In Nederland krijgt iedereen standaard vaccinaties tegen dertien infectieziekten, van de bof tot tetanus. Maar er zijn nog meer mogelijkheden. Welke?
Het Rijksvaccinatieprogramma begon in 1957 met vaccinatie tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio. Sindsdien zijn er allerlei nieuwe vaccins bij gekomen, waaronder prikken tegen mazelen, rodehond en HPV. De jongste toevoeging waarvoor de overheid de portemonnee trok, is het vaccin tegen het rotavirus. Elke baby die na 1 januari 2024 is geboren, krijgt een rotavirusvaccinatie in druppelvorm.
Ook buiten het Rijksvaccinatieprogramma zijn er gratis vaccins beschikbaar voor specifieke risicogroepen. Een oude bekende is de griepprik voor zestigplussers en mensen met een chronische ziekte, te halen bij de eigen huisarts. Daar is het vaccin tegen covid-19 bij gekomen. De GGD zet voor het komende najaar weer een nieuwe boosterronde op touw.
Er zijn bovendien prikken voor specifieke doelgroepen. Zo kunnen mensen die in de gezondheidszorg werken zich via de werkgever tegen hepatitis B laten vaccineren. Mannen die seks hebben met mannen kunnen voor deze vaccinatie terecht bij de GGD. En dan zijn er nog de reizigersvaccinaties: op ggdreisvaccinaties.nl is een volledig overzicht per land te zien. Zo kunnen wandelaars die naar Oostenrijk gaan eventueel een vaccinatie krijgen tegen tekenencefalitis (niet hetzelfde als de ziekte van Lyme), een virale hersenontsteking die door teken kan worden overgebracht.
Het ministerie van VWS bepaalt of vaccinaties beschikbaar komen voor de bevolking. Voor deze beslissing laat de minister zich adviseren door de Gezondheidsraad. Een voorbeeld is het pneumokokkenvaccin, gratis voor mensen tussen de 60 en 80 jaar. Of tachtigplussers baat hebben bij het huidige vaccin is niet zeker, zegt Helma Ruijs, arts infectieziekten bij het RIVM. ‘Er is te weinig onderzoek om een goed advies te kunnen formuleren voor deze groep, ook omdat het immuunsysteem van ouderen minder sterk reageert op vaccins. Omdat de ziekte ernstig kan verlopen, willen we mensen die nu buiten het programma vallen wel de mogelijkheid bieden om zich tegen pneumokokken te laten vaccineren. Dat kan met een nieuw vaccin op eigen kosten, via huisarts, GGD of vaccinatiecentrum.’
Over de auteur
Aliëtte Jonkers schrijft voor de Volkskrant over medische onderwerpen.
Toch is er ook een prik waarover de Gezondheidsraad positief oordeelde, maar die nog niet in het Rijksvaccinatieprogramma is opgenomen: de vaccinatie tegen gordelroos. In de nabije toekomst zal dat wel gebeuren, denkt Jolanda Hoefnagel, arts infectieziekten en voorzitter van de Werkgroep Artsen Vaccinatiezorg binnen de Nederlandse Vereniging voor Infectieziektebestrijding (NVIB). ‘De ziektelast is groot. Gordelroos is een ziekte waaraan mensen vrijwel nooit overlijden, maar het is enorm pijnlijk. Een op de vijf mensen krijgt zenuwpijn die maanden of zelfs jaren kan aanhouden.’
Op dit moment kunnen zestigplussers het vaccin – dat uit twee doseringen bestaat – alleen op eigen initiatief halen. Daarvoor zullen ze wel flink in de buidel moeten tasten: de tarieven van de lokale GGD-afdelingen variëren tussen de 198 en 250 euro per vaccinatie.
Een andere nieuwkomer is een prik tegen het RS-virus, de grootste veroorzaker van een longontsteking of acute bronchitis bij baby’s en peuters. Door deze infectie belanden iedere winter vijftienhonderd tot tweeduizend kinderen in het ziekenhuis. Wie dat risico niet wil lopen, kan waarschijnlijk in het najaar bij de GGD terecht voor een prik met het middel nirsevimab. ‘Dat is strikt genomen geen vaccinatie, maar een immunisatie: er komen direct antistoffen in het bloed en het werkt daardoor meteen’, zegt Hoefnagel. Het is nog wachten op groen licht van de nieuwe minister van VWS.
Tot slot: een herhaalvaccinatie tegen kinkhoest is voor risicogroepen geen overbodige luxe, zo blijkt uit kersvers onderzoek. De kinkhoestvaccinatie zit al in het Rijksvaccinatieprogramma sinds het begin in 1957. Bij jonge kinderen komt de ziekte dan ook weinig voor. Bij tieners en ouderen steekt kinkhoest de laatste jaren steeds vaker de kop op. Vooral bij volwassenen vanaf 50 jaar en bij mensen met een chronische ziekte leidt een infectie met kinkhoest geregeld tot complicaties. Voor hen kan opnieuw vaccineren – kosten: zo’n 55 euro – veel ellende voorkomen.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant