Spoorbedrijven zoals Arriva zoeken al jaren vergeefs naar manieren om het NS-monopolie omver te werpen. Met een slimmigheidje komen ze weer een stap dichterbij. Maar de NS en het ministerie van I&W zetten ‘dure advocatenkantoren’ in om dat te voorkomen.
Maarten Bastian heeft vandaag eigenlijk iets anders aan zijn hoofd. De 32-jarige ondernemer kan elk moment vader worden. En toch zit hij dinsdagmiddag niet op de bank naast zijn hoogzwangere vrouw, maar op het kantoor van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Bastian is medeoprichter van GoVolta, een van de jongste spoorbedrijven van Nederland. Daardoor wordt hij automatisch meegezogen in de aanhoudende strijd over wie er in Nederland de trein mag rijden.
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en spoorwegen.
Voor de NS en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) is daar maar één antwoord op: de NS. Hoewel het bedrijf is verzelfstandigd – en dus op papier niet verschilt van andere bedrijven – geniet het een voorkeursbehandeling. Zo is de NS de enige die tot en met 2033 het grootste deel van het spoor mag berijden.
Dat is oneerlijk, vinden concurrenten als Arriva en Qbuzz. Via rechtszaken proberen ze dat monopolie al jaren omver te werpen, vooralsnog zonder succes. Maar de strijd heeft een verrassende wending gekregen, sinds de spoorbedrijven vorig jaar een maas in de wet ontdekten.
De NS heeft het alleenrecht om op bepaalde spoorlijnen te rijden. Toch kunnen onder strikte voorwaarden ook andere bedrijven treinen rijden. Dat zijn zogenoemde open-toegang-aanvragen. Dat kan alleen als die nieuwe trein de NS niet te veel financieel benadeelt. Of dat zo is, wordt getoetst door marktmeester ACM. Dankzij die methode rijdt Arriva nu elk weekeinde met een nachttrein vanuit Maastricht en Groningen naar Schiphol.
Maar met een slimmigheidje wisten de NS-concurrenten onder de belangrijkste voorwaarde uit te komen. Zo dienden verschillende bedrijven afgelopen jaar aanvragen in om treinen te rijden. Arriva wilde bijvoorbeeld 26 spoorlijnen gaan rijden door Nederland. En aangezien er op dat moment nog geen getekend contract lag tussen NS en I&W, moest de ACM wel akkoord gaan. Het kon immers niet toetsen of de NS benadeeld werd, want er was nog geen concessie.
En dat is frustrerend, vinden de juristen van de NS en I&W, want daarmee hebben de bedrijven de belangrijkste horde genomen om tóch treinen te rijden door NS-gebied. Of dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren, is nog niet zeker. Dat hangt vervolgens af van hoeveel ruimte er volgens spoorbeheerder ProRail op het spoor is.
Dinsdagmiddag zitten alle betrokkenen op het ACM-kantoor in Den Haag. Hier vindt een hoorzitting plaats over de kwestie. Terwijl het kwik buiten richting de 31 graden kruipt, betogen de juristen van I&W binnen dat de ACM toch écht een ‘evenwichtstoets’ moet uitvoeren. Het zijn gortdroge juridische argumenten die over tafel vliegen.
Volgens de jurist van I&W lijkt het wellicht alsof het ministerie ‘de concurrentie op alle mogelijke manieren tegenwerkt’. ‘Maar dat is nadrukkelijk niet de intentie. Juist initiatieven zoals nachttreinen zijn als aanvulling op de treinen van de NS zeer welkom. Alleen vinden we concurrentie op het hoofdrailnet niet in het publieke belang.’
Het ministerie heeft al meermaals uitgelegd waarom. Door een concessie te verlenen, zoals bij de NS het geval is, heeft het sturing en invloed op de kwaliteit van de dienstverlening. Ook vervoersdeskundigen noemen die ‘tender loving care’ als belangrijke verklaring voor waarom het Nederlandse spoor wordt geroemd als een van het beste ter wereld. Bij treinen die in open toegang worden gereden, ontbreekt dat sturingsmechanisme.
Ook de juristen van de NS sommen juridische argumenten op, maar vaststaat dat er ook grote bedrijfseconomische belangen op het spel staan. Toenemende concurrentie is een van de grootste nachtmerries voor de NS. Het bedrijf is al jaren zeer beducht op wat op het hoofdkantoor het ‘boktoreffect’ wordt genoemd. Een concurrent zou zich als een boktor invreten, en het netwerk langzaam maar zeker helemaal kunnen overnemen.
Bastian, dat met GoVolta aanvragen heeft ingediend om onder meer te rijden naar Parijs, luistert geduldig. De NS eist dat de ACM ook van een van zijn trajecten onderzoekt of dat geen nadelige gevolgen heeft voor de NS. Als ook de 32-jarige ondernemer het woord krijgt, laat hij de juridische taal achterwege. ‘Wij zijn een jonge speler op deze markt’, begint hij, ‘maar ik verbaas me toch een beetje. Er worden hier enorme teksten voorgedragen door dure advocatenkantoren, die door de NS of het ministerie met belastinggeld worden betaald. Met als doel om de ontwikkeling van de spoormarkt te blokkeren. Dit is jammer.’
Hij trekt een vergelijk met de luchtvaart. ‘Sinds de jaren negentig is daar steeds meer concurrentie gekomen. Dat heeft geleid tot goedkopere tickets en betere dienstverlening. Maar in de spoormarkt heeft er nauwelijks ontwikkeling plaatsgevonden. Het zou toch eigenlijk doel van ons allemaal hier moeten zijn om daarnaartoe te werken?’
De ACM neemt de bezwaren in behandeling en doet binnenkort uitspraak.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant