Bij biologische supermarkt De Aanzet betalen klanten ook de verborgen kosten voor mens en milieu. Eigenaar Maarten Rijninks hoopt dat de grote ketens zijn idee kopiëren: ‘Ik ben ervan overtuigd dat binnen vijf jaar een van hen het gaat doen.’
Op het eerste gezicht lijkt De Aanzet een biologische supermarkt zoals zovele. Voor de winkel in de levendige Amsterdamse buurt De Pijp staan omafietsen, bakfietsen, elektrische swapfietsen. Ouders met kleine kinderen, jonge stedelingen en expats gaan naar binnen en komen even later naar buiten met tassen vol boodschappen. In het groente- en fruitpad waar de bezoekers binnenkomen liggen verse perziken, bananen en sperziebonen uitgestald.
Pas bij nadere inspectie van de prijskaartjes valt op wat deze winkel bijzonder maakt. Voor een kilo appels betaal je hier niet alleen de ‘normale’ prijs per kilo, maar ook 5 cent voor onderbetaling, 6 cent voor klimaatbelasting en 4 cent voor landgebruik. De Aanzet werkt namelijk met true pricing: de klanten betalen de werkelijke prijs van het product, inclusief de kosten voor milieu en samenleving.
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: De Aanzet, opgericht in 1981, met 25 werknemers en een omzet van 2,4 miljoen euro per jaar.
‘Volgens mij maakt iedereen zich op een bepaalde manier zorgen over ongelijkheid en het milieu’, zegt eigenaar Maarten Rijninks (62) in de krappe pauzeruimte achter de drogisterij naast de supermarkt. Een deur en een gordijn verder zit de massagestudio die ook bij het bedrijf hoort. ‘Het is alleen complex om daar in je eentje iets aan te doen. Wij ontzorgen onze klanten. Ze hoeven alleen maar hier binnen te komen wandelen en hun boodschappen te doen om concreet iets bij te dragen.’
De klanten van De Aanzet hebben bij elkaar ruim 50 duizend euro aan verborgen kosten betaald. ‘Dat geld gaat via een fonds naar boeren van wie we afnemen’, vertelt Rijninks. ‘Zo nemen we deel in een groter project voor onder meer een leefbaar loon en minder dieselgebruik in de bananenteelt in Ecuador en de Dominicaanse Republiek. Met een Nederlandse vollegronds-groenteteler werken we aan het meten en vergroten van de biodiversiteit op zijn bedrijf.’ De besparing die boeren realiseren gaat terug in het fonds om de verborgen kosten verder te reduceren.
Momenteel betalen de klanten alleen voor groente, fruit en brood de werkelijke prijs. Na de zomer wordt ook de werkelijke prijs voor kruidenierswaren zoals granen en noten ingevoerd. ‘We richten ons op de 20 procent populairste producten waarmee we 80 procent van onze omzet behalen’, zegt Rijninks.
De berekening van de verborgen kosten leidt tot verrassende inzichten, die ook gevolgen hebben voor het assortiment. Zo liggen er buiten het Europese seizoen appels uit Argentinië in de schappen. Het vervoer per boot blijkt namelijk minder vervuilend dan het maandenlang koelen van bewaarappels.
Rijninks werd geïnspireerd door Michel Scholte, directeur en mede-oprichter van True Price en Impact Institute, dat de verborgen kosten van producten berekent. Rijninks hoorde hem erover spreken bij de uitreiking van de Duurzame 100 van Trouw in 2017. ‘Hij zei: er moet een supermarkt komen die dit in de praktijk brengt. Toen dacht ik: dat is een mooie klus voor mij.’
Rijninks vennoten waren snel overstag en eind 2020 was De Aanzet de eerste supermarkt ter wereld die met true pricing werkte.
De meeste klanten konden er goed mee leven. ‘Er waren drie vaste klanten die het helemaal niks vonden en stevig in discussie gingen’, vertelt de supermarkteigenaar. ‘Maar het model zit best goed in elkaar. Bovendien: voor een kilo appels betaal je 15 cent verborgen kosten per kilo extra, op een prijs van 3,75 per kilo. Dus ja, het is niet de wereld.’
Wat daarbij mogelijk helpt: sinds de oprichting in 1981 is het klantenbestand van De Aanzet met de buurt mee veranderd. Het was de tijd van krakers, werklozen en drugsverslaafden, ook in De Pijp. Tegenwoordig is de oude volksbuurt flink opgeknapt en hebben de arbeiders van toen grotendeels plaatsgemaakt voor kapitaalkrachtige yuppen, expats en toeristen.
‘Het is hier van een relatief arme naar een heel rijke wijk gegaan’, vertelt Rijninks. Hij schat in dat een op de vijf klanten in zijn winkel expat is. Maar rijk zijn ze niet allemaal, verzekert hij.
‘Er zijn genoeg klanten met een bescheiden budget die hier al heel lang komen. Het gaat om keuzes, wat vind je belangrijk?’ Zijn concurrenten van de Dirk, Jumbo en Albert Heijn zitten vlakbij. Op prijs kan hij misschien niet concurreren, wel op kwaliteit en versheid. ‘Groenten die ’s ochtends geoogst zijn, kan ik om elf uur in mijn winkel hebben. Bij de supermarkt duurt dat minimaal een dag. Klanten hoef je niks wijs te maken, die zien dat gewoon.’
De 50 duizend euro die het verrekenen van verborgen kosten heeft opgeleverd vindt Rijninks ‘totaal irrelevant’. Wel relevant: dat anderen naar De Aanzet komen om ervan te leren. Rijninks grootste droom is dat een grote supermarktketen met zijn idee aan de haal gaat. ‘Ik ben ervan overtuigd dat binnen vijf jaar een van hen het gaat doen.’
Ook het nieuwe kabinet, dat op de rem trapt met de verduurzaming van de landbouw, stemt Rijninks niet pessimistisch. ‘Een kabinet dat iets voor boeren wil betekenen, moet juist een eerlijke prijs invoeren. Als boeren de echte prijs zouden krijgen voor hun producten, zouden we geen sociaal en milieuprobleem hebben.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant