Na veertien jaar zwaait Mark Rutte af als premier en vertrekt hij naar de Navo. Tijdens zijn premierschap probeerde Rutte het beeld neer te zetten van zichzelf als ‘gewone man’. Hoe kijkt politiek fotograaf David van Dam terug op het tijdperk-Rutte?
Een paar maanden geleden stond je bij de grensovergang bij Hazeldonk om Rutte te fotograferen. Wat is er speciaal aan die plek?
‘Rutte kwam toen terug van een EU-top, waar hij onder anderen had gesproken met de Hongaarse premier Orbán. Op dat moment was hij nog slechts kandidaat voor de post van secretaris-generaal van de Navo. Op de terugweg van de top werd hij vanaf Brussel tot aan de grens bij Hazeldonk begeleid door een motorbrigade, zoals altijd met dit soort toppen.
‘Het verhaal ging al een tijdje rond dat Rutte bij de grens altijd even stopt en de motoragenten persoonlijk bedankt. In de wandelgangen hoorde ik dat Rutte precies weet hoe de agenten heten. Er zouden drie generaties motoragenten bij zitten: vader, zoon en opa. Rutte zou van allen weten hoe ze heten en ook hun verjaardagen weten.
‘Op de parkeerplaats heb ik Rutte gefotografeerd. Toen hij weg was, sprak ik met de agenten. Ze moesten heel hard lachen, want ze zijn geen familie van elkaar. Maar ze bevestigden wel dat Rutte ze echt altijd bedankt, ook wanneer er geen pers is. Dit was de eerste keer dat er pers bij was. Dit was dus een redelijk puur, ongeraffineerd moment. Ik denk niet dat het beeld er anders uit had gezien als ik er niet was geweest.’
Je hebt Rutte jaren gefotografeerd. Wat zegt dit volgens jou over hem?
‘Rutte is echt zoals hij is. Hij is zich er natuurlijk van bewust en cultiveert het ook, maar doet dat wel op een echte manier. Dus zulke momenten als met die motoragenten vindt hij oprecht heel erg leuk. De agenten vertelden dat er een keer een schoolbus langskwam bij de grens en dat hij met alle mensen een selfie maakte. De belangstelling bevalt hem misschien toch ook wel.’
Rutte stond er ook om bekend dat hij veel waarde hechtte aan de beeldvorming rond zijn persoon. Hij wilde graag het beeld van de ‘gewone man’ uitstralen: fietsend naar het werk, met een appel in de hand.
‘Hij is zich zeker zeer bewust van de beeldvorming. Als je hem in de Tweede Kamer ergens vanuit de wandelgangen staat te fotograferen, dan heeft hij dat altijd wel door. Dan zie je dat hij jou ziet en dat hij eventjes iets bij zichzelf herschikt.
‘Er was ooit een keer zo’n heidag met een nieuw kabinet, waarbij Rutte op het strand liep met Sharon Dijksma (PvdA-staatssecretaris in Rutte II, red.). Toen deed hij heel even de capuchon van zijn hoody op. Daar sprongen alle fotografen meteen op af. Je zag hem toen denken ‘dit ziet er wel gek uit’, en vervolgens ging die capuchon weer snel af.
‘Als Rutte zijn koffie ergens laat vallen in een ministerie, dan vraagt hij om een dweil en gaat hij het zelf opdweilen. Hij weet dat zoiets er goed uitziet, maar hij zou het ook doen als er geen pers bij was, of als hij de hr-manager van Unilever was. Het is misschien wel wat versterkt omdat er pers bij is en omdat hij zich realiseert dat het zo werkt. Maar ik heb wel het gevoel dat er iets oprechts in zit.’
Hoe persoonlijk is je band na zoveel jaar met Rutte?
‘Zo weinig persoonlijk mogelijk, want op het moment dat je persoonlijk met iemand wordt, dan gaat dat in de weg staan. Je bent als fotograaf niet onzichtbaar, dus je wordt onderdeel van het politieke theater. Het is weleens voorgekomen dat hij op een parkeerplaats in een auto stapte en op dat moment lachend naar mij zwaaide. Daarmee doorbreekt hij eigenlijk de fourth wall, terwijl je als fotojournalist het liefst wil dat jouw aanwezigheid niets aan het beeld verandert. Dat was bij Rutte vaak heel lastig.’
Hoe zorgde je er dan voor dat je je daarbij niet te veel liet lenen voor het beeld dat Rutte zelf wilde?
‘Ik heb Rutte ook een aantal keer gefotografeerd in het Torentje tijdens zijn laatste voorbereidingen voor de Algemene Politieke Beschouwingen. De eerste keer dat ik daar was, maakte ik mijn foto en zag ik pas veel later dat er nog een kopje koffie naast hem in het torentje stond. Toen dacht ik: hier hebben meer mensen gezeten. Die zijn dus weggegaan voor de foto. Ik wil juist laten zien wat er echt gebeurt: een rommeltje op iemands bureau, afgezakte sokken. Dat soort details maken het echt.
‘Een andere keer was ik met een aantal collega’s in het Torentje, om Rutte tijdens de voorbereidingen te fotograferen met een hele groep mensen om hem heen. Terwijl we wegliepen, begrepen we van een van de personen die ook op de foto stond, dat die mensen speciaal naar het Torentje waren gekomen voor de foto. Het echte overleg had in een ander zaaltje plaatsgevonden.
‘Op dat moment voel je je wel bedonderd: dan merk je dat je gebruikt kunt worden om iets mooier te maken dan het is, of zelfs niet-bestaande situaties te creëren voor een mooi beeld. Je wilt juist laten zien wat er echt gebeurt.’
Nu breekt het tijdperk post-Rutte aan. Hoe kijk je als fotograaf naar de nieuwe regering?
‘Ik maak me een beetje zorgen over de toegankelijkheid van sommige bewindspersonen. Er is een aantal gewoon doorgelopen na hun hoorzittingen in de Tweede Kamer, zonder de pers te woord te staan. Dat vind ik wel zorgelijk. Ik hoop niet dat ze de deur dichttrekken en de gordijnen dichtdoen, zodat je helemaal niks meer ziet.
‘Maar er zijn ook wel enkele bijzonder fotogenieke bewindspersonen bij. Aanstaand premier Schoof moest nog wat ontdooien, maar dat is echt wel een leuke man met humor. En iemand als Faber: dat is een karakteristieke, herkenbare vrouw die je goed kunt fotograferen. Er gaat een hoop gebeuren op inhoudelijk vlak. Hoewel ik daar enige afstand tot heb, verheug ik me de komende jaren wel op het beeld dat bij alle nieuwe verhalen en personen te maken valt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant