Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: als Volodymyr Zelensky niet tegen Russisch maar Amerikaans imperialisme had gestreden, had het Mondiale Zuiden wel acte de présence gegeven op de vredestop in Zwitserland.
Weinig termen zijn zo snel ingeburgerd geraakt als ‘het Mondiale Zuiden’, de vertaling van the Global South. Waar het begint en ophoudt, is nergens vastgelegd, maar China, India en de Afrikaanse landen worden er bijna altijd toe gerekend. In het geval van Latijns-Amerikaanse landen lijkt het af te hangen van de mate waarin leiders kritisch zijn over de VS.
Sommige auteurs gebruiken ‘het Mondiale Zuiden’ als synoniem voor de oude term ‘Derde Wereld’, bij anderen is het een wereldwijde emancipatiebeweging van landen die te maken hadden met koloniale overheersing (India en de Afrikaanse landen) dan wel vernedering door koloniale machten (China). Het Mondiale Zuiden ijvert in deze optiek voor het recht van landen hun eigen toekomst te bepalen zonder bemoeienis van grootmachten, voor verzet tegen alle vormen van kolonialisme en imperialisme – politiek, economisch, cultureel.
Maar het echt om álle vormen zou gaan, zouden de landen van het Mondiale Zuiden nu op zijn minst solidair moeten zijn met Oekraïne. In de Oranje Revolutie van 2004 en de Revolutie van de Waardigheid in 2014 gingen inwoners de straat op voor het recht hun eigen toekomst te bepalen, om politiek en economisch niet langer door Rusland te worden geketend.
Rusland strafte Oekraïne in 2014 zoals een grootmacht een opstandige kolonie straft, met een militaire inval. In 2022 trachtte Rusland met een grootschalige invasie Oekraïne opnieuw in een koloniaal gareel te dwingen. Russische troepen ontmoetten onverwacht veel weerstand. Typerend voor koloniale oorlogen is dat mogendheden er zelfs met een enorme militaire overmacht niet in slagen het moreel van de antikoloniale beweging te breken.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky ontpopte zich tijdens de invasie van 2022 als een klassiek leider van antikoloniaal verzet. Hij werd kansloos geacht, betoonde zich onverschrokken, weigerde Kyiv te verlaten, riskeerde zijn leven en wist tegen alle verwachtingen in stand te houden, in de eerste oorlogsfase vrijwel zonder hulp van buiten.
Afgelopen weekeinde ontving Zelensky in Bürgenstock in Zwitserland wereldleiders op een vredestop. Er zaten zeer weinig leiders uit het Mondiale Zuiden bij. China stuurde niet eens een delegatie. Bij de 78 landen die na afloop een verklaring ondertekenden waarin Rusland wordt opgeroepen zich uit Oekraïne terug te trekken, was vrijwel geen een Afrikaans.
Zelensky profiteert in het Mondiale Zuiden niet van het antikoloniale karakter van zijn strijd. Hij verzet zich tegen agressie van een niet-westerse grootmacht. Dat hij in dat verzet – weliswaar halfslachtig – wordt gesteund door de Verenigde Staten en voormalige West-Europese koloniale mogendheden, maakt hem in het Mondiale Zuiden kansloos. Het afgelopen jaar opende Oekraïne ambassades in zeven Afrikaanse landen, maar Rusland speelde daar succesvol in op anti-westerse sentimenten. Poetin bracht een narratief in omloop waarin hij zich verzet tegen westerse pogingen Oekraïne te koloniseren; de opstanden van de Oekraïense bevolking waren niet anders dan heimelijke westerse annexatiepogingen.
In anti-imperialistische kringen in de westerse wereld ging Zelensky ondertussen evenmin de status van antikoloniaal leider aankleven, ondanks zijn pogingen de situatie van zijn land met praktische, non-protocollaire kledij te accentueren. Studenten die de afgelopen maanden universiteitsgebouwen bezetten, droegen Arafatsjalen, geen legergroene Zelensky-truien. Op imperialisme had de westerse wereld geenszins het historische patent, op apartheid en slavernij al evenmin, maar om echt verontwaardiging te wekken moet imperialisme westers imperialisme zijn. Wie een held wil worden, zal het moeten opnemen tegen een vijand die wordt gesteund door de Verenigde Staten. Misschien keren Zelensky’s kansen in het Mondiale Zuiden en op mondiale universiteiten als Trump terugkeert en steun aan Oekraïne opzegt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant