Correspondent Rob Vreeken is in Iran, waar vrijdag presidentsverkiezingen zijn. Het land is erg veranderd sinds de vorige verkiezingen in 2021. ‘Je ziet minder hoofddoeken: als genoeg vrouwen er geen dragen, valt er niet tegenop te controleren.’
Rob, je bent nu in de Iraanse hoofdstad Teheran, hoe ben je Iran binnengekomen?
‘Ik moest een journalistenvisum aanvragen en dat is nog niet makkelijk. Meestal wijzen de autoriteiten dat af, tijdens de hele protestbeweging die twee jaar geleden begon, werden mijn aanvragen afgewezen. Ik heb zelf geen enkele buitenlandse journalist daar toen verslag van zien doen.
‘Bij presidentsverkiezingen is dat nog weleens anders, bij de verkiezingen drie jaar geleden was ik er ook. Dan wil het regime laten zien dat het een goed functionerende democratie zou zijn en laten ze journalisten toe. Ik ben niet de enige buitenlandse journalist hier.’
Je was in 2008 en in 2021 ook al in Iran, hoe is het land veranderd?
‘In 2008 was er nog veel ruimte voor het maatschappelijk middenveld, voor kritische kranten en vrouwenbewegingen. In de jaren daarna kreeg de oppositie flinke klappen van het regime en ontvluchtten kritische Iraniërs het land.
‘Drie jaar geleden was het al heel anders, de conservatieven hadden een stevige greep op de samenleving. Aan het straatbeeld kun je altijd al goed zien hoe de samenleving er voor staat, en dan met name als je kijkt naar de kleding van de vrouwen. Drie jaar geleden zag ik al minder van de zwarte, sombere gewaden dan in 2008. Vrouwen droegen wat lossere hoofddoeken, die meer naar achteren geschoven waren.’
‘Nu zie je in het straatbeeld echt een heleboel vrouwen die helemaal géén hoofdbedekking dragen. Je ziet veel haar op straat, zeker in het modernere Noord-Teheran. Ik was net in een restaurant en daar waren echt nauwelijks vrouwen met een hoofddoek.’
Is dat de erfenis van de grote protestgolf twee jaar geleden?
‘Ja, dat is het zeker. De hoofddoek is namelijk nog steeds verplicht, maar een deel van de Iraanse vrouwen trekt zich er niets van aan. Er zijn specifieke plekken waar wordt gecontroleerd, zoals in de auto.
‘De moraalpolitie maakt foto’s van vrouwen die geen hoofddoek dragen in de auto en via het kenteken krijgen ze dan een boete. Ik spreek vrouwen die de hoofddoek alleen in de auto dragen. Verder zie je het echt minder: als genoeg vrouwen geen hoofddoek dragen, valt er niet tegenop te controleren.’
Vrijdag beginnen de presidentsverkiezingen, nadat de vorige president Raisi omkwam bij een helikopterongeluk. Wie doen er mee?
‘Kandidaten moeten door de‘Raad van Hoeders’ worden goedgekeurd. Dat zijn juristen en geestelijken die gewoon van het regime van opperste leider Ali Khamenei zijn.’
‘Uitgesproken hervormers die wellicht kans hadden gemaakt stemmers achter zich te krijgen, zijn afgekeurd, net als minstens één vrouw die zich had aangemeld. Wat overblijft, is een veld van zes kandidaten waarvan één iemand, Masoud Pezeshkian, zich ontpopt heeft tot een soort van gematigde kandidaat. Hij zou de tweede ronde nog weleens kunnen bereiken, waarin de twee best scorende kandidaten het tegen elkaar opnemen.
‘Dat is ook een beetje het spel in Iran: dat er wel het beeld ontstaat dat er íéts te kiezen valt, ook om de opkomst hoog te krijgen. Voor veel Iraniërs is dan de vraag: moeten we gaan stemmen? Wil je bijdragen aan de opkomst en de verkiezingen valideren?’
In hoeverre zijn dit eerlijke, reguliere verkiezingen met een campagne en verkiezingsthema’s?
‘Het oneerlijke karakter zit vooral in die voorselectie en de afwezige persvrijheid. Vervolgens is er ook een goede kans dat het regime het opkomstpercentage verhoogt. De stemverdeling tussen de kandidaten die mogen meedoen, is eerlijker.
‘Alle kandidaten hebben overigens wel kritiek op hoe het gaat in Iran. Thema’s als corruptie, goed bestuur, inflatie en werkloosheid zijn belangrijk.’
Wat is eigenlijk de functie van een president van Iran, in verhouding tot de opperste leider Ali Khamenei?
‘De opperste leider is duidelijk de baas. De president kun je zien als de eerste minister, een uitvoerder. Als je buiten de lijntjes van de opperste leider probeert te kleuren, wordt het erg moeilijk.
‘Op binnenlands terrein en wat betreft de sociale zaken is nog wel wat speelruimte. De president kan bijvoorbeeld de controle op de hoofddoekjesplicht strenger of minder streng maken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant