Met harde taal over en weer voeden Israël en Hezbollah de angst dat het in het Midden-Oosten tot een grote oorlog komt. Iedere dag dat de strijd in Gaza langer duurt, komt die dichterbij. De sleutel tot de-escalatie ligt in handen van de Amerikanen.
Tussen woord en daad gaapt in het Midden-Oosten vaak een flink gat. Al maanden beweren kopstukken in de Israëlische regering dat het geduld met Hezbollah in Libanon op is, en dat men er niet voor terug zal deinzen ‘Beiroet te veranderen in Gaza’. Afgelopen week voegde minister Israel Katz (Buitenlandse Zaken) zich bij dat koor door te verklaren dat het moment om de ‘spelregels’ te veranderen nu ‘erg dichtbij’ is.
Eerder liet Israëls legerleiding weten dat de plannen voor een ‘offensief’ in Libanon waren ‘goedgekeurd’. Dat klinkt alsof er een grote oorlog voor de deur staat. Eentje die veel verder gaat dan de artillerie- en dronebeschietingen die sinds oktober vorig jaar gaande zijn aan de Libanees-Israëlische grens. Maar is dat ook zo? Niemand kan het met zekerheid zeggen, en er zijn stemmen in Israël die een oorlog met Hezbollah op termijn als onvermijdelijk zien. Op korte termijn lijkt deze ronde van dreigementen echter bedoeld als pressiemiddel, niet als directe opmaat naar een grondinvasie.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet. Hiervoor was hij correspondent Centraal- en Oost-Europa.
Het probleem voor Israël is dat een invasie van zuidelijk Libanon ronduit onaantrekkelijk is. Het gaat om heuvelachtig terrein waar het leger in het nadeel is, vergeleken met de Hezbollah-strijders die er vandaan komen en die het op hun duimpje kennen. Als het al lukt om een soort Hezbollah-vrije bufferzone van 5 à 10 kilometer te creëren, dan blijft de vraag hoe Israël die vervolgens moet gaan bewaken. Een jarenlange, bloedige bezetting ligt dan in het verschiet. Als Gaza een draaikolk is, is Libanon diep drijfzand.
Niettemin dreigt na ruim acht maanden van oorlog-op-een-waakvlam het geduld aan beide kanten langzaam op te raken. Beide kanten spelen met vuur. Militaire ‘afschrikking’ (een strategie die neerkomt op: kijk eens hoe sterk ik ben, dus doe a.u.b. geen gekke dingen) dreigt over te gaan in iets veel gevaarlijkers.
Mogelijk komt er een herhaling van de zomeroorlog van 2006, maar dan met meer doden en verwoesting. Nu al zijn er 349 Hezbollah-strijders omgekomen, tegen vijftien soldaten aan Israëlische kant. Vorige week doodde Israël de hoogste Hezbollah-commandant tot nu toe. ‘De situatie is ernstig’, zo zei bemiddelaar Amos Hochstein die deze week zowel Jeruzalem als Beiroet bezocht namens het Amerikaanse Witte Huis. Libanese media noemden zijn pendeldiplomatie een ‘laatste poging’ om erger te voorkomen.
Ook aan Hezbollah-zijde wordt de druk opgevoerd. Woensdag dreigde Hezbollah-leider Hassan Nasrallah de Middellandse Zee in een oorlogsgebied te veranderen, zoals de Jemenitische Houthi’s dat hebben gedaan met de Rode Zee. Hij haalde uit naar Cyprus, een EU-lid dat in het verleden militair optrok met Israël. Stopt het daar niet mee, dan kan het zelf een doelwit worden, aldus Nasrallah.
Nog tijdens het bezoek van VS-gezant Hochstein publiceerde de militante beweging (die in Europa en de VS op de terreurlijst staat) een negen minuten durend filmpje, gemaakt met een drone, waarop gevoelige militaire doelwitten in de Israëlische havenstad Haifa zichtbaar waren. De boodschap: wij kunnen jullie steden raken. Pijnlijk voor Israël is het feit dat Hezbollah klaarblijkelijk in staat is het peperdure Israëlische luchtverdedigingssysteem te omzeilen.
Tegelijk was het filmpje een poging de voorwaarden voor een staakt-het-vuren in Gaza aangepast te krijgen in het voordeel van Hezbollah’s ideologische broertje Hamas. Zonder zo’n bestand, aldus Hezbollah’s positie, zal het zijn raketaanvallen op Israël niet staken. Hochstein nam die logica deze week voor het eerst over, en beaamde dat de dossiers Gaza en Libanon verknoopt zijn.
Ettert de Gaza-oorlog nog maanden door, dan wordt de situatie tussen Israël en Hezbollah waarschijnlijk onhoudbaar. Komt er een staakt-het-vuren in Gaza, dan is de angel eruit, maar ook dan blijven er vraagtekens bestaan. Want wat gaat Israël dan doen? De psychologische tik als gevolg van de terreuraanval op 7 oktober door Hamas echoot na, en de angst bestaat