Na een jarenlange juridische strijd komt klokkenluider en WikiLeaks-oprichter Julian Assange onverwacht vrij. De 52-jarige Australiër heeft in de VS een deal gesloten waarin hij schuld bekent aan schending van het Amerikaanse spionagerecht. Buitenlandse commentatoren reageren verheugd, maar ook kritisch.
De publicatie van honderdduizenden documenten van Amerikaanse diplomatieke en militaire missies over de hele wereld in 2010, leidde jarenlang tot een scherpe verdeeldheid in meningen, schrijft Michelle Grattan, onderzoeker aan de Universiteit van Canberra in een bijdrage voor The Conversation. ‘Assange-aanhangers meenden dat de WikiLeaks-actie in het algemeen belang was – dat mensen geïnformeerd moesten worden, vooral wanneer onthullingen, zoals in dit geval, gevallen van wangedrag van het Amerikaanse leger aan het licht brengen. Voor dit kamp is en blijft Assange een baken van de vrijheid van informatiestroom, die het nodige licht op donkere plekken laat schijnen.’
‘Zijn critici echter benadrukten en benadrukken dat Assange niet alleen de wet overtrad, maar ook onverantwoordelijk handelde en mogelijk levens in gevaar bracht. Voor deze denkrichting was en blijft Assange een slechterik’, aldus Grattan. ‘Nu de Amerikaanse presidentsverkiezingen snel dichterbij komen en een tweede presidentschap-Trump een serieuze mogelijkheid is, was het voor Assange tijd om een deal te sluiten. Er was een reëel gevaar dat het nog erger voor hem zou worden.’
‘De deal is ongetwijfeld goed voor Assange, die de afgelopen vijf jaar opgesloten zat in de Belmarsh-gevangenis en kampt met ernstige medische problemen, en daarvoor zeven jaar vastzat in de Ecuadoraanse ambassade in Londen. En het is goed voor de regering-Biden, die de schaamte vermijdt van het mogelijk verliezen van haar uitleveringszaak bij het Britse Hooggerechtshof, maar wat nog belangrijker is, het voorkomt dat de Assange-zaak een polariserende kwestie wordt bij de Amerikaanse verkiezingen. Maar is de deal goed voor de persvrijheid? Niet echt’, schrijft Trevor Timm, directeur van de Freedom of the Press Foundation in de Britse krant The Guardian.
‘Stel je eens voor wat een procureur-generaal in een tweede regering-Trump zal denken, wetende dat ze al één schuldbekentenis hebben gekregen op grond van de Amerikaanse spionagewet. Trump heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over hoe hij journalisten – die hij ziet als ‘vijanden van het volk’ – in de gevangenis zou willen zien. Waarom de regering-Biden hem extra munitie zou overhandigen, is niet te begrijpen’, aldus Timm.
‘Deze beschamende, jarenlange soap heeft ervoor gezorgd dat de mondiale geloofwaardigheid van de Verenigde Staten op het gebied van persvrijheid ernstig is verminderd. Erger nog, het heeft onderzoeksjournalisten erop gewezen dat de Amerikaanse regering bereid is hun werk naar eigen goeddunken te criminaliseren’, schrijft Seth Stern, directeur van de Advocacy for Freedom of the Press Foundation, op de Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast.
‘Reporters Without Borders plaatste de VS dit jaar op de 55ste plaats in de Press Freedom Index, daarbij verwijzend naar de Assange-zaak. Buitenlandse tegenstanders, met name China en Rusland, hebben geregeld naar de aanklachten tegen Assange gewezen om onze morele autoriteit in twijfel te trekken als wij ons weer verzetten tegen hun eigen harde optreden tegen de vrije meningsuiting: wie zijn wij om wat te zeggen als onze eigen regering het verkrijgen en publiceren van staatsgeheimen – in wezen de taakomschrijving voor journalisten – als een misdrijf kwalificeren onder de spionagewet? Want ja, dat is waar Assange van werd beschuldigd’, aldus Stern.
‘Het is de moeite waard om even stil te staan bij alles wat Assange heeft doorstaan en een fles champagne open te knallen om zijn vrijlating te vieren’, schrijft Peter Greste, hoogleraar journalistiek aan de Macquarie University en directeur van belangenorganisatie Alliance for Journalists’ Freedom, in The Sydney Morning Herald. ‘Maar Assanges vrijlating maakt geen einde aan de vragen die deze hele saga überhaupt heeft opgeroepen. Deze zaak heeft onmiskenbaar een zeer huiveringwekkend effect gehad op de journalistiek en heeft een angstaanjagende boodschap gestuurd naar al diegenen die beschikken over bewijzen van misbruik door een regering en haar instanties. Hoewel het onmogelijk is om het aantal verhalen dat niet zijn verteld te kwantificeren, is het moeilijk voor te stellen dat dit potentiële klokkenluiders en verslaggevers niet heeft afgeschrikt. (...) Dat moet iedereen die in de corrigerende kracht van een vrije pers gelooft zeker zorgen baren.’
Toch klinkt er ook kritiek op Assange. Zo schrijft de Australische digitale krant The Nightly in een hoofdredactioneel commentaar: ‘Assange is geen held. Hij is een roekeloze, aandacht zoekende zelfverheerlijker die bereidwillig de levens in gevaar bracht van talloze Iraakse en Afghaanse burgers die samenwerkten met coalitietroepen, evenals van inlichtingenmedewerkers uit onder meer Australië. Hun levens, vooral die van lokale betrokken medewerkers en informanten, waren eenvoudigweg nevenschade voor Wikileaks. Door enkele Amerikaanse misstanden in die conflicten bloot te leggen, stelde Assange deze mensen – onder wie echte helden – ook bloot aan het zeer reële risico van dodelijke represailles door de Taliban.
‘Assanges toewijding aan de waarheid – zo absoluut als het om anderen gaat – is wispelturig als zijn eigen nek op het hakblok ligt. Zijn zeven jaar durende isolement in de Ecuadoraanse ambassade in Londen kwam toen hij probeerde een uitlevering aan Zweden te voorkomen wegens aanklachten van seksuele misdrijven, die volgens hem waren verzonnen in een samenzwering om hem uiteindelijk naar de Verenigde Staten te laten sturen.
‘Zweden trok deze aanklacht in 2019 in, hoewel de plaatsvervangend hoofdaanklager van het land volhield dat het bewijsmateriaal betrouwbaar en geloofwaardig was. Assanges weigering om met de Zweedse autoriteiten samen te werken, betekent dat de vrouw de kans is ontzegd om haar beschuldigingen voor de rechtbank te laten beoordelen en om gerechtigheid te laten geschieden, hoe de uitkomst ook was geweest. Dat gezegd hebbende, is het welkom dat er een einde komt aan deze geschiedenis. Het heeft allemaal veel te lang geduurd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant