Dinsdag speelt Oranje tegen het Oostenrijk van bondscoach Ralf Rangnick. De Duitser was zijn tijd vooruit met een revolutionaire voetbaltheorie. Door zijn analyses en successen bij Hoffenheim, Schalke en Leipzig verwierf Rangnick (65) de reputatie van toptrainer.
‘Het was een schok, een enorme schok.’ Klaas-Jan Huntelaar kijkt nog een beetje beduusd. Het is 23 september 2011, Huntelaar zit in de auto op weg naar zijn club van dat moment, Schalke. Een dag eerder heeft zijn trainer Ralf Rangnick verteld dat hij stopt vanwege een burn-out. Er werd geslikt door trainer en spelers.
Huntelaar kijkt een ogenblik voor zich uit. Hier moet nog even een plaats voor gevonden worden, juist omdat het zo goed klikte.
Over de auteur
Bart Vlietstra schrijft voor de Volkskrant over voetbal.
Rangnick, in 1958 geboren in het Zuid-Duitse stadje Backnang, bouwde bij Schalke in minder dan geen tijd een zielloos, defensief samenraapsel om tot een aanvallend, ultrafit, saamhorig, slim collectief. Zoals hij dat later als bondscoach, vanaf 2022, zou doen bij het Oostenrijks elftal, dinsdag tegenstander van Nederland in de laatste poulewedstrijd op het EK.
Maar nog even naar het najaar van 2011. Voor een reportage rijdt de Volkskrant mee met Huntelaar. Rangnick bracht Schalke naast resultaten (halve finale Champions League, Duitse beker) ook verzorgd voetbal, zegt de spits. ‘Snel druk zetten, met veel offensief denkende mensen. Voor aanvallers is hij de beste trainer die je kan hebben. We moesten altijd collectief balgericht drukzetten. Op een bord tekende hij een linksback van de tegenstander en allemaal pijlen daarnaartoe. Er loopt niemand een andere richting op, er blijft niemand hangen, iedereen gaat naar de bal. Knap dat hij het voor elkaar kreeg, want de meeste Duitse spelers denken toch in eerste instantie defensief.’
Duitsland hoort voor het eerst van Rangnick toen hij SSV Ulm eind jaren negentig vanuit de amateurs opstuwde naar de Tweede Bundesliga met het door Huntelaar omschreven spelconcept, de zogeheten ballorientierte Raumdeckung.
In het goed bekeken ZDF-programma Die Aktuelle Sportstudio licht hij zijn revolutionaire voetbaltheorie toe voor een schoolbord met magneetjes. Met zijn pluizige haar, bril, vriendelijke blik, colbertje met sponsornamen erop en heldere uitleg over zijn denkwijze - die diametraal inging tegen het succesvolle, meer afwachtende Duitse spelprincipe met een libero - werd hij omgedoopt tot ‘voetbalprofessor’. Dat werd overigens niet door iedereen als compliment bedoeld.
Oud-spits Hans van de Haar maakte Rangnick inderijd, eind jaren negentig, mee bij Ulm. ‘Hij had alles tot achter de komma uitgedacht en was de eerste trainer die met geselecteerde videobeelden werkte. Hij eiste tijdens trainingen dat je acht, negen kilometer liep net als in de wedstrijd, maar niet via boslopen, maar op een tactische manier, altijd met een bal. Al in de warming-up werd je wakker geschud met coördinatie- en hersenoefeningen. Hij was zijn tijd zó ver vooruit.’
Rangnick reikte zelf als voetballer slechts tot het hoogste amateurniveau, ging sport studeren aan de universiteit. Hij inspireerde, adviseerde en coachte tal van trainers waaronder Jürgen Klopp, Thomas Tuchel, Roger Schmidt, Julian Nagelsmann en Domenico Tedesco. Die laatste twee zijn ook op het EK actief, Nagelsmann als bondscoach van Duitsland, Tedesco als keuzeheer bij België.
Ze werden badinerend omgedoopt tot ‘laptopcoaches’ door oud-international Mehmet Scholl in Der Spiegel. Ze zouden vooral bouwen op tactiek en op cijfers en data uit de laptop, leidend tot mathematisch voetbal. ‘Momenteel komt er een stroom aan trainers op de markt, altijd hetzelfde type die alles anders doen dan ik het zou doen. Ze hebben zelf nog nooit in de top gespeeld en hebben geen idee wat een prof drijft op het hoogste niveau.’
Waar veel laptopcoaches de wereld bestormden, kwam Scholl als coach nooit verder dan de amateurs van Bayern, tv-commentator en presentator van een radioprogramma op een regionale zender (Mehmets Schollplatten).
Van de Haar: ‘Rangnick is zeker geen klinische leraar, maar juist een heel empathische man. Heel straight, maar ook heel lief. Hij wist ook de probleemgevallen te raken.’
Door zijn analyses en successen bij Hoffenheim, Schalke en RB Leipzig verwierf hij de reputatie van toptrainer. ‘Maar hij kwam nog steeds naar Ulm voor liefdadigheidswedstrijden. Dat tekent hem als mens.’
Ook Nederlandse coaches voegden elementen toe uit de Rangnick-leer. Van de Haar assisteerde Erik ten Hag en speelde ook onder Peter Bosz. ‘Zij hebben in zekere zin dezelfde filosofie, vooral Bosz.’
Rangnick had in 2011 al oren naar het bondscoachschap van een ambitieus land. Huntelaar destijds: ‘Ik ga niet zeggen of hij geschikt is voor Oranje. Ik kan alleen zeggen dat hij het dichtst bij Van Gaal komt. Ze trainen heel fanatiek om hun gedachten erin te slijpen zonder dat het saai wordt. Rangnick legde het bijna wiskundig uit. Van Gaal is verbaal iets overheersender.’
Rangnick is al decennia een veelgevraagd trainer, een paar jaar terug coachte hij Manchester United, zonder veel succes overigens. Recentelijk zegde hij Bayern München af, omdat hij naar het EK wilde met Oostenrijk, en geen heil zag in een tijdelijke dubbelfunctie. Na zijn burn-out adopteerde hij een op holistische leest geschroeide nieuwe levensstijl met een betere arbeid-rustverhouding en een dieet waardoor hij zeven kilo afviel.
Maar Rangnick is in de kern nog even fanatiek en blijft speuren naar methoden om de nieuwe generatie te prikkelen. Spelers worden continu uitgedaagd met nieuwe regels. Via een computerspel wordt gemeten of hun reactievermogen is verbeterd.
De voorbereiding op dit EK was minutieus. Rangnick organiseerde onder meer een driedaagse workshop waar van ’s ochtends tot ’s avonds werd gesproken over selectieplanning, trainingsinhoud, maar ook waar precies de focus op moet liggen. Onder meer ijshockeylegende Ralph Krueger, die dertien WK’s en vier Olympische Spelen had meegemaakt, werd uitgenodigd om te vertellen wat hij fout deed tijdens zijn eerste olympische deelname en welke lessen hij daar uit leerde.
Rangnick reisde in 2022 naar het WK in Qatar, waar Oostenrijk zich onder de vorige bondscoach Franco Foda niet voor had geplaatst, en raakte gefascineerd door Marokko en Argentinië. ‘Het verschil tussen Argentinië en Brazilië was dat je het gevoel had dat de Argentijnen voor hun hele land speelden en dat het hele land achter het team stond’, vertelde hij in een interview met Der Kicker. ‘In Marokko was dit extreem het geval. Op dit EK moeten we op een vergelijkbare manier presteren. We moeten een missie hebben en mijn doel is om voorop te lopen in alles wat een team anders maakt.’
Oostenrijk mist net als Nederland belangrijke spelers. David Alaba, Xaver Schlager en Sasa Kalajdzic. Alaba is er toch bij dit EK als schakel tussen het team en de coach. Rangnick: ‘We zouden dom zijn als we zijn ervaring en zijn positieve invloed op de spelers zouden opgeven.’
Rangnick is niet alleen gespitst op voetbal. In een interview met Der Standard besprak hij klimaat, armoede, oorlogen en migratie, waarbij hij reflecteerde op de politieke realiteit in Oostenrijk en Duitsland: ‘Ik zie het gevaar dat rechtsextremisten aan de macht komen en eenvoudige oplossingen beloven voor complexe problemen.’
Van de Haar was recentelijk in Oostenrijk en proefde het ontwaakte enthousiasme voor de nationale voetbalploeg, die steeds meer kleur bevat. In de voorbereiding waren de verwachtingen opgeschroefd door winst op Duitsland (2-0) en Turkije (6-1). ‘Oostenrijk speelt op zijn Rangnicks, met heel veel energie en heeft uitstekende spelers met Laimer, Sabitzer, Baumgartner en nog een stel. Die ploeg kan nog jarenlang verder op wat Ralf heeft gebouwd.’
Zo treurig als de Schalke-spelers waren in 2011, zo blij waren die van Oostenrijk toen Rangnick bekendmaakte bondscoach te blijven in plaats van naar Bayern te gaan. Christoph Baumgartner rende na zijn doelpunt in de tweede poulewedstrijd tegen Polen in de armen van de coach. De 3-1-winst bracht Oostenrijk op drie punten na het uiterst ongelukkige verlies (1-0 door een eigen doelpunt) tegen Frankrijk.
Rangnick is niet bevreesd voor overmoed. ‘De jongens zijn realistisch genoeg. Onze speelstijl laat ook geen ruimte voor zelfgenoegzaamheid. Wij zijn altijd onderweg, vooruitgericht en nooit tevreden.’
EK Voetbal 2024
Al het nieuws leest u in ons liveblog.
Welke ploeg speelt wanneer? Wie leidt de topscorerslijst? Wie krijgt de meeste gele kaarten? Hier vindt u alle statistieken.
Al onze verhalen over het EK 2024 vindt u op deze pagina.
Schrijf u ook in voor onze nieuwsbrief Sport.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant