Rusland rekruteerde al gevangenen uit de strafkampen voor de oorlog tegen Oekraïne, maar nu kunnen ook verdachten bij voorbaat hun straf ontlopen door zich aan te melden voor het front. Het is een van de kunstgrepen waarmee het Kremlin het leger op peil probeert te houden.
Het kwam al eerder voor dat verdachten zich vrijwillig aanmeldden voor de strijd in Oekraïne, in de hoop een proces te vermijden. Zo wist een burgemeester die miljoenen achterover had gedrukt te voorkomen dat hij naar een strafkamp zou worden gestuurd. Maar sinds enkele maanden ligt die mogelijkheid vast in de wet. En volgens Russische media maken steeds meer Russen die wegens misdaden zijn aangeklaagd gebruik van deze uitweg uit hun juridische problemen.
Verdachten die in voorarrest zitten, krijgen nu standaard te horen dat ze de keuze hebben tussen een proces en een contract met het leger voor wat de Russische autoriteiten de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne noemen. Soms gaat het om mensen die wegens wanbetaling zijn aangeklaagd, maar de regeling geldt ook voor zware vergrijpen. Alleen bepaalde misdrijven zoals landverraad, terrorisme, spionage en kindermisbruik zijn uitgesloten.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel.
In principe komt iedere verdachte tussen de 18 en 65 jaar in aanmerking voor deze ‘alternatieve’ route via het leger, mits hij gezond is. Maar erg nauw nemen de autoriteiten het niet met de maximumleeftijd. Zelfs de 71-jarige dissident Oleg Orlov van de inmiddels verboden burgerrechtenbeweging Memorial kreeg het aanbod in Oekraïne te gaan vechten, in plaats van 2,5 jaar strafkamp wegens het ‘beledigen’ van het leger. Dat opzettelijk beledigende voorstel wees hij af.
In de praktijk wordt vrijwel iedereen die op het aanbod ingaat onmiddellijk goedgekeurd, vertelden advocaten aan de Russischtalige BBC. Zodra het leger akkoord gaat, mag de verdachte naar huis om zijn spulletjes te pakken en dan gaat hij na een paar dagen door naar Oekraïne. Vaak komen dergelijke ‘instromers’ al na een korte training in de gehaktmolen van het front terecht.
Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov rechtvaardigde de regeling met het argument dat die misdadigers de kans biedt ‘hun misdaden op het slagveld uit te wissen met hun bloed’.
Maar het gaat toch vooral om extra mensen te rekruteren voor de oorlog tegen Oekraïne, waar het Russische leger dagelijks soms wel honderden soldaten verliest. Volgens een plaatselijke nieuwssite in de stad Krasnojarsk hebben de autoriteiten daar zelfs een quotum opgelegd gekregen voor het aantal verdachten dat zij moeten werven. Een bestuurder die moest uitleggen waarom zijn wijk achterliep, wees erop dat ze er toch in waren geslaagd ‘tientallen’ verdachten naar het front te sturen.
Dat de animo niet altijd even groot is, is wel begrijpelijk. Gevangenen die zich eerder aansloten bij het huurlingenleger Wagner kregen al na een half jaar gratie, maar die ‘gunstige’ regeling is voorbij. Overigens haalde een groot deel van de Wagner-rekruten uit de strafkampen de finish niet: van de 45 duizend ex-gevangenen die bij het leger van Jevgeni Prigozjin vochten, kwamen 20 duizend om in de strijd tegen Oekraïne.
Wie nu een contract met het leger tekent, zit er tot het einde van de militaire operatie in Oekraïne aan vast. Hoelang die gaat duren, is volstrekt onduidelijk.
Bovendien ben je nog niet definitief van de behandeling van de aanklacht af; het proces is alleen tijdelijk opgeschort. Volledige gratie krijgen verdachten die voor het ‘legerroute’ hebben gekozen pas bij afloop van de oorlog, als ze een onderscheiding hebben gekregen of als ze gewond zijn geraakt of zijn gesneuveld. Wie de benen probeert te nemen of bevelen weigert op te volgen, wacht een dubbele straf.
Russische advocaten hebben hun bedenkingen bij de regeling. Zij klagen dat de overheid volstrekt voorbijgaat aan de belangen van de slachtoffers en eventuele nabestaanden. Die moeten toezien hoe de daders onbestraft blijven.
Kritische advocaten waarschuwen dat de regeling in feite neerkomt op een vrijbrief om misdaden te plegen. In plaats van het harde en gewelddadige Russische kampleven krijgen misdadigers uitzicht op de status van held, als ze de ‘wasstraat’ van de ‘speciale militaire operatie’ hebben overleefd. President Poetin prees de veteranen van de oorlog tegen Oekraïne dit voorjaar in het parlement als ‘de ware elite van Rusland’.
Sinds kort is er ook een speciaal programma, ‘Tijd van helden’, om ex-gevangenen die aan de oorlog tegen Oekraïne hebben meegedaan op te leiden voor leidinggevende posities bij de lokale overheden en in staatsbedrijven. Voormalige Wagner-huurlingen worden ook voor de klas gezet om de jeugd de kneepjes van het ‘verdedigen van het vaderland’ bij te brengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant