Ooit stond hij te boek als de meester van de breedtepass, nu geldt Toni Kroos (34) als de redder van Duitsland. ‘Als je twijfelt wat je met de bal moet doen: geef hem aan mij! Dan komt alles goed.’
Vooruit nog eentje dan. Toni Kroos kan niet alle journalisten tevreden stellen, maar hij doet echt zijn best. Die ene Spaanse vraag kan er nog wel bij. Op zijn gemak, met zijn schoenentasje onder zijn arm, legt hij uit hoe belangrijk de overwinning op Hongarije was. Een vriendelijk knikje en dan is hij weg. Dacht hij.
Want ook die laatste aanhouder moet zo nodig nog een vraag stellen. Of hij een tattoo zet van de beker als Duitsland Europees kampioen wordt? ‘Nee’, zegt hij hardop lachend. ‘Maar die heb ik ook niet van de Champions League.’ En die heeft hij al zes keer gewonnen.
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
Toni Kroos (34) geniet van elk moment op het EK, zelfs van triviale vragen. Voor dit toernooi is hij na drie jaar afwezigheid teruggekeerd bij het nationale team. Hierna zit zijn glansrijke carrière erop en niemand die de lach van zijn gezicht krijgt. Misschien als Duitsland is uitgeschakeld, maar dat is nog minstens twee wedstrijden weg. En misschien wel vijf als het thuisland de finale haalt.
Duitsland viert het afscheidsfeestje uitbundig mee, in de eerste wedstrijden is Kroos veelvuldig toegezongen. ‘Tooooni, Tooooni, Tooooni’, klonk het tijdens de openingswedstrijd in de Allianz Arena, het stadion van Bayern München, de club die hem tien jaar geleden nog makkelijk liet vertrekken naar Madrid.
Zo populair is de middenvelder namelijk niet altijd geweest in zijn vaderland. Lang stond hij bekend als een norse noorderling, die privé nog saaier was dan op het veld. Maar zijn comeback in Die Mannschaft begint op een zegetocht te lijken. Een land weet pas wat het mist, als hij er niet is.
Kroos behoort tot een categorie spelers die door de kenners worden gewaardeerd, vaak lievelingen van trainers zijn, maar die door het grote publiek lang niet altijd worden begrepen. Controleur worden ze genoemd, of regisseur, metronoom, dirigent.
Uit die kwalificaties blijkt het belang van hun spel, alleen uit dat zich zelden in doelpunten of assists. Hun voorbereidend werk sneuvelt nog al eens in de samenvatting van een wedstrijd.
Zoals Nederland discussieert over Frenkie de Jong, praat Duitsland al jaren over Kroos. Iedereen kan wel zien dat hij goed kan voetballen, maar wat leveren die techniek en dat inzicht nou eigenlijk op? ‘Breedtepass-Toni’ is hij vaak genoemd, niet in de laatste plaats door Uli Hoeness, een van de bestuurders van Bayern die hem in 2014, achteraf té makkelijk, verkochten aan Real.
De statistieken weerspreken die bijnaam, Kroos is er juist een meester in om het spel naar voren te verplaatsen, zijn ballen zetten bovengemiddeld veel tegenstanders op het verkeerde been. Maar wat ook waar is: veel van zijn passes zijn kort en snel, want Kroos wil nooit de bal verliezen.
Het kan soms een tikje saai ogen, maar dat is het laatste dat Kroos boeit, van saaiheid heeft hij zijn handelsmerk gemaakt, ook buiten het veld. ‘We wonen nu vijf jaar in Madrid en we zijn nooit de stad in geweest’, zegt zijn vrouw Jessica, die hij op 18-jarige leeftijd op de Canarische eilanden ontmoette, in de documentaire Kroos uit 2019. ‘We zitten het liefst thuis als een opa en oma.’
De aandacht, de luxe, de vip-feestjes, hij blijft er verre van. Legendarisch is de foto van Angela Merkel met de ploeg die in 2014 in Brazilië wereldkampioen werd. Kroos ontbreekt als enige op de foto. Hij is zijn schoenen aan het schoonmaken, wat hij tot het eind van zijn carrière zelf is blijven doen.
Jessica: ‘Zijn gedrag lijkt soms een beetje vreemd. Hij lijkt in niemand geïnteresseerd of geen zin te hebben om met anderen te praten, maar hij heeft gewoon tijd nodig.’
In de documentaire is te zien hoe zijn fanatieke vader Roland alles uit zijn zoon wil halen. Toni werd geboren in het noordelijke Hanzestadje Greifswald in 1990, het jaar dat Oost- en West-Duitsland werden herenigd. Het meedogenloze sportsysteem van de DDR bleef hem bespaard, maar zijn vader vulde dat gat bijna alleen op.
Met succes, dat wel, want toen Kroos 16 jaar was, plukte Bayern München hem voor 2,4 miljoen euro weg uit de jeugd van Hansa Rostock. Moeder Birgit vertelt in de documentaire dat ze daarna nog lang de tafel dekte voor vier personen. Haar zoon is erdoor ontroerd, het is de eerste keer dat hij het hoort.
Nee, de Kroos’en zijn van nature geen grote praters, ze voldoen aan alle clichés die er, ook in Duitsland, over noorderlingen bestaan. Stug, stil, nors, zwijgzaam. Het is een van verklaringen waarom hij nooit helemaal aardde in het zuidelijkere Beieren. München, zei zijn moeder, vond Toni ‘te schickimicki’, te modieus, te veel poeha.
Kroos voelde zich in Zuid-Duitsland als voetballer nooit helemaal gewaardeerd. Hij won met Bayern weliswaar zijn eerste Champions League en drie Duitse titels en bekers, maar hij kon nooit de twijfel tussen de club en zichzelf weg voetballen. Van het grootste Duitse talent werd altijd meer verwacht.
