Na jarenlang juridisch getouwtrek komt WikiLeaks-oprichter Julian Assange hoogstwaarschijnlijk op vrije voeten. Dinsdag werd bekend dat de 52-jarige Australiër een deal heeft gesloten met het Amerikaanse Openbaar Ministerie: in ruil voor een bescheiden schuldbekentenis kan hij terugkeren naar zijn thuisland.
1 | Wat werd Julian Assange ook alweer ten laste gelegd?
De zaak rond de inmiddels 52-jarige Julian Assange loopt al jaren. In 2006 richt de Australiër het platform WikiLeaks op. Dat publiceert in 2010 een half miljoen documenten over de Amerikaanse oorlogen in Afghanistan en Irak, onder meer afkomstig van voormalig inlichtingenanalist en klokkenluider Chelsea Manning.
De documenten bevatten onder meer belastend beeldmateriaal van een Amerikaanse helikopteraanval in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Daarbij werden elf mensen, onder wie twee journalisten van persbureau Reuters, gedood.
De Amerikaanse autoriteiten beginnen een onderzoek naar het lek, waarbij het spoor uiteindelijk leidt naar Assange, die in Australië al naam heeft gemaakt als hacker. Uiteindelijk zouden ze achttien beschuldigingen tegen hem formuleren, waarvan er zeventien te maken hebben met spionage.
In de zomer van 2010, twee maanden na de publicatie van de omstreden video over de helikopteraanval, wordt Assange beschuldigd van seksueel misbruik door twee Zweedse vrouwen. Het land vaardigt een internationaal arrestatiebevel tegen hem uit, waarop de Australiër uiteindelijk zijn toevlucht zoekt in de Ecuadoraanse ambassade in Londen. Het land verleent hem politiek asiel.
Assange weigert in Zweden te verklaren, omdat hij vreest dat de zaak daar zal leiden tot uitlevering aan de Verenigde Staten. De Zweedse zaak wordt uiteindelijk door de autoriteiten gestaakt.
Tijdlijn van de zaak-Assange
Veertien jaar nadat Assange de VS in verlegenheid bracht met de publicatie van geheime Amerikaanse documenten, lijkt hij vrij te komen: een tijdlijn van zijn zaak door de jaren heen.
Assange brengt zeven jaar in de ambassade door, tot Ecuador in 2019 zijn politiek asiel intrekt. Het geduld van het Zuid-Amerikaanse land met de Australiër, die ervan wordt beschuldigd ambassadepersoneel onheus te bejegenen, is op. Daarop arresteren de Britten hem. Vrijwel onafgebroken vecht Assange zijn hechtenis aan, onder anderen met hulp van zijn echtgenoot Stella.
In maart dit jaar lijkt uitlevering aan de VS dan toch aanstaande. Bij de hoogste Britse rechter lukt het Assange echter op het laatste moment zijn uitlevering af te houden: voor die over zijn uitlevering beslist, wil de rechter van de Verenigde Staten de garantie dat Assange in de VS niet de doodstraf zal krijgen en dat zijn recht op vrijheid van meningsuiting wordt gewaarborgd. Australië heeft dan al een oproep aan de Britten gedaan Assange terug te laten keren naar zijn thuisland.
2 | Waarom komt Assange nu ineens vrij?
Officieel is niets naar buiten gebracht over zijn plotselinge vrijlating. Aannemelijk is dat het besluit te maken heeft met een verzoek van Australië. Dat land oefende al eerder druk uit op de Amerikanen om de vervolging te staken. Afgelopen februari nam het Australische parlement een motie aan waarin het de VS en het Verenigd Koninkrijk opriep hem terug te laten keren naar Australië. Premier Anthony Albanese steunde de oproep.
Het land wees in het verleden meermaals op het grote verschil tussen de straf van klokkenluider Manning en het lot van Assange. In 2017 kwam Manning vrij, doordat voormalig president Obama haar na zeven jaar gratie verleende. Ze was eerder veroordeeld tot een gevangenisstraf van 35 jaar.
In april leek er aan de Amerikaanse zijde iets te bewegen. Desgevraagd stelde president Biden dat hij het verzoek van de Australiërs in overweging had genomen. Daarop bleef het maandenlang stil, tot deze week. Hoewel het Witte Huis geen reden heeft gegeven voor de schikking, is zijn vrijlating volgens Assanges moeder het gevolg van ‘stille diplomatie’.
3 | Hoe zijn de reacties op de deal?
Wisselend. Hoofdredacteur van WikiLeaks Kristinn Hrafnsson noemt de vrijlating van Assange ‘een belangrijke dag van vreugde’. Volgens Hrafnsson heeft Assange zijn streven naar persvrijheid jarenlang moeten betalen met het inleveren van zijn persoonlijke vrijheid.
Journalist Antony Loewenstein, die de zaak van Assange jarenlang volgde, durft zelfs te stellen dat ‘er geen enkel bewijs is om te stellen dat zijn daden als journalist strafbaar waren’.
Niet iedereen neemt het voor de Australiër op. Zo noemt oud-vicepremier van Australië Barnaby Joyce de daden van Assange ‘moreel verwerpelijk’. ‘Maar Assange is een Australische burger, geen burger van de Verenigde Staten. Zijn strafbare feiten heeft hij ook niet in de VS gepleegd.’ Joyce stelt dat het meer dan tijd is dat Assange ‘naar huis komt’.
Mike Pence, vicepresident onder voormalig president Trump, haalt fel uit naar de regering-Biden. Pence, aan de macht toen de aantijgingen tegen Assange werden geformuleerd, spreekt op X van een ‘gerechtelijke blunder’. Trump zelf heeft vooralsnog niet gereageerd.
Eerder maakte het kamp van Trump nog dankbaar gebruik van de WikiLeaks-onthullingen. Zo lekte het platform in 2016 talloze e-mails van presidentskandidaat Hillary Clinton en de top van de Democratische Partij. De e-mails, zo stelden bronnen bij de Amerikaanse inlichtingendiensten later, verkreeg Assange via Russische contacten, al heeft hij dit altijd stellig ontkend.
De correspondentie bleek dankbare munitie voor tegenkandidaat Trump, die de gelekte berichten geregeld publiekelijk aanhaalde om Clinton zwart te maken. Het riep destijds de vraag op of Trump zijn verkiezingswinst niet mede aan WikiLeaks te danken had.
4 | Wat is de ‘erfenis’ van Assange?
Velen zien Assange, die zelf altijd heeft volgehouden slachtoffer te zijn van een politiek proces, als held die misstanden bij het Amerikaanse defensie aan het licht bracht. Hij heeft tijdens zijn opsluiting dan ook veel steun genoten van journalisten, activisten en wetgevers. Jarenlang lobbyden allerlei partijen voor zijn vrijlating bij het Amerikaanse Openbaar Ministerie. Onder journalisten klonk de voorbije jaren de kritiek dat de Amerikaanse autoriteiten een loopje namen met de persvrijheid.
Rondom WikiLeaks is het inmiddels al even stil. De meest recente publicatie stamt uit 2021 en de hoogtijdagen van het platform lijken daarmee voorbij. In hoeverre Assange in de toekomst bij het platform betrokken zal zijn, is niet duidelijk.
En dan is er nog de indirecte erfenis van Assange: de afschrikwekkende werking die uitgaat van de manier waarop de VS hem lange tijd probeerden te vervolgen. Was hij uitgeleverd, dan had hij in de VS tot 175 jaar cel kunnen krijgen. Potentiële klokkenluiders zullen sinds zijn zaak waarschijnlijk twee keer nadenken over het lekken van overheidsdocumenten, opperde financieel persbureau Bloomberg kort na zijn vrijlating.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant