Nederland speelt dinsdag voor het eerst een interland in het Olympiastadion in Berlijn, dat tevens de EK-finale huisvest. Het roemruchte stadion, gebouwd voor de Spelen van 1936 - op instigatie van Adolf Hitler.
Machtig is het vergezicht helemaal bovenaan de tribunes aan de oostkant van het 88-jarige half ingegraven Olympiastadion in Berlijn waar Nederland dinsdag aantreedt tegen Oostenrijk. Aan de overkant is een opening die zicht biedt op de klokkentoren en daarachter het achterland.
Het Olympiastadion is een reis door de tijd. Met rondom ranke pilaren van gezandstraald natuursteen waaraan loden vuurhouders hangen, plaquettes met herinneringen, 74.475 grijze stoelen, brede betonnen trappen achter de doelen, een blauwe atletiekbaan.
Over de auteur
Bart Vlietstra schrijft voor de Volkskrant over voetbal.
De overkapping, pas voltooid bij de laatste renovatie in 2004, is deels doorschijnend en bevat een lichtinstallatie waardoor het op een wedstrijdavond van kleur kan veranderen. Het statige Olympiastadion is dan een magisch, avontuurlijk onderkomen.
Het is niet alleen het decor van de thuiswedstrijden van de grootste club van Berlijn, Hertha BSC, en van de Europese duels van het momenteel succesvollere Union Berlin, maar ook van belangrijke interlands van Duitsland, van bekerfinales (mannen en vrouwen), de WK-finale van 2006 -toen Zinedine Zidane in zijn laatste wedstrijd zijn hoofd in de borstkas van Marco Materazzi plantte- en de EK-finale op 14 juli.
‘Berlin, Berlin, wir fahren nach Berlin’, zingen de Duitsers nu al, een lied dat ook wordt aangeheven door fans en spelers van stuntende Duitse clubs in de beker.
Het Olympiastadion is het gedroomde eindpunt van een fraaie voetbalreis, het bijna letterlijke lichtpunt aan het eind van de tunnel, al van verre zijn de torens aan de voorzijde met de Olympische ringen ertussen zichtbaar. Op de pleinen, sportvelden en bier- en worstkraampjes eromheen staan de hele dag gekleurde massa’s enthousiast naar de wedstrijd toe te leven.
Maar aan dit epicentrum van vrolijkheid klitten inktzwarte herinneringen. Op dezelfde plek werd in 1913 het Deutsches stadion in 200 dagen opgetrokken. Architect Otto March overleed in die periode. Het was bedoeld voor de Olympische Spelen van 1916, maar die gingen niet door vanwege het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
In 1936 gingen de Spelen opnieuw naar Berlijn. Staatshoofd Adolf Hitler besloot tot de bouw van een nieuw stadion voor honderdduizend toeschouwers. Het oorspronkelijke ontwerp van architect Werner March bevatte veel glas en staal om de plek een vriendelijk, open en modernistisch gevoel te geven. Hitler drong aan op zware stenen en openlijk neoklassieke lijnen en liet March samenwerken met Albert Speer, de rijksarchitect en latere minister van munitie en bewapening.
Het stadion werd gebouwd om te intimideren en om te suggereren dat het nazisme de wedergeboorte was van het beste van het oude Griekenland en Rome. De opening boven de marathonpoort bood een virtuele zichtlijn over het Maifeld waar marsen, parades en gymnastiekmanifestaties werden gehouden. Rond het stadion verrezen verschillende sportaccommodaties.
Nog steeds worden ook die gebruikt. De dag voor Nederland-Oostenrijk klinkt nabij de opening het geluid van een trampoline. De selectie van Hertha BSC loopt rondjes op een van de vele trainingsvelden, paarden springen over hindernissen.
Oranje speelt dinsdagavond niet op een plek waar openlijke horror plaatsvond. Feitelijk was het Olympiastadion zelfs de plek waar Hitler tijdens de Spelen in 1936 in verlegenheid werd gebracht door de zachtaardige, zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens, die claims van Arische raciale superioriteit deukte door vier gouden medailles te winnen. Anderzijds werden de Spelen gezien als een propagandatriomf waarmee Hitler de wereld zand in de ogen strooide en de weg plaveide naar de Tweede Wereldoorlog.
Lang was er onduidelijkheid over de toekomst van het besmette, maar uiterlijk redelijk intact gebleven stadion. Uiteindelijk werd besloten tot renovatie. De bekroonde Britse schrijver David Winner bezocht het tweemaal en schreef erover in het voetbalcultuurblad Santos. ‘Bij mijn eerste wedstrijd zat ik eind 2000 in de persbox, direct onder Hitlers balkon. Een spookachtig gebouw vond ik het. Het metselwerk was vochtig en vervallen en op sommige plaatsen nog steeds gemarkeerd door kogelgaten en granaatscherven uit de oorlog. In 2005, een jaar na de laatste renovatie, voelde het vriendelijker, zachter, frisser en romiger aan. Ik hield van het golvende, sierlijke nieuwe dak, was gegrepen door de nieuwe blauwe atletiekbaan en de kleine plaquettes die de geschiedenis van de site vertellen. Hier leek het democratische, fatsoenlijke nieuwe Duitsland een goede manier te hebben gevonden om met zijn geesten uit het verleden te leven.’
Het is een stadion voor grote gelegenheden, vertelt Jean-Paul Boëtius die in het seizoen 2021-2022 bij Hertha speelde. ‘Zelfs als er 50 duizend man zijn voelt het nog steeds een beetje leeg, en door de atletiekbaan zit het publiek ver van het veld.’
Van de geschiedenis is hij in dat seizoen weinig te weten gekomen. Wat hij wel weet is dat het een heel eind lopen is van de kleedkamer naar het veld, met onderweg nog een roltrap. ‘Maar dan kom je op dat veld, met dat verlichte dak erboven, nou, dan weet je niet wat je meemaakt. De laatste bekerfinale tussen Leverkusen en Kaiserslautern was een gekkenhuis. Dat zal het dinsdag ook vast worden.’
EK Voetbal 2024
Al het nieuws leest u in ons liveblog.
Welke ploeg speelt wanneer? Wie leidt de topscorerslijst? Wie krijgt de meeste gele kaarten? Hier vindt u alle statistieken.
Al onze verhalen over het EK 2024 vindt u op deze pagina.
Schrijf u ook in voor onze nieuwsbrief Sport.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant