Het is een trend: milieuorganisaties die de overheid voor de rechter slepen, bijvoorbeeld om de CO2- of stikstofuitstoot. Volgens een nieuw rapport komt dat doordat de Staat geen duidelijke keuzes maakt en verantwoordelijkheden laat liggen. Die belanden op het bordje van de rechter.
De hoogste rechter deed in 2019 een historische uitspraak. De Nederlandse overheid moet ervoor zorgen dat de uitstoot van broeikasgassen met minimaal 25 procent wordt teruggedrongen.
De zaak, die zeven jaar eerder was aangespannen door duurzaamheidsorganisatie Urgenda, werd een mijlpaal in de milieubeweging en de politiek. Niet eerder was de overheid juridisch op de vingers getikt vanwege haar eigen klimaatbeleid.
Sinds de uitspraak in de Urgenda-zaak hebben veel organisaties en individuen de duurzaamheidsorganisatie gevolgd. Denk bijvoorbeeld aan de stikstofzaken van Johan Vollenbroek, of de Europese zaak van de Zwitserse 'klimaatoma's'.
Op dat soort rechtszaken klinkt de laatste tijd steeds vaker kritiek. Zorgt een golf van regeltjes voor stilstand? En gaat de rechter niet op de stoel van de regering zitten? Kamerleden van onder andere SGP, JA21 en BBB kaartten dat meerdere keren aan. De nieuwe coalitie wil onderzoeken of die gang naar de rechter beperkt kan worden als daar een ideaal achter zit.
De controlerende taak van de rechter is juist belangrijk, schrijft de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) woensdag in een advies aan de overheid. De onafhankelijke raad brengt regelmatig rapporten over maatschappelijke uitdagingen uit. Dit keer is het advies gericht op de juridisering van de maatschappij.
De Rli schrijft dat veel milieukwesties in de rechtbank belanden, omdat de overheid de laatste jaren zelf de verantwoordelijkheid ontloopt. Dat komt volgens de raad doordat de kwaliteit van wetten en regels, en de handhaving daarvan niet goed is. Om economische activiteiten te behouden, slaagt de overheid er niet in moeilijke keuzes te maken.
Daardoor is het volgens de raad logisch dat er steeds vaker een beroep op de rechter wordt gedaan, zoals door Urgenda. Maar ook bijvoorbeeld over stikstofuitstoot bij woningbouwprojecten. Zaken waarbij "verschillende belangen regelmatig met elkaar botsen".
Dat is niet per se een probleem, concludeert de raad. "Ook niet als het de overheid slecht uitkomt." Wetten en regels zijn juist bedoeld om je als burger, organisatie of bedrijf op te beroepen, schrijft de Rli.
De Rli waarschuwt wel dat het bewaken van het recht op dit moment te veel bij rechters ligt en dat die het daardoor te druk kunnen krijgen. De overheid heeft zelf ook een taak in het waarborgen van de rechtsstaat, vindt de raad. Om minder zaken bij de rechter te laten belanden, moet de staat die taak serieuzer nemen.
Daarom komt de de Rli met een aantal adviezen. Bijvoorbeeld dat er meer mensen komen te werken bij juridische afdelingen van (lokale en regionale) overheden. Verder stelt de raad voor dat er een 'adviseur-generaal' bij de Raad van State komt. Die kan wetsvoorstellen toetsen aan de grondwet en internationale wetgeving. Het zou ook helpen om de kwaliteit van wetgeving te verbeteren en meer rekening te houden met Europese afspraken. Daardoor is er minder voer voor rechtszaken.
Het advies wordt vandaag in ontvangst genomen door demissionaire ministers Hugo de Jonge (Binnenlandse Zaken) en Franc Weerwind (Rechtsbescherming).
Source: Nu.nl algemeen