Een jaar en bijna drie maanden na zijn arrestatie is in de Oeralstad Jekaterinenburg het proces begonnen tegen de van spionage beschuldigde Amerikaanse journalist Evan Gershkovich. Tijdens de eerste zitting weigerde Gershkovich volgens zijn advocaten schuld te bekennen, waarna de zaak werd verdaagd tot 13 augustus.
Zowel pers als publiek zijn uitgesloten van deelname aan het proces, dat tot aan de uitspraak geheel achter gesloten deuren zal plaatsvinden. Twee Amerikaanse diplomaten mochten voorafgaand aan de zitting even de zaal in en fotografen kregen enkele minuten de tijd om hem in de rechtszaal vast te leggen, staand in zijn glazen kooi. Gershkovich keek zwijgend de zaal rond, zijn hoofd – voor het eerst – geheel gladgeschoren. Vragen stellen was verboden.
De nu 32-jarige correspondent van de Amerikaanse krant The Wall Street Journal werd in maart 2023 gearresteerd in een steakhouse in Jekaterinenburg. Volgens de Russische autoriteiten was hij daarbij ‘op heterdaad betrapt’. Hij zou ‘in opdracht van de CIA’ geheime informatie hebben verzameld over de Oeralvagonzavod, een fabriek waar onder meer tanks en ander wapentuig worden vervaardigd. Daarvoor hangt hem tot 20 jaar gevangenisstraf boven het hoofd.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont in Moskou.
De kans op vrijspraak is zo goed als nihil; dat komt in Russische strafzaken vrijwel nooit voor. Voor Gershkovich is de enige reële kans op een vervroegde vrijlating een politiek akkoord over een gevangenenruil tussen Moskou en Washington, die zou kunnen plaatsvinden na zijn veroordeling. Meermaals lieten (beide) partijen afgelopen jaar doorschemeren dat over zo’n ruil achter de schermen gesprekken plaatsvinden. ‘De contacten over de zaak-Gershkovich moeten in stilte plaatsvinden,’ liet Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov eerder deze maand weten.
In het verleden hebben Rusland en de VS vaker gevangenen uitgewisseld, voor het laatst in 2022. De Amerikaanse basketbalvedette Brittney Griner, tot 9 jaar veroordeeld wegens bezit van een vapecapsule met cannabisolie, werd toen ingeruild voor de Russische wapenhandelaar Viktor Boet, die een gevangenisstraf van 25 jaar uitzat.
Begin dit jaar suggereerde ook Vladimir Poetin de mogelijkheid van een gevangenenruil in zijn geruchtmakende interview met de Amerikaanse journalist Tucker Carlson. Poetin bevestigde dat er contacten zijn tussen de Russische en Amerikaanse inlichtingendiensten en hintte ook op de persoon – of een van de personen – die Moskou zou willen hebben in ruil voor de vrijlating van Gershkovich. Hij sprak van ‘een man, die uit patriottische overwegingen in een van de Europese hoofdsteden een bandiet heeft geliquideerd’.
Zonder hem met name te noemen was duidelijk dat Poetin hier doelde op Vadim Krasikov, een voormalige FSB-agent die in Duitsland een levenslange straf uitzit voor de moord op een Tsjetsjeense rebellenleider in Berlijn in 2019. Maar of die uitwisseling uitvoerbaar is blijft twijfelachtig, want Duitsland voelt er weinig voor een in eigen land veroordeelde moordenaar uit te leveren voor een Amerikaan.
Rusland heeft al eerder geprobeerd Krasikov vrij te krijgen, ten tijde van de uitwisseling tussen Griner en Boet. Rusland had toen in ruil de Amerikaanse oud-marinier Paul Whelan kunnen laten gaan, die werd veroordeeld tot 16 jaar gevangenisstraf wegens spionage. Het lijkt waarschijnlijk dat Whelan opnieuw figureert in de geheime gesprekken over het lot van Gershkovich.
In wat voor stadium die gesprekken zijn blijft onduidelijk. De Russische onderminister van Buitenlandse Zaken, Sergej Rjabkov, noemde woensdag tegenover journalisten het proces tegen Gershkovich ‘een belangrijke etappe in de gevangenenruil tussen Moskou en Washington’. De VS krijgen volgens hem signalen over die uitwisseling ‘via de desbetreffende kanalen’. Rjabkov adviseert de Amerikanen die signalen ‘niet weg te wuiven’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant