Hoewel we in Nederland gewend zijn te leven met het water, worden de uitdagingen groter en complexer. Deltacommissaris Co Verdaas adviseert de overheid over hoe we ons land droog en veilig kunnen houden. "De extremen van nu zijn het normaal van de toekomst."
2023 eindigde met hoogwater en ook de eerste maanden van 2024 gaan de boeken in als uitzonderlijk nat. En toch worden onze zomers steeds warmer en droger. Het zijn die uitersten die vragen oproepen over hoe Nederland er in de toekomst uitziet. Hoe hoog moeten de dijken zijn, wat moeten we doen tegen zeespiegelstijging en hoe zorg je dat iedereen voldoende drinkwater heeft?
Co Verdaas is sinds december de nieuwe Deltacommissaris en buigt zich dagelijks over dat soort vragen. Soms aan de vergadertafel in Den Haag, maar het liefst "met de poten in de klei", samen met boeren, burgers en waterschappen. Het is uiteindelijk aan de politiek om zijn adviezen aan te nemen of niet.
Voor welke opgaven staan we in Nederland?
"Kort gezegd: onze toekomst hangt af van de wereldwijde inspanning om broeikasgassen terug te dringen. Maar zelfs in het gunstigste scenario stapelen de opgaven zich op: de weersextremen van nu zijn het normaal van de toekomst."
"Kijk naar afgelopen winter en herfst: bijna een miljoen woningen hadden wateroverlast. Het jaar ervoor was er juist veel funderingsschade door de historisch lage waterstanden. Klimaatverandering raakt inmiddels bijna iedereen."
"Het wordt voor waterbeheerders, ondernemers en burgers steeds lastiger om zich daartoe te verhouden. Daar moeten we ons dus op voorbereiden. En dat kunnen we ook: we hebben de kennis en de middelen."
Gaat dat voorbereiden snel genoeg?
"Ja. In 2026 wordt het Nationaal Deltaprogramma herzien en houden we alle maatregelen van nu tegen het licht. In de tussentijd gebeurt er heel veel: we verhogen de dijken voor 2050. Op de hoge zandgronden zijn er initiatieven om de beken meer te laten kronkelen om water vast te houden. En in Zeeland lopen experimenten bij gebieden zonder aanvoer van zoetwater om dat er vast te houden, ondergronds én bovengronds."
"Alleen verandert het klimaat zo snel en het weer wordt ook steeds grilliger, dat er nog meer zou moeten gebeuren."
Wat dan, bijvoorbeeld?
"Een deel moeten we accepteren, want we kunnen het land niet inrichten op extremen aan alle kanten. De klimaatscenario's laten zien dat we in een droge zomer nog grotere watertekorten gaan krijgen dan we de afgelopen jaren hebben gezien. De komende tijd moeten we leren omgaan met die schaarste."
"Nu gebruiken we bijvoorbeeld erg veel zoet water om verzilting tegen te gaan en om sluizen door te spoelen. Maar als er minder smeltwater van de gletsjers in de rivieren komt en landen boven ons meer water uit die rivieren vasthouden tijdens droge periodes, hebben wij hier minder water. Dan is het gewoon te weinig om iedereen te voorzien."
Hoe ziet zo'n situatie er dan precies uit? Dat er geen water meer uit de kraan komt?
"Nee. Daar hebben we genoeg voor. Slechts 1 à 2 procent van ons zoet water is drinkwater. Het merendeel van het zoet water laten we nu naar zee stromen."
"De opties die we hebben: het land verder vernatten, maar dat heeft wel gevolgen voor het landgebruik. Of we moeten meer water vasthouden, in plaats van doorspoelen om verzilting te bestrijden. Ook kunnen we verder inzetten op technische oplossingen zoals druppelirrigatie in de landbouw (het bedruppelen van gewassen via leidingen, red.)"
"Maar ik verwacht niet dat er een keuze gemaakt kan worden waarbij iedereen staat te juichen."
In wetenschappelijke adviezen valt keer op keer te lezen dat we ons land anders moeten inrichten. Waar moeten we die ruimte vandaan halen?
"Dat is de grote vraag. We willen óók een miljoen woningen en de energietransitie vraagt ruimte. Dat is een politieke afweging. Maar klimaatverandering is een gegeven, daarin valt niets te kiezen."
Hoe kijkt u naar het hoofdlijnenakkoord met de opgaves die u net noemde in het achterhoofd?
"Best positief. Met de kanttekening dat het nog uitgewerkt moet worden. Maar de focus op klimaatadaptatie, waterveiligheid, ruimte voor de rivieren en berging zijn hele positieve zaken uit het akkoord."
Ik zie niet staan dat daar meer geld voor wordt uitgetrokken.
"Dat schrijven ze nooit zo op. Het begint met de erkenning."
Hoe kijkt u naar de toekomst?
"Met vertrouwen. Nederlanders houden steeds meer rekening met klimaatverandering en extreem weer tijdens het boeken van hun vakantie. Er is dus al een breed besef dat er echt iets aan de hand is met het klimaat. Dat geeft draagvlak bij burgers en ondernemers om maatregelen te nemen en dat heeft weer invloed op de politiek. Zoals het hoort in een democratie."
"De komende jaren gaan we zien of zeespiegelstijging een versnelling krijgt, of dat we de CO2-uitstoot toch op tijd terug weten te dringen. Er zijn allerlei studies gedaan naar de effecten van 2 tot 5 meter zeespiegelstijging. De conclusie is dat we nog wel even de tijd hebben om te doordenken wat we dan moeten doen."
Is Nederland volgens u toekomstbestendig?
"Ja. Als je kijkt naar kennis, kunde en ervaring, zijn we de veiligste delta ter wereld. Tegelijkertijd zijn we enorm kwetsbaar door onze ligging. Dat blijft een gekke paradox. We draaien als landje best goed, maar als we de volgende ramp niet voorblijven, berokkent dat heel Nederland schade."
Source: Nu.nl algemeen