Na dodelijke rellen door het hele land heeft de Keniaanse president William Ruto bekendgemaakt een omstreden wet met belastingverhogingen niet te ondertekenen. Toch zijn de demonstranten nog lang niet tevreden in het doorgaans zo stabiele land.
Inwoners van de Keniaanse hoofdstad Nairobi werden woensdagochtend wakker met het geluid van legerhelikopters die boven hun stad cirkelen. Op sociale media verschenen in de loop van de ochtend berichten over politie-invallen bij demonstranten thuis, en filmpjes van plunderingen in supermarkten en winkels. De stad likt haar wonden na een dag met uitzonderlijk felle rellen, die dinsdag uitbraken nadat het Keniaanse parlement een omstreden wet had aangenomen waarin brede belastingverhogingen zijn vastgelegd.
In een poging de gemoederen te bedaren, kondigde president William Ruto woensdagmiddag onverwachts aan de wet niet te zullen ondertekenen. ‘Ik luister aandachtig naar de mensen in Kenia die luid hebben gezegd dat ze niets te maken willen hebben met deze financieringswet’, zei Ruto in een toespraak. ‘Daarom zal ik deze niet ondertekenen.’ Ruto wil nu in gesprek met de Keniaanse jeugd. In plaats van de belastingen te verhogen, zegt Ruto nu te willen kijken naar bezuinigingsmaatregelen.
Hoewel de zet van Ruto een flinke overwinning is voor de demonstranten, laten laten boze Kenianen op sociale media weten dat zij nog niet tevreden zijn. Hun eis, zo luiden veel van hun berichten, is dat de wet voor hogere belastingen geheel wordt geschrapt. Daarnaast willen zij dat de regering corruptie grondig aanpakt. ‘Het gaat niet langer om de belastingwet’, schrijft een van de demonstranten op X. ‘Ruto moet aftreden!’
De grootschalige demonstratie van dinsdag is ongebruikelijk voor het Oost-Afrikaanse land; Kenia wordt normaliter beschouwd als een baken van stabiliteit op het Afrikaanse continent. In slechts een dag tijd werd het land in chaos gestort, en de angel is er bij de grote groep betogers nog niet uit.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Kenia heeft wel vaker grootschalige demonstraties meegemaakt sinds zijn onafhankelijkheid in 1963. Die werden vooral georganiseerd door politiek leiders, die doorgaans konden rekenen op de trouwe steun van de etnische groep die zij vertegenwoordigden. Dat was diametraal anders bij de unieke protesten van dinsdag, waarbij een menigte overging tot het bestormen van het Keniaanse parlement, dat werd binnengedrongen en deels werd vernield.
In bijna elke provincie gingen dinsdag woedende betogers de straat op. Volgens de Keniaanse krant The Nation braken in 35 van de 47 Keniaanse districten rellen uit. Op veel plekken togen betogers naar de nachtclubs, auto’s en huizen van parlementsleden die voor de omstreden begrotingswet hadden gestemd. De bezittingen van met name de partijgenoten van president Ruto, volgens de demonstranten symbolen voor de hardnekkige corruptie in Kenia, werden gestolen, vernield of in brand gestoken.
Bij de demonstraties kwamen in het hele land zeker 23 betogers om het leven, meldt persbureau Reuters. In Keniaanse ziekenhuizen worden nog eens dertig mensen behandeld voor schotwonden, aldus de Kenya Medical Association.
Niet alleen de omvang van de aanvankelijk vreedzame demonstraties was opvallend, ook de manier waarop deze werden georganiseerd. Voor het eerst in de geschiedenis van het land waren het niet politici, geestelijk leiders of civiele organisaties die de protesten leidden. Net als bij de zogenoemde Arabische lente in Noord-Afrika in 2011, of bij de volksopstand tegen de Soedanese generaal Omar al-Bashir vijf jaar geleden, werd de opstand geleid door een brede, klasse-overstijgende groep jongeren uit het hele land.
‘Zoomers’, worden ze door de Keniaanse media genoemd. Ze zijn geboren tussen 1997 en 2012 en behoren daarmee tot generatie Z. De groep groeide grotendeels op in de Keniaanse middenklasse, die de afgelopen decennia fors groeide. Velen studeerden af aan de universiteit, om er daarna achter te komen dat er in Kenia niet genoeg banen zijn. Die werkloosheid, gecombineerd met almaar stijgende prijzen van levensonderhoud, blijkt een cocktail voor explosieve onvrede.
Met meer dan 18 miljoen Gen Z’ers behoort een op de drie Kenianen tot deze generatie. Als deze groep zich verenigt, zo bleek dinsdag, zijn ze bijna niet te stoppen.
De berichten van boze Zoomers die de afgelopen weken op sociale media als X en TikTok rondgingen, richtten zich niet alleen op de regering, maar ook op het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de aanwezigheid van de vele westerse bedrijven die graag met Kenia zakendoen. President Ruto, die op verzoek van de VS honderden politieagenten naar Haïti stuurde en onlangs de Russische president Poetin nog veroordeelde vanwege de oorlog met Oekraïne, wordt door veel demonstranten gezien als ‘een marionet van het Westen’.
Dat heeft er vooral mee te maken dat Ruto’s nieuwe begrotingswet is afgedwongen door het IMF, dat Kenia eerder miljardenleningen verstrekte. In ruil voor de meest recente lening van 1 miljard dollar eiste het IMF in april dat Ruto de overheidsinkomsten verhoogt en de uitgaven verlaagt. Daarop kwam Ruto met belastingverhogingen. In de jaren negentig leidden belastingverhogingen onder druk van geldschieters al tot protesten in andere Afrikaanse landen.
Dat de onvrede, ook over zaken als aanhoudende corruptie en politiegeweld, zo breed is, maakt het voor de Keniaanse regering lastig om de demonstraties de kop in te drukken. Er zijn geen leiders of woordvoerders waarmee ze kan onderhandelen; de volgende zet van de demonstranten laat zich vooralsnog raden. Vanwege de hevigheid van de onvrede verwacht niemand dat het verzet tegen de regering van Ruto snel zal verdwijnen.
Een mogelijke confrontatie tussen het Keniaanse leger en vreedzame demonstranten doet alarmbellen rinkelen. In 2019 vermoordde het Soedanese leger 120 demonstranten toen die in een vreedzame sit-in hielden in hoofdstad Khartoem. Ook daar kreeg de toenmalige regeringsleider Omar al-Bashir (een dictator, anders dan de democratisch verkozen Ruto) geen grip op de demonstrantenbeweging, waarop hij de ordetroepen beval een bloedbad aan te richten.
Dat Soedanese doemscenario lijkt de Keniaanse demonstranten vooralsnog niet af te schrikken. Woensdag plaatsten honderden Kenianen berichten op sociale media met de hashtag ‘#tupatanethursday: ‘ik zie je donderdag’. Dan hebben demonstranten ‘een vreedzame mars’ gepland richting het State House, het presidentieel paleis van de president. Daar zal blijken of Ruto, met zijn dreigementen en het hardhandige optreden van politie en leger, grip heeft gekregen op de generatie die zich tegen hem heeft gekeerd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant