Met een zeer rechts kabinet en asielbeleid op komst, stond er op het jaarcongres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten veel op het spel. Liefst 96 procent van de leden stemde woensdag de Spreidingswet te behouden tot een oplossing voor de opvang gevonden is.
Ruig gaat het er niet snel aan toe op het congres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Op dinsdag en woensdag verzamelen zich drieduizend burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden in het Groene Hart om, zo vermeldt de uitnodiging, ‘samen een stap naar voren te zetten’. Bij moties die worden ingediend op de algemene ledenvergadering volgt de zaal braaf het advies van het bestuur, met percentages van 80 of 90 procent. En ja, soms heten die moties ‘uitvoering soortenmanagementplannen’.
Maar toch. Als je even uitzoomt, dan vindt dit VNG-jaarcongres wel degelijk op een spannend moment plaats. De relatie tussen het rijk en lokale bestuurders werd de afgelopen tien jaar stekeliger. Gemeenten hebben het gevoel dat Den Haag steeds meer verantwoordelijkheden over de schutting gooit, zonder dat daar genoeg geld of degelijk beleid tegenover staat.
Dat laatste manifesteert zich vooral in de asielopvangcrisis, waar steeds weer dezelfde burgemeesters en wethouders de telefoon op moeten nemen als demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) smeekt om tien, twintig of honderd noodopvangbedden voor asielzoekers. Gemeenten smeekten op hun beurt om de Spreidingswet, maar de Tweede Kamer bleef maar aarzelen. Toen die wet uiteindelijk, met veel kunst- en vliegwerk, werd aangenomen, slaakte bestuurlijk Nederland een zucht van verlichting.
Over de auteur
Loes Reijmer is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie
En nu? Nu staat binnen een week het állerrechtste kabinet ooit op het bordes. Met ‘het strengste toelatingsregime voor asiel ooit’, aldus het hoofdlijnenakkoord dat de vier partijen sloten. De nieuwe coalitie zet een streep door de Spreidingswet, wil gemeenten verbieden statushouders voorrang te geven op sociale huurwoningen én gaat in Brussel met de vuist op tafel slaan om een uitzonderingspositie op de Europese asielwetgeving te bedingen.
Mocht dat laatste al lukken, dan gaan daar jaren overheen. In de tussentijd zullen asielzoekers blijven komen. Omdat de Spreidingswet geschrapt wordt, zullen er minder opvangplekken zijn. Statushouders moeten in een azc blijven wonen omdat ze geen huis toegewezen krijgen, waardoor er nog minder opvangplekken overblijven.
Daar, tussen de papieren werkelijkheid van het hoofdlijnenakkoord en de verwachte intensivering van de chaos in de asielopvang, zitten de lokale bestuurders gevangen die op dinsdag en woensdag naar het Groene Hart zijn gekomen.
Het VNG-congres vindt ditmaal plaats in de grote kassen van een tuinplantenproducent. Er zijn, is te beluisteren rondom de koffiestands in de pauze, betere weersomstandigheden om een megacongres in een kas te organiseren. Colberts zijn uitgetrokken, en van kale hoofden rolt hier en daar een zweetdruppel. Achterin de zaal loeit de airco onophoudelijk, als luidruchtige herinnering aan de drang tot maakbaarheid.
‘Wat tussen jullie en een koel drankje op een zonnig terras instaat,’ zegt VNG-voorzitter Sharon Dijksma aan het begin van de algemene ledenvergadering, ‘zijn heel veel moties, insprekers en ik.’ We gaan haast maken, wil de Utrechtse burgemeester maar zeggen.
Het belangrijkste agendapunt waarover woensdag gestemd wordt, is de oproep aan kabinet-Schoof om de Spreidingswet niet te schrappen tot er een oplossing is gevonden voor de asielopvangcrisis. Liefst 96 procent van de gemeenten blijkt voor deze resolutie te zijn. Hoe de nieuwe coalitie – voor wie de Spreidingswet ook een symbool is van slappe knieën – daarop reageert, zal de komende maanden moeten blijken.
Dát er een spannende tijd aanbreekt tussen Den Haag en het lokaal bestuur bleek dinsdag al, toen de Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) zijn voorzitterschap van de VNG-asielcommissie opgaf vanwege het kabinet met de PVV. In die hoedanigheid was hij de afgelopen jaren een van de voornaamste gespreks- en onderhandelingspartners van Van der Burg. Ook liep Amsterdam voorop in de noodopvang. Nu gaf hij aan niet de telefoon niet op te nemen als Marjolein Faber belt, de nieuwe asielminister van PVV-huize.
Die woorden nam Groot Wassink woensdag in de Amsterdamse gemeenteraad terug. Hij legt zijn voorzitterschap weliswaar neer, maar zal als wethouder in gesprek blijven. ‘Ik ben daar als enige bestuurlijk verantwoordelijk voor. Ambtenaren kunnen die rol niet op zich nemen’, zei hij tegen de kritische rechtse oppositie.
Frank Dales (D66), burgemeester van Velsen, is een van die lokale bestuurders die de afgelopen jaren de nek uitstak als Van der Burg belde. In Velsen-Noord lag een cruiseferry waarop honderden asielzoekers verbleven. ‘Met de asielplannen van het nieuwe kabinet dreigen gemeenten tussen wal en schip te belanden’, zegt hij in de kas. Hij erkent dat de hardwerkende, onvermoeibare Van der Burg veel goodwill had onder lokale bestuurders. Gaat dat PVV-minister Faber ook gaat lukken? ‘Ik vond de start niet veelbelovend, gezien die uitspraken uit het verleden. Maar ik sta open voor een nadere kennismaking.’
Dat is ook de houding van het VNG-bestuur. Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn, zegt bezorgd te zijn over de asielplannen, maar wil ‘de hand uitsteken’. Die bezweringsformule is eveneens te horen in de speech van VNG-voorzitter Sharon Dijksma. Ze laakt het gebrek aan visie en verbeelding in Den Haag, zegt ze. ‘Maar ik wil hier ook een pleidooi houden voor het poldermodel, met polariseren schiet je niets op.’
Die uitgestoken hand aan kabinet Schoof is wel voorwaardelijk, benadrukt ze. ‘Ik weet dat er hier in de zaal ook grote zorgen zijn of we ons wel stevig genoeg opstellen. Geloof me, als het nodig is, loop ik voorop in het protest.’
Wie daarover twijfelt, herinnert ze graag aan haar vroegere actieverleden als voorzitter van de Jonge Socialisten. ‘Is het jullie weleens gelukt om met duizenden tegelijk in opstand te komen het Haagse onderwijsbeleid? Echt, jullie kunnen op me rekenen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant