Inlichtingendiensten MIVD en AIVD hebben nog onvoldoende aandacht voor de veiligheidsrisico's bij de inzet van journalisten als agent. Dat concludeert toezichthouder CTIVD in vrijdag verschenen rapporten.
Beide diensten moeten aanvullend beleid opstellen om de veiligheid van deze journalisten in met name risicolanden beter te beschermen.
De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) onderzocht alle operaties waarbij journalisten tussen 2019 en 2023 door de MIVD en AIVD zijn ingezet als agent.
De journalisten in de kaartenbak van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) hebben verschillende nationaliteiten. Ze hebben in en over verschillende landen inlichtingen verzameld. Journalisten die door de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) zijn ingezet, wonen in het buitenland en hebben een buitenlandse nationaliteit. Aantallen noemt de toezichthouder bewust niet.
De discussie over een eventueel verbod op het rekruteren van journalisten vormde de aanleiding voor het onderzoek.
Volgens de toezichthouder is er geen aanleiding om te denken dat journalisten onder druk zijn gezet om agent te worden. Bij het rekruteren kan het zijn dat ze aanvankelijk niet weten dat ze met de AIVD spreken. Dit mag alleen in uitzonderlijke situaties, omdat journalisten zelfstandig moeten kunnen afwegen of een samenwerking met de AIVD opweegt tegen de risico's, staat in de aanbevelingen.
Uit de toezichtsrapporten blijkt dat de medewerkers van de diensten zich inspannen om de inzet van journalisten zo zorgvuldig mogelijk te laten verlopen. Maar bij de MIVD stuitte de toezichthouder op incomplete dossiers over operaties.
Er ontbrak informatie over de aansturing van agenten en de verantwoording. Hierin is de MIVD tekortgeschoten, vindt de toezichthouder. "Onvolledige dossiervoering levert risico's op voor het naleven van de zorgplicht voor de betreffende agenten."
De diensten moeten binnen zes maanden de aanbevelingen op het gebied van beleid en werkinstructies opvolgen. Het mag niet bekend worden dat een journalist als agent voor de diensten werkt.
Verder hebben de diensten nog niet vastgelegd hoe ze moeten omgaan met extra veiligheidsrisico's en de bescherming van de identiteit van de bronnen van de journalisten.
De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) is geschokt dat de AIVD en MIVD hebben geprobeerd journalisten te werven om informatie door te geven.
"Er waren twee jaar geleden al vermoedens. We zijn geschokt door de vaststelling dat die kloppen", zegt algemeen secretaris Thomas Bruning van de journalistenvereniging.
Bruning zegt dat hij enkele jaren geleden met het kabinet heeft gesproken om te benadrukken dat dit niet mag gebeuren. "We zien nu toch dat het ook daarna bleef voorkomen. Dat vinden we kwalijk. De overheid zou er paal en perk aan moeten stellen."
Source: Nu.nl algemeen