De afgelopen maanden was het weer over de hele wereld van slag door weersverschijnsel El Niño. Dat is nu gedoofd, maar de vraag is wat La Niña in petto heeft. "Zij kan minstens zo verwoestend zijn als haar broer."
El Niño, ook wel 'het kerstkindje' genoemd, is weer voorbij. Het weersverschijnsel begon in december 2023 en keert over drie tot zeven jaar terug. El Niño is een natuurlijke schommeling in het weer: het zorgt voor hoge zeewatertemperaturen in de Stille Oceaan, met name bij de kust van Zuid-Amerika.
Dat komt doordat tropische passaatwinden en oceaanstromingen afzwakken, waardoor er minder koud water naar het oppervlak van de oceaan komt. Het zorgt voor nattere periodes in landen aan de Zuid-Amerikaanse en juist droger weer in Indonesië en Australië. Afgelopen El Niño was een sterke: alleen in 1998 en 2016 werden nog hogere temperaturen gemeten in de oceaan.
Het natuurlijke fenomeen heeft in principe niet te maken met de klimaatopwarming die door mensen wordt veroorzaakt, legt klimaatdeskundige Carine Homan van het KNMI uit. Maar het is niet toevallig dat vorig jaar record op record werd gebroken, zoals de warmste zomer, en het warmste jaar uit de geschiedenis. "El Niño doet als het ware een schepje boven op de effecten van klimaatverandering", aldus Homan.
Ook tijdens El Niño in 2016 sneuvelden er weerrecords. Een optelsom dus, want warme zee zorgt ook voor warmere lucht en meer neerslag. De oceaantemperaturen zijn al ruim een jaar sowieso uitzonderlijk hoog, een trend die ook wetenschappers versteld doet staan. Zo warm als in 2024 waren de oceanen nog nooit.
El Niño maakt nu plaats voor zijn vrouwelijke tegenhanger: La Niña. Net zo sterk als El Niño, maar dan juist met láge temperaturen als gevolg. Wetenschappers verwachten dat ze in september opspeelt en in december piekt. In het voorjaar van 2025 is het weer voorbij.
Het gebeurt vaak dat na een El Niño een La Niña komt. Nu zitten we in een tussenperiode. "Je kunt het zien als een schommel", zegt hoogleraar oceanografie Erik van Sebille van de Universiteit Utrecht. "Geef een schommel een duw vooruit, dan heb je El Niño. Daarna komt de schommel terug naar het andere uiterste en krijg je La Niña."
Volgens de oceanograaf is dat andersom niet per se het geval. Hij vertelt dat er nog veel onduidelijkheid is bij wetenschappers over de oorzaken, sterkte en de duur van de weersverschijnselen.
Wel is duidelijk dat La Niña dus tegenovergestelde effecten heeft van El Niño. Omdat de passaatwinden en oceaanstromingen tijdens La Niña juist sterker zijn, welt het koude water op uit de diepe oceaan. Het zorgt ervoor dat het in Zuid-Amerikaanse landen een stuk droger is. Opvallend genoeg is het in het Amazonegebied juist weer natter.
Ook in Azië en Oceanië zorgt La Niña voor meer neerslag. Dat zorgde in meerdere jaren voor verwoestende overstromingen in Australië en Indonesië. "In Australië maakt men zich over het algemeen meer zorgen om een La Niña dan El Niño", weet Van Sebille. De kans op mislukte oogsten in die regio is ook groter in een La Niña jaar. 'Het kleine zusje van' zou dan ook teniet doen aan de kracht van het weersverschijnsel. "La Niña kan minstens zo verwoestend zijn als haar broer."
La Niña zorgt bijvoorbeeld in de Cariben óók voor onstuimigheid. In combinatie met de hoge oceaantemperaturen, verhoogt La Niña namelijk de kans op tropische orkanen in de Atlantische Oceaan. "Vooral op Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius zal die kans toenemen", zegt Homan.
Maar het heeft niet alleen negatieve effecten. Vissers in Zuid-Amerika die tijdens El Niño die hun netten leeg aantroffen, hebben tijdens La Niña juist meer kans op vangst.
In Europa blijven de effecten van een La Niña volgens de wetenschappers nagenoeg uit. Homan zegt dat er wel een kleine kans is op een droger voorjaar na La Niña (net als dat El Niño de kans op een nat voorjaar vergroot). Maar dat is volgens de klimaatdeskundige ook afhankelijk van de grilligheden in het weer.
Het is op dit moment nog niet exact te voorspellen hoe deze La Niña zal uitpakken, omdat dat afhangt van de sterkte van de passaatwinden. Maar het staat buiten kijf dat Europa en Nederland de dans grotendeels ontspringen.
Source: Nu.nl algemeen