De maat was vol toen Bayern hem een nieuw contract aanbood. Hij kreeg een mindere aanbieding dan de best betaalde spelers, waartoe hij wel behoorde, vond hij zelf. Omdat club en speler er niet uitkwamen, verkocht Bayern hem in de zomer van 2014 aan Real Madrid. Voor 25 miljoen euro, wat iedereen nu een schijntje vindt.
Real is niet minder glamoureus, hij wordt er omringd door spelers die wel de aandacht opeisen, maar het stoort hem niet. In Madrid waarderen ze hem voor wat hij wel goed kan, hij herhaalt het in ieder interview: Real is familie. Hij heeft zijn plek op het veld gevonden – minder aanvallend, vlak voor de verdediging – en heeft geen last van de druk van Bernabeu, die brengt juist het beste in hem naar boven.
‘Ik ben nooit nerveus’, vertelde hij aan de sportsite The Athletic. ‘Nooit, daar ben ik mee gezegend.’ In de rust van wedstrijden belt hij soms met zijn vrouw. Even afspreken wie de boodschappen doet en daarna weer verder passen.
Het duurt drie jaar voordat hij zijn eerste interview in het Spaans geeft, maar heel langzaam slinkt ook zijn saaiheid. Hij loopt nog steeds ver achter op de mode, maar het haar wordt steeds strakker geknipt, meer tatoeages vullen zijn steeds gespierdere lijf, met de jaren worden ook de wallen dieper en steeds vaker spreekt hij zich uit.
Vaak met humor, ten koste van zijn teamgenoten, die vaak wel de laatste mode bijhouden. ‘Mag mijn opa zijn sloffen terug?’, reageert hij op een bericht van David Alaba die populaire Birkenstocks draagt. ‘Die bril!’, zet hij onder een foto van Luka Modric die door oranje glazen kijkt.
Maar ook serieuze onderwerpen schuwt hij niet. Het WK had volgens hem nooit in Qatar gehouden mogen worden. En toen het jonge Spaanse talent Gabri Veiga naar Saoedi-Arabië vertrok, oordeelde hij hard onder een Instagram-post: ‘Beschamend.’
Kroos is niet heilig – voor Dubai, een van de sponsoren van Madrid, maakt hij wel reclame – maar hij is een van de weinige topvoetballers die zich geregeld uitspreken over maatschappelijke kwesties, die kritiek hebben op de schendingen van mensenrechten in autoritaire staten, die steeds meer invloed krijgen in het voetbal.
Toen hij om die reden werd uitgefloten bij de Spaanse Supercup, die in Riyad werd gespeeld, reageerde hij op Instagram droogjes. ‘Dat was leuk vandaag. Geweldig publiek.’ De mensenrechtensituatie is volgens hem ‘een van de redenen’ waarom hij nooit in Saoedi-Arabië zijn loopbaan zal afbouwen.
De andere is dat hij op het hoogtepunt wil stoppen. Hij heeft bijna alles gewonnen, krijgt van alle kanten lof toegezwaaid en heeft zijn beste seizoen bij Real bekroond met de zesde eindoverwinning in de Champions League. ‘Dat veel mensen vinden dat het te vroeg is, zie ik als compliment.’
Huilend met vrouw en drie kinderen nam hij na tien jaar afscheid van Bernabeu, dat hem als een legende uitzwaaide. Die status neemt hij nu mee naar het Duitse team, dat hij drie jaar geleden nog vaarwel zei na een teleurstellend WK in 2018 en EK in 2021. Maar daarna ging het met Die Mannschaft nog slechter, terwijl hij met het jaar beter leek te worden.
Nu zegt zelfs Uli Hoeness, zijn voormalig criticaster, dat voor dit team ‘een ervaren speler als Toni Kroos misschien de juiste is’. Wie nu nog begint over breedtepassen, krijgt op zijn donder van bondscoach Julian Nagelsmann. ‘Die bijnaam is gestoord. Wie dat zegt heeft geen verstand van voetbal.’
Teamgenoten hebben een dagtaak aan complimenten uitdelen. ‘Het is een eer om met hem te mogen samenspelen’, zegt Musiala. En ook buiten het veld kan hij niks meer fout doen. Als hij komt binnenlopen op slippers, wordt opgemerkt dat hij zo lekker relaxed oogt. Een petje achterstevoren op zijn hoofd? Wow, wat staat dat goed. Van norse noorderling is hij uitgegroeid tot de Daddy Cool van het Duitse team, zoals Der Spiegel zijn rol omschreef.
‘Het gaat om een zekere uitstraling’, legde hij onlangs zelf op een persconferentie uit. Hij wil zijn ervaring overbrengen op zijn teamgenoten, laten zien dat het ‘allemaal niet zo dramatisch’ is. ‘Als er een probleem is, ben ik er. Als je twijfelt wat je met de bal moet doen: geef hem aan mij! Dan komt alles goed.’
Kroos is de rust zelve, de rust die Duitsland nu nodig heeft. ‘Het is een fijne man’, zegt ploeggenoot Antonio Rüdiger. ‘Een familiemens, een stille leider. Hij is niet iemand die veel praat, maar op het veld het voorbeeld geeft.’
Het zijn precies de kwaliteiten die nooit helemaal werden begrepen, die Duitsland nu aan de Europese titel moeten helpen, de enige prijs die hij nog niet heeft gewonnen. ‘Zo’n einde zou bijna te kitscherig zijn’, zegt hij. Niks voor hem, maar dan verschijnt weer die grijns. ‘Maar ik zou hem toch meepakken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant