Het goede nieuws is: het EK begint in de achtste finales opnieuw voor het Nederlands elftal. Maar boven de hoofden van de spelers drijft de donderwolk van het duel met Oostenrijk.
Ze zijn goed in spelletjes, de mannen van het Nederlands elftal. In 30 Seconds, onder meer, een snel spel voor slimmeriken. Maar op het EK gaat het om het grote spel, dat 180 keer 30 seconden duurt en wie weet, met een eventuele verlenging in de achtste finales, nog veel langer. En juist dat spel waarvoor ze zijn afgereisd naar Duitsland, verloopt traag en verre van slim.
De mannen zeggen dat ze elkaar de waarheid zeggen, dat ze kritisch op elkaar zijn, dat de tijd is gekomen om te oogsten met deze generatie. Maar eenmaal op het veld negeren ze basisprincipes, valt het elftal uit elkaar, is de traagheid van de opbouw hemeltergend, verdwijnt de compactheid en corrigeert niemand elkaar afdoende, inclusief de bondscoach. Althans, zo was het beeld tegen Oostenrijk (2-3), zo’n duel dat weer eens cruciaal was voor de altijd snel wisselende stemming rond Oranje. Verliezen van Oostenrijk. Poeh.
Over de auteur
Willem Vissers is voetbalverslaggever voor de Volkskrant. Dit is zijn zevende EK bij de mannen.
‘Heb je even?’, zei Ronald Koeman, op de vraag of hij een opsomming kon geven van wat verkeerd ging, in een variatie op een oude uitspraak van Leo Beenhakker. Te veel ruimte weggeven. Geen agressiviteit. Slecht aan de bal. Tegenstanders laten lopen. Te weinig communicatie. Zeg maar: in welke zone wie verdedigt en wie een positie overneemt. ‘Als een kip zonder kop’, oordeelde Koeman over het verdedigen.
Rechtsbuiten Donyell Malen liep in de beginfase niet mee met zijn tegenstander, tot drie keer toe, en rechtsachter Lutsharel Geertruida wist niet hoe hij het probleem op rechts moest oplossen, omdat hij geen steun kreeg van het centrum, waar ze ook genoeg aan zichzelf hadden. En dus schoot Malen de bal in arren moede in eigen doel. Cody Gakpo zag Romano Schmid lopen, maar bleef staan. Schouten zag stoomtrein Marcel Sabitzer opstomen, maar speelde voor een conducteur die het bordje met de groene kant omhooghield. Doelpunten vielen veel te makkelijk.
Al die saamhorigheid, al die spelletjes, al die verhalen over een fijne groep, zijn weinig waard na zo’n wedstrijd. Virgil van Dijk en Stefan de Vrij ogen als een ouderwets duo, zoals je dat vroeger soms zag bij een trage ploeg uit een ver land. Niet denken aan agressief, naar voren verdedigen of het middenveld versterken. Nee, veilig in de eigen zone blijven, terwijl voetbal toch een geciviliseerde vorm van landje veroveren is. Het is alsof Van Dijk vooral bezig is met Van Dijk, terwijl hij als aanvoerder de man van allen is. Middenvelders, toch al schaars door een reeks blessures, lieten zich overlopen door mannetjesputters.
Want de nederlaag is meer dan een gevolg van een tactisch spel. Hier is ook sprake van cultuur, van opleiding, van wil om te winnen. Sabitzer, de beste van Oostenrijk, is de ultieme moderne voetballer. Hij is alles in één. ‘Ik loop graag overal’, antwoordde hij op een vraag waar hij het liefst speelt. Sabitzer vertelde dat alles is veranderd sinds Ralf Rangnick twee jaar geleden is aangesteld als bondscoach. Lang verhaal kort: Oostenrijk transformeerde van een afwachtende ploeg naar een agressief elftal dat jaagt op de prooi, in plaats van in de bosschages te liggen voor een fataal schot. Rangnick herhaalde met trots dat Oostenrijk iets van 80 procent balbezit had in de eerste fase, alsof hij wilde zeggen: wij kunnen ook voetballen, niet alleen ontregelen.
Is Koeman verantwoordelijk? Jazeker. Als hij oordeelt dat spelers moeten meelopen met hun man, en ze dat meermaals niet doen, kan dat betekenen dat ze het niet begrijpen, niet willen of niet kunnen. De Oostenrijkers slalomden door oranje linies als Marcel Hirscher in zijn beste tijd langs de poortjes op de berghellingen. Het is ergens ook sneu voor veel Nederlanders, met de dynamiek van dat moderne voetbal, dat vaak draait om wat te doen als de bal niet in bezit is, terwijl Nederlanders de bal juist koesteren.
Vroeger was de rechtsbuiten vooral een artiest. Hij liet de linksback achter zich aanhollen. Nu is het vaak andersom. Vleugelverdedigers vallen aan, buitenspelers zijn helemaal verdwenen of ze voeren gedwee hun taak uit. Dat is alleen niet hun specialiteit. De buitenspeler is er om te creëren, om van voetbal een feest te maken, om adem te houden voor een beslissende actie.
Maar dat is hoe het voetbal is geëvolueerd, mede door professoren als Rangnick, die het spel op de snijtafel hebben gelegd, die tekortkomingen bij de eigen ploeg hebben weggepoetst met een dosis tactiek, slimheid en loopvermogen, terwijl ook de spelers uit kleinere voetballanden tegenwoordig goed zijn opgeleid. Alleen die ene, exorbitant goede speler, de Messi of Mbappé in vorm, kan het zich nog veroorloven zich te bewegen buiten de orde van het team. Zo’n speler heeft Nederland niet.
Met Erik ten Hag, Arne Slot en Peter Bosz kende de eredivisie de laatste jaren vruchtbare eilandjes van modern voetbal. Niet voor niets willen Slot en Bosz alleen werken met spelers die zonder maar en waarom hun ideeën uitvoeren en conditioneel ijzersterk zijn. Twee meter zijn twee meter, geen drie. Een sprint is een sprint, geen sukkeldraf. Een duel is een gevecht, geen geste van vriendelijkheid. Druk zetten is echte pressie. Als de een gaat, is de tweede man in de buurt, als in een treintje, een ketting.
Koeman heeft nog even de tijd om voor de achtste finales iets te bedenken. Het toernooi begint in zekere zin opnieuw. Misschien is de route zelfs gunstiger dan wanneer de ploeg eerste was geworden. Wat doet Koeman? Kiest hij een aantal andere spelers? Joshua Zirkzee, Ian Maatsen, Ryan Gravenberch, Steven Bergwijn, Matthijs de Ligt en Daley Blind zullen kansen voelen op een entree in de wedstrijd van de waarheid.
Koeman wimpelde de vraag over een mogelijk ontslag terecht af. Zo’n vraag is pas opportuun na het toernooi. Maar het geeft na de wanprestatie van dinsdag geen pas om over een eventueel gunstig schema te praten, zoals drie jaar geleden, toen Oranje na drie zeges in de groep mijmerde over het vervolg. Tsjechië liet toen niets heel van Nederland.
EK Voetbal 2024
Al het nieuws leest u in ons liveblog.
Welke ploeg speelt wanneer? Wie leidt de topscorerslijst? Wie krijgt de meeste gele kaarten? Hier vindt u alle statistieken.
Al onze verhalen over het EK 2024 vindt u op deze pagina.
Schrijf u ook in voor onze nieuwsbrief Sport.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant