WikiLeaks-oprichter Julian Assange is dinsdag vrijgelaten uit een Britse gevangenis en is vertrokken naar Australië. Assange lijkt een veroordeling in de Verenigde Staten voor onder meer spionage te ontlopen. Wie is deze Australiër en wat deed zijn geruchtmakende klokkenluiderssite?
Assange wordt al bijna 25 jaar gezocht door de VS vanwege achttien aanklachten, waaronder spionage. De VS verdenkt hem onder meer van het lekken van geheime documenten over de oorlogen in Irak en Afghanistan op zijn platform WikiLeaks. De Australiër zou daarvoor - alle veroordelingen bij elkaar opgeteld - 175 jaar cel kunnen krijgen.
De 52-jarige Assange zat sinds 2019 vast in de zwaarbeveiligde Londense Belmarsh-gevangenis. In 2020 begon de uitleveringsprocedure aan de VS. Inmiddels heeft Assange een deal bereikt met het Openbaar Ministerie in de Verenigde Staten. Uit rechtbankdocumenten, die zijn ingezien door onder meer persbureau Reuters en nieuwszender CNN, blijkt dat hij deze week schuld gaat bekennen aan een van de aanklachten die de VS tegen hem had lopen: het samenzweren om geheime defensie-informatie te verkrijgen en te publiceren.
In de deal staat volgens Reuters dat Assange wordt veroordeeld tot 62 maanden cel. Die straf hoeft hij niet uit te zitten, omdat hij al sinds 2019 in de Britse gevangenis zat.
De Australische Assange komt als tiener in aanraking met computers, blijkt uit een profiel van Reuters. Hij kan er uitstekend mee overweg en leert zichzelf programmeren. In de jaren negentig begint hij met het hacken van computers. Dit leidt in 1995 tot zijn eerste veroordeling. Assange komt weg met een boete en gaat uiteindelijk op relatief late leeftijd alsnog studeren. Hij volgt wiskunde en natuurkunde aan de Universiteit van Melbourne.
In 2006 richt Assange WikiLeaks op. De website publiceert vertrouwelijke informatie over vooral politieke en militaire zaken. Jaren later omschrijft Assange in gesprek met Der Spiegel de site als een "opvangcentrum voor gevoelige informatie".
De eerste grote 'vangst' volgt in 2007, schrijft The Guardian. Dat jaar publiceert WikiLeaks documenten over de Keniaanse oud-president Daniel Arap Moi. Daarmee komt corruptie van de oud-president aan het licht.
De 'doorbraak' van WikiLeaks komt in 2010. Dat jaar baart de site opzien door honderdduizenden geheime documenten te publiceren, onder meer over de Amerikaanse militaire acties in Afghanistan en Irak. Daaruit komt naar voren dat Amerika zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden.
WikiLeaks publiceert een geheime video van een Amerikaanse helikopteraanval in 2007, waarbij een tiental mensen om het leven komt in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Onder hen zijn twee persmedewerkers van Reuters. De publicaties gelden als het grootste lek in de geschiedenis van het Amerikaanse leger.
In 2011 zet WikiLeaks het diplomatieke verkeer van Amerikaanse ambassades online. Onder meer The Guardian en The New York Times gaan met de zeker 250.000 mails aan de slag. In die mails staan onder meer berichten van de voormalig koning van Saoedi-Arabië, waarin hij de Verenigde Staten meermaals aanspoort het Iraanse nucleaire programma aan te vallen.
De militaire documenten en de ambassademails brengen de VS in verlegenheid. Amerikaanse politici en militaire functionarissen zijn boos en stellen dat het hun leven in gevaar brengt. Assange komt ermee in het vizier van de Amerikaanse autoriteiten. Sindsdien voert hij allerlei rechtszaken om uit handen van justitie in de VS te blijven.
Het juridische getouwtrek weerhoudt WikiLeaks er niet van om door te gaan met het publiceren van opzienbarende documenten. In 2016 is de site volop in het nieuws omdat ze e-mails van toenmalig presidentskandidaat Hillary Clinton en haar campagneleider online zetten.
Assange heeft zich ondertussen ook elders in de nesten gewerkt. In 2010 wordt hij als verdachte aangemerkt in Zweden na beschuldigingen van twee vrouwen over seksueel wangedrag. Daarvoor werd hij in december van dat jaar in Londen aangehouden op grond van een Europees arrestatiebevel.
De Australiër heeft de beschuldigingen altijd ontkend. Hij meent dat de verdenkingen een smoes waren om hem uit te leveren aan de Verenigde Staten, waar hij zou worden aangeklaagd vanwege de oprichting van WikiLeaks. Assange wordt uiteindelijk op borgtocht vrijgelaten, maar vlucht in 2012 naar de ambassade van Ecuador in Londen uit angst voor uitlevering.
De Zweedse aanklager laat in 2017 het onderzoek naar seksueel wangedrag vallen. Ondanks dat staat de Britse politie 24 uur per dag paraat om Assange op te pakken zodra hij de ambassade verlaat. Volgens de politie heeft de Australiër zich namelijk niet overgegeven aan een borgtocht.
Op 11 april 2019 wordt Assange de ambassade uitgedragen en gearresteerd nadat Ecuador zijn politiek asiel intrekt. Hij heeft daar dan zeven jaar ondergedoken gezeten. Een maand later krijgt Assange vijftig weken celstraf voor het overtreden van de Britse borgtochtvoorwaarden.
De VS vraagt Groot-Brittannië een paar maanden later om de Australiër formeel uit te leveren. Wat volgt is een jarenlange juridische strijd. Zo oordeelt een Britse rechter in 2021 dat Assange vanwege zijn mentale gezondheid niet uitgeleverd mag worden.
Het Britse Hof stelt later dat Assange wél uitgeleverd mag worden, maar dat de VS een eerlijk proces moet garanderen. Een van de voorwaarden is dat Assange niet de doodstraf mag krijgen. Pas nadat het hof die garanties van de VS heeft, mag Assange eventueel worden uitgeleverd.
Zo ver komt het dus niet. De WikiLeaks-oprichter sluit een deal met de VS, is vrijgelaten uit de zwaarbeveiligde Britse gevangenis en vertrekt vanuit het Verenigd Koninkrijk naar zijn vrouw en kinderen in Australië.
Source: Nu.nl algemeen