakken.
Schoof zal daarnaast in de debatten overeind moeten blijven, al is het maar om in de Haagse binnenwereld respect af te dwingen. Komende week is zijn vuurdoop. De voormalige AIVD-baas moet laten zien dat hij iemand is om rekening mee te houden. Eén ding is zeker: premiers zijn om minder met een verhoogde hartslag naar de Tweede Kamer gelopen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant