Turkije wordt op het EK hartstochtelijk gesteund door fans uit de grote Turkse gemeenschap in Duitsland, waar extreem-rechts in opkomst is en menigeen het maar niks vindt dat de Turkse migrantenzoon Gündogan aanvoerder van het Duitse elftal is. ‘Zulke mensen zijn zelf het probleem.’
Een oorverdovend boegeroep rolt van de tribunes als de stadionspeaker de opstelling van Portugal opleest. Het kabaal van de Turkse fans is zo hard dat de namen van Cristiano Ronaldo en zijn ploeggenoten nauwelijks hoorbaar zijn. Via de grote schermen is toch te zien welke spelers bondscoach Roberto Martínez het veld in stuurt.
Het tegenovergestelde gebeurt als niet veel later de elf spelers van Turkije worden opgedreund. De omroeper hoeft alleen maar de voornaam te noemen, waarna de naar schatting 50 duizend (van de 65 duizend in het stadion) uitzinnige Turkse fans in koor de achternaam scanderen. Omroeper: ‘Orkun’. Supporters: ‘Kökcüüüüü’.
Het EK wordt in Duitsland gehouden, met eigenlijk twee thuisspelende ploegen. Zo massaal en fanatiek is de steun van de Turkse fans. Niet alleen in en om het stadion, maar verspreid door heel Duitsland. Van Berlijn tot Hamburg en van Keulen tot Dortmund. De rode vlag met een witte halve maan en een ster kleurt het straatbeeld als Turkije voetbalt.
Over de auteur
Guus Peters schrijft voor de Volkskrant over voetbal en tennis.
Gek is dat niet: in Duitsland wonen bijna drie miljoen mensen met een Turkse achtergrond. Buiten Turkije is Duitsland het land waar de meeste Turken wonen, als gevolg van de eerste migratiegolf in de jaren zestig, toen Duitsland een economische groei doormaakte en Turkse arbeidskrachten naar Duitsland kwamen.
De verbondenheid tussen beide landen is ook terug te zien in de nationale teams. Vijf spelers uit de Turkse selectie zijn geboren in Duitsland, onder wie aanvoerder Hakan Calhanoglu. De zoon van Turkse ouders groeide op in Mannheim en koos ervoor vanaf zijn 15de voor Turkse vertegenwoordigende elftallen uit te komen.
Bij Duitsland dragen de Duits-Turkse spelers Emre Can, Deniz Undav en aanvoerder Ilkay Gündogan het shirt van die Mannschaft. Gündogan, geboren in Gelsenkirchen, is de eerste migrantenzoon die op een eindtoernooi de aanvoerdersband voor Duitsland om zijn arm heeft en juist dat leidde in aanloop naar het EK tot consternatie na een enquête over racisme van de Duitse publieke omroep WDR.
Daaruit bleek dat 21 procent van de 1.500 ondervraagde Duitsers liever meer witte spelers in de ploeg wil hebben. Ook vond 17 procent dat Gündogan vanwege zijn Turkse achtergrond geen aanvoerder van die Mannschaft zou mogen zijn. De rondvraag hoorde bij een documentaire, uitgezonden op de publieke omroep, waarin huidige en ex-internationals van de Duitse ploeg vertellen hoe ze vaak al van jongs af aan racistisch zijn bejegend.
‘Ik zou liegen als ik zou zeggen dat het me niks doet’, zei Gündogan na de eerste wedstrijd tegen Schotland. De 33-jarige middenvelder lag in 2018 al eens zwaar onder vuur als speler van het Duitse elftal, nadat hij met teamgenoot Mesut Özil in campagnetijd met de Turkse president Tayyip Erdogan op de foto was gegaan. Gündogan zei destijds verrast te zijn door de negatieve reacties. Hij werd ervan beschuldigd dat hij niet geïntegreerd zou zijn en niet volgens de Duitse normen en waarden zou leven.
Deze keer was hij naar eigen zeggen minder verbaasd over de uitkomst van de enquête. Volgens hem is die in lijn met de politieke ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Uit de enquête bleek dat de hang naar meer witte spelers het sterkst is onder de aanhangers van de rechts-radicale partij AfD. Van hen wil 47 procent minder spelers van kleur. De partij boekte een fikse winst tijdens de Europese verkiezingen eerder deze maand.
Bondscoach Julian Nagelsmann noemde de uitslag van de enquête ‘schokkend’ en vond het bespottelijk dat dit soort vragen gesteld werd. Hij sloot zich aan bij verdediger Joshua Kimmich, die het onderzoek als ‘racistisch’ bestempelde. Nagelsmann: ‘Een voetbalteam kan juist een voorbeeld zijn voor de manier waarop verschillende culturen bij elkaar kunnen komen.’
Daar sluit Eyüp Beyaz zich bij aan. De 49-jarige Duitse-Turk is zaterdagochtend met de auto van Stuttgart naar Dortmund gereden en zet zo’n vier uur voor de wedstrijd zijn vrouw en zoon op de foto, terwijl zij voor het stadion poseren. Ze hebben drie kaarten voor de wedstrijd, in tegenstelling tot tal van andere Turkse supporters die rondom het stadion dwalen en via een kartonnen bord met daarop de tekst ‘I need ticket’ nog een kaartje proberen te bemachtigen.
Beyaz werd geboren in Turkije en woont sinds 1995 in Duitsland, als derde generatie van een migrantenfamilie. Hij probeert zijn zoon, die tot de vierde generatie behoort, iets mee te geven van beide culturen. ‘Dat vind ik belangrijk omdat nieuwe generaties steeds meer met elkaar zullen vermengen. Het wordt bijvoorbeeld normaler dat Turkse mannen met Duitse vrouwen trouwen, of andersom.’
Hoe meer verschillende culturen met elkaar samensmelten, hoe minder het uitmaakt welke achternaam iemand heeft of welke religie die persoon aanhangt, denkt Beyaz, die een T-shirt van Turkije draagt met achterop zijn eigen naam en rugnummer 10. Maar de laatste jaren is van die samensmelting niet veel te merken, vindt hij.
Ook Malik Özcan merkt een tegengestelde ontwikkeling. De 21-jarige zoon van Turkse ouders, die in Bremen werd geboren en tegenwoordig in Dortmund woont, heeft wel een vermoeden hoe het komt. ‘De achtergrond van de migranten is diverser geworden. Er komen nu bijvoorbeeld ook meer Syriërs naar Duitsland dan eerst. Ik denk dat vooral de oudere generatie Duitsers daar bang voor is’, aldus de student internationale ondernemingsrecht, die naar eigen zeggen politiek geïnteresseerd is.
Zelf snapt hij de ophef over het aantal witte spelers in het Duitse elftal en Gündogan als aanvoerder niet zo goed. Als hij hoort dat de journalist uit Nederland komt, verwijst hij naar Oranje. ‘Ik heb vrijdag Nederland tegen Frankrijk op televisie zitten kijken. Behalve jullie keeper en een verdediger hebben alle spelers volgens mij andere roots. Woedt er bij jullie een vergelijkbare discussie? Nee toch?’
Volgens Özcan, die een rode pet met daarop de Turkse vlag draagt, biedt voetbal de uitgelezen mogelijkheid om verschillende culturen te laten samenkomen. Vlak voor het interview zag hij naar eigen zeggen Turkse en Portugese fans gebroederlijk op de foto gaan. ‘Mooi toch, al hoop ik wel gewoon dat Turkije wint’, zegt hij lachend.
Dat gebeurt niet. Ondanks de massale steun vanaf de tribunes is Portugal op het veld een maatje te groot (3-0) voor Turkije, waar de in Duitsland geboren aanvoerder Calhanoglu en Kaan Ayhan in de basis starten. Het krachtsverschil zorgt ervoor dat de befaamde Gelbe Wand in het Westfalenstadion, die voor een keer rood is en aan het begin van de wedstrijd een orkaan aan geluid produceert, na rust stilvalt.
Turkije moet de laatste groepswedstrijd tegen Tsjechië minimaal gelijkspelen om zeker te zijn van een plek in de achtste finales. Volgens Beyaz en Özcan moet dat lukken met de kwaliteiten die het team heeft en de steun die het krijgt. Beyaz: ‘Kijk eens om je heen en zie met hoeveel we zijn. Dat moet de spelers toch ook extra energie geven?’
Op de vraag of zij zich meer Duits of Turks voelen, hoeven ze niet lang na te denken. ‘Ik voel me Duits en Turks’, zegt Özcan. ‘Ik ben opgegroeid in Duitsland en heb mij bepaalde gewoontes eigen gemaakt, maar ben opgevoed in een Turkse cultuur. Ik praat Turks en Duits en luister naar Turkse en Duitse muziek.’ En Beyaz: ‘Duitsland is mijn thuis, maar mijn hart ligt in Turkije. Ik kan het prima combineren.’
Mocht Turkije de groepsfase niet overleven, dan juichen Beyaz en Özcan net zo hard voor Duitsland, dat al zeker is van een plek bij de laatste zestien. ‘Maar dat doe ik nu ook al, hoor’, benadrukt Özcan. Zeker ook voor Gündogan, die dus het Duitse shirt boven dat van Turkije verkoos. ‘Dat vind ik helemaal prima. Het zegt iets over de multiculturele samenleving waarin we leven.’
‘Ja’, voegt Beyaz daaraan toe. ‘Mensen die er een probleem van maken dat er spelers in het nationale team spelen met andere roots, die zijn zelf het probleem.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant