Ljoedmila Vasiljeva wil niet stil blijven terwijl haar Rusland buurland Oekraïne aanvalt. De 83-jarige vrouw uit Sint-Petersburg vergaarde bekendheid toen ze in februari 2022 werd gearresteerd tijdens een protest tegen de grootschalige invasie. Nu wil ze meedoen aan de gouverneursverkiezingen.
‘Het volk is de bron van de macht!’ Het zijn woorden die Ljoedmila Vasiljeva meer dan eens herhaalt, antwoordend op vragen van de pakweg dertig geïnteresseerden die zich rond haar hebben verzameld in de schaduw van een Petersburgse binnenplaats. ‘Alles hangt van ons af’, zegt ze geestdriftig vanachter haar tafeltje.
Vasiljeva is 83, een opvallend energieke vrouw met kortgeknipt kapsel en roodgeverfde lippen. Ze is in Ruslands tweede stad een levende legende, sinds ze in februari 2022 luid scanderend de straat op ging om te protesteren tegen de Russische inval in Oekraïne en herhaaldelijk werd weggedragen door potige politiemensen. ‘Die foto’s zijn waarschijnlijk al de hele wereld rondgegaan’, lacht ze na afloop. ‘Ik wilde op dat moment alleen maar schreeuwen, zodat de mensen het zouden horen en tot bezinning zouden komen.’
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont in Moskou.
Ze is een kind van de oorlog. Twee maanden oud was ze toen Duitse troepen in 1941 de Sovjet-Unie aanvielen. Als baby overleefde Ljoedmila de Duitse blokkade van Leningrad, die leidde tot een onbeschrijflijke hongersnood en waarschijnlijk meer dan een miljoen mensen het leven kostte. Dat dwingt respect af in Sint-Petersburg, waar de politie haar na haar aanhouding zelfs met de auto naar huis bracht. Het verklaart ook Vasiljeva’s hartgrondige afkeer van de oorlog.
Nu wil ze de politiek in, onder de leuze ‘Voor de vrede’. Vasiljeva wil in september meedoen aan de gouverneursverkiezingen in haar geboortestad. Daarvoor moet ze voor eind juni meer dan 70 duizend handtekeningen van Petersburgers verzamelen, plus nog eens 155 steunbetuigingen van gemeenteraadsleden.
Een schier onmogelijke opgave, weet ook Sergej Trosjin (41), een van de tot dusverre vijf raadsleden die voor Vasiljeva hebben getekend. Het ‘gemeentefilter’ is volgens hem een discriminatoire maatregel, bedoeld om dit soort initiatieven in de kiem te smoren. ‘Helaas denk ik dat dit een onoverkomelijke hindernis is’, zegt Trosjin. ‘Maar de campagne biedt wel de mogelijkheid die gezichtspunten onder de aandacht van de mensen te brengen. En dat is denk ik de belangrijkste missie van Ljoedmila Vasiljeva als gouverneurskandidate.’
‘Ik vrees dat ze geen kans maakt’, zegt de 27-jarige Tatjana, die wil wonen in een land ‘waar ik verder in de toekomst kan kijken dan een paar dagen’. ‘Maar ik kom hier vooral mijn handtekening zetten om ook mensen te zien die er net zo over denken als ik, om te zien dat ik niet alleen ben.’
Vasiljeva is een politica tegen wil en dank. Ze besloot mee te doen aan de verkiezingen toen ze zag hoe de overheid andere politici steevast de voet dwars zette. ‘Zodra fatsoenlijke mensen kenbaar maken dat ze willen meedoen aan de verkiezingen, worden ze meteen tot ‘buitenlandse agent’ verklaard. Toen ben ik naar voren gestapt, als een moeder die haar kinderen beschermt.’
Een onverwachte stap, óók voor de autoriteiten. ‘Ze weten niet goed wat ze met mij aan moeten. Ze zullen wel iets bedenken. Maar ik heb in de eerste plaats een grote mond’, lacht ze. ‘Ik vraag me weleens af wanneer ze mij tot ‘buitenlandse agent’ verklaren. Misschien zetten ze me ook nog gevangen. Dat zou wat zijn, een veterane van de blokkade opsluiten, iemand die Leningrad heeft helpen opbouwen na de oorlog.’ Maar tegenwerking is er al wel. Vasiljeva kreeg twintig keer nul op het rekest toen ze een ruimte zocht voor haar verkiezingsstaf.
Druppelsgewijs neemt het aantal bezoekers toe. Medewerkers van Vasiljeva’s partij ‘Europees Petersburg’ zitten aan een tafel en noteren de persoonsgegevens van de mensen die hun handtekening komen zetten. Een jongeman met rossig baardje maakt een handgebaar naar een fotograaf: geen foto’s graag, want je kunt nooit weten.
Ook Jekaterina vindt het best spannend, een jonge moeder van voor in de dertig. Vasiljeva is voor haar de kandidaat van de vrede, dat is het voornaamste. ‘Het is inderdaad wel een beetje angstig, maar als wij dit niet doen, wie dan wel? Ik wil een andere toekomst’, zegt ze zichtbaar geëmotioneerd. Veel mensen voelen zich volgens haar nu gijzelaars in eigen land. ‘Ik geloof dat Rusland kan veranderen, al denk ik soms ook wel dat er niets van terechtkomt. Maar toch: het moet lukken, er moet een ander leven in het verschiet liggen. Dat houd ik mijn kinderen ook steeds voor.’
Daniil, een jongeman met een zwarte baard, voelt het ook als een plicht hierheen te komen. ‘Dit is nu de enige mogelijkheid mijn standpunt kenbaar te maken zonder daarvoor te worden vervolgd. In alle andere gevallen komt de politie en wordt je leven verpest, gewoon omdat je hebt gezegd waarom je het niet eens bent met de machthebbers.’
Het initiatief van Vasiljeva herinnert aan de campagne voor de presidentsverkiezingen van begin dit jaar, toen de liberale politicus Boris Nadezjdin zich ook profileerde als een kandidaat voor de vrede, en tienduizenden mensen in het hele land in de rij stonden om zijn kandidatuur te steunen. De kiescommissie liet hem als verwacht niet toe tot de eindfase van de race, maar de campagne van Nadezjdin maakte aanschouwelijk dat heel veel Russen het niet eens zijn met de politiek van het Kremlin. Op kleinere schaal gebeurt nu hetzelfde in Sint-Petersburg.
Of Vasiljeva zelf bang is? Ja en nee, zegt ze. ‘Ik ben natuurlijk bang dat ik niet het prachtige Rusland van de toekomst zal meemaken. Ik wil zien hoe die voortreffelijke jongelui het land zullen leiden. Maar ik ben niet bang voor mezelf. Waarvoor? Hoe oud ben ik al wel niet? Ze kunnen me vermoorden, en wat dan nog? Daar komen we uiteindelijk allemaal terecht. En ik heb al een lang, lang leven achter de rug.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant