De Australische activist Julian Assange werd wereldberoemd door zijn onthullingen via journalistiek platform WikiLeaks. Wat heeft hij in de loop der jaren bereikt?
Ook in Nederland heerst grote verontwaardiging, als op videobeelden te zien is hoe 18 Irakese burgers worden doodgeschoten vanuit een Amerikaanse helikopter. De Irakezen lopen rustig over straat, totdat ze van boven kansloos onder vuur worden genomen door een aantal Amerikaanse soldaten. Onder de doden zijn twee journalisten van persbureau Reuters. Later blijkt de camera die een van hen draagt te zijn aangezien voor een geweer.
De man die de beelden wereldkundig maakt, via het mede door hem opgerichte WikiLeaks, is Julian Assange. Het is het begin van een lange vete tussen hem en de Amerikaanse staat, die dinsdag formeel tot een einde kwam. Tegenover het Openbaar Ministerie van de Verenigde Staten bekent Assange dat hij schuldig is aan een ‘samenzwering met als doel geheime defensie-informatie te verkrijgen en te publiceren’. In ruil daarvoor komt hij vrij uit een Britse cel.
Over de auteur
Maartje Bakker is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Julian Assange wordt in 1971 geboren in Australië, en heeft een nogal ongebruikelijke jeugd. Met zijn ouders, die een theatergezelschap hebben, reist hij door het land. Daardoor zit hij gedurende zijn jeugd op maar liefst 37 verschillende scholen.
Op jonge leeftijd begint Assange met hacken, al benadrukt hij dat zelf liever niet. ‘Die methode wordt nu vooral gebruikt door de Russische maffia om de bankrekening van je oma te plunderen’, zei hij in 2010 tijdens een Ted Talk. ‘Ik ben een journalistieke activist, al van jongs af aan.’
Toch zijn de computerskills van Assange onmisbaar voor de onthullingen die hij doet via WikiLeaks. Assange weet het platform zo op te zetten dat klokkenluiders hun informatie onherleidbaar kunnen delen met de buitenwereld. Maar dat is niet het enige: naar verluidt zet Assange zijn vaardigheden ook in om bijvoorbeeld de versleuteling te kraken van de video met de helikopterbeschieting in Irak, aan WikiLeaks toegespeeld door soldaat Chelsea Manning.
De geruchtmakendste onthullingen van het platform hebben betrekking op de Amerikaanse oorlogen in Irak en Afghanistan. Ook de Volkskrant meldt in 2010 op de voorpagina dat ‘de Taliban veel sterker zijn dan doorgaans wordt gesuggereerd en dat veel incidenten waarbij Afghaanse burgers zijn omgekomen worden verzwegen’. Dat mist zijn uitwerking niet: de Amerikaanse steun voor de missie brokkelt langzaam af, mede door deze ‘salvo van jewelste’ van WikiLeaks, in de woorden van een Volkskrant-verslaggever.
Zulke verschuivingen in de publieke opinie zijn precies wat Assange beoogt. Zijn werk is voor hem een manier om op te komen voor slachtoffers, vertelt Assange in de eerder genoemde Ted Talk. ‘De vraag is welke informatie belangrijk is in de wereld, welke informatie tot hervormingen kan leiden. Als organisaties veel moeite doen om informatie te beschermen, dan is dat een teken dat die informatie – als die naar buiten komt – iets goeds kan doen.’
Toch blijkt die redenering in de praktijk te simpel, te meer omdat WikiLeaks niet selecteert wat relevant is, maar honderdduizenden documenten tegelijkertijd op het internet gooit. In de gelekte stukken blijken bijvoorbeeld ook tientallen namen en woonplaatsen te staan van Afghaanse informanten voor de Navo. Zij worden daardoor direct in gevaar gebracht: de Taliban kunnen gemakkelijk wraak nemen.
Beroemd zijn ook de honderdduizenden vertrouwelijke berichten van diplomaten die via WikiLeaks het grote publiek bereiken. De hele wereld smult mee van het ondiplomatieke taalgebruik dat erin voorkomt, maar menige internationale relatie raakt erdoor beschadigd.
Gaandeweg raakt Assange verzeild in allerlei rechtszaken. Terwijl hij in Groot-Brittannië is, dient Zweden een uitleveringsverzoek voor hem in. Zweedse openbaar aanklagers willen Assange berechten voor verkrachting. Die zaak loopt uiteindelijk met een sisser af, en dient volgens Assange zelf vooral om hem via Zweden in de Verenigde Staten te krijgen. Later kloppen ook de VS met een uitleveringsverzoek aan bij Groot-Brittannië, met het doel Assange te vervolgen voor onder meer spionage.
Om aan uitlevering te ontkomen, vlucht Assange in 2012 naar de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Daar blijft hij vervolgens jarenlang, terwijl Britse agenten bij de deur posten. Hij krijgt zelfs het staatsburgerschap van Ecuador uitgereikt, vooral omdat hij na een tijd een lastige kostganger wordt, en de ambassade zich van haar Australische gast wil bevrijden.
In 2019 wordt Assange, na een verblijf van zeven jaar, uit de Ecuadoriaanse ambassade gesleurd door de Londense politie. Vanaf dat moment slijt hij zijn dagen in een gevangenis in Groot-Brittannië. Totdat dinsdag ineens blijkt dat hij een deal sluit met justitie in Amerika.
Volgens WikiLeaks is Julian Assange onderweg naar Australië en zal hij herenigd worden met zijn vrouw Stella, die als advocate zijn rechten verdedigde, en twee kinderen ‘die hem alleen van achter de tralies kennen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant