Precies een jaar geleden stuurde Jevgeni Prigozjin zijn Wagner-huurlingenleger op Moskou af om de top van het Russische ministerie van Defensie af te zetten. Wat is er sinds de mislukte muiterij met zijn Wagner-strijders gebeurd?
Twee maanden na Jevgeni Prigozjins gewapende opstand tegen het Russische ministerie van Defensie was de Wagner-leider dood. Omgekomen in ‘een vliegtuigcrash’ met andere Wagner-leiders, aldus de Russische autoriteiten. Op Prigozjins graf in Sint-Petersburg werd deze maand een standbeeld onthuld van de criminele huurlingenbaas.
Maar een jaar na de mislukte muiterij vechten veel van zijn duizenden strijders gewoon nog door. Sommigen in Afrika en Syrië, anderen in Oekraïne. Nu onder directe aansturing van het Kremlin.
Over de auteur
Tom Vennink is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De muiterij van 23 juni 2023 zadelde president Vladimir Poetin op met een dilemma. Enerzijds stond hij onder druk om zijn gezag te herstellen door de Wagner-opstandelingen te bestraffen voor hun opmars richting Moskou, waarbij ze Russische commandocentra bezetten, helikopters neerhaalden en militairen doodschoten. Anderzijds had Poetin er belang bij om de slagkracht van Wagner – ooit een troepenmacht van zo’n 40 duizend man – te behouden voor Russische operaties in Afrika, Syrië en de oorlog tegen Oekraïne.
Publiekelijk koos het Kremlin voor een deal met Prigozjin. De Wagner-baas en zijn huurlingen werden naar buurland Belarus verbannen ‘om Belarussische militairen te trainen’. Alle aanklachten tegen de mannen werden ingetrokken, zo meldde Poetins woordvoerder.
In werkelijkheid heeft Poetin een ander plan tot uitvoering gebracht. Hij rekende af met Prigozjin en diens vertrouwelingen door hun vliegtuig te laten opblazen met een bom, zo meldden Amerikaanse kranten op basis van bronnen binnen westerse en Russische inlichtingendiensten. De Wagner-structuren liet Poetin onder controle stellen door de Russische autoriteiten.
Specifieker: door de geheime diensten. De binnenlandse veiligheidsdienst FSB nam Prigozjins zakenimperium in Rusland over. De militaire veiligheidsdienst GROe ontfermde zich over Wagners buitenlandse bases.
Tot de muiterij fungeerde Wagner jarenlang als een dekmantel voor het Kremlin. Moskou betaalde Wagner in het geheim miljarden euro’s voor vuile klusjes – zoals moorden, militaire operaties en inmenging in buitenlandse verkiezingen – zodat de regering verantwoordelijkheid voor de flagrante misdaden kon ontkennen. ‘We financierden deze groep volledig’, gaf Poetin na Prigozjins dood toe.
Met de overname van Wagner is het Kremlin uit de schaduw gestapt. ‘Het lijkt erop dat Rusland eindelijk heeft besloten het internationale systeem openlijk aan te vallen in plaats van te doen alsof het zich daaraan houdt’, stelt de Britse denktank Rusi in een recent rapport over het vervolg op Wagner.
Een jaar na de muiterij is er nog maar een handjevol Wagner-strijders in Belarus. De meesten hebben contracten getekend bij de opvolgers van Wagner. Bijvoorbeeld bij het Vrijwilligers Korps, een strijdmacht die in Oekraïne vecht en onder bevel staat van de Rosgvardija, de Russische nationale garde van Poetins oud-bodyguard Viktor Zolotov. De Oekraïense militaire inlichtingendienst stelde onlangs dat het Vrijwilligers Korps meevecht aan het front en bezig is uit te breiden naar achttienduizend strijders.
Anderen hebben zich aangesloten bij Redut, een huurlingenleger in handen van het ministerie van Defensie. Ook is een kleine groep van enkele tientallen Wagner-strijders overgestapt naar een Tsjetsjeense eenheid die tegen Oekraïne vecht, zo meldde de Russische dienst van de BBC afgelopen week.
Een deel van Prigozjins mannen (het aantal is onbekend) heeft Oekraïne ingewisseld voor Afrika. Het Afrikaanse continent was een van de belangrijkste werkgebieden van Wagner. Prigozjin knoopte er hechte banden aan met coupplegers en andere autoritaire leiders. Hij bood ze bescherming van Wagner-strijders en politieke beïnvloedingscampagnes in ruil voor de exploitatie van waardevolle grondstoffen, zoals goud en diamanten. Tal van Wagner-strijders zijn er beschuldigd van moorden, martelingen en verkrachtingen.
Het Kremlin gebruikt Prigozjins netwerk om de Russische invloed in Afrika te vergroten ten koste van westerse landen. Kort na Prigozjins dood reisden een GROe-generaal en de Russische onderminister van Defensie samen met oud-Wagner-bevelhebbers door Afrika om machthebbers uit te leggen dat zij vanaf nu rechtstreeks zakendoen met de Russische autoriteiten. De deal is hetzelfde gebleven: een ‘overlevingspakket’ voor het regime in ruil voor grondstoffen. Machthebbers in onder meer Mali, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Burkina Faso profiteren er van.
Ook betrokken bij de opvolging van Wagner is Pavel Prigozjin, de 26-jarige zoon van Jevgeni. Volgens Russische BBC-journalisten heeft Pavel de leiding over de huurlingenactiviteiten in de Centraal-Afrikaanse Republiek op voorwaarde dat hij de belangen van het Kremlin dient.
Duizenden andere strijders kozen ervoor om terug te keren naar huis in Rusland en plegen daar geregeld zware misdaden. Het gros van de Wagner-strijders heeft een verleden in de gevangenis, waar ze door Poetin en Prigozjin zijn vrijgelaten in ruil voor een halfjaar bij Wagner aan het front in Oekraïne. Na hun terugkeer naar huis zijn honderden teruggekeerde Wagner-strijders in verband gebracht met nieuwe moorden, verkrachtingen en andere geweldplegingen.
Zo veroordeelde een rechtbank in het dorp Boegoelma begin deze maand een oud-Wagner-strijder voor het vermoorden van zijn vriendin. De 41-jarige oud-strijder had in zijn Wagner-uniform de vrouw met een mes gestoken en laten doodvriezen nadat zij had geweigerd hem haar huis in te laten. De man zat eerder al 10 jaar vast voor moord tot hij door Prigozjin werd vrijgelaten. Voor de nieuwe moord kreeg hij slechts 8 jaar gevangenisstraf: de rechtbank bestempelde zijn bewezen diensten in de oorlog tegen Oekraïne als een verzachtende omstandigheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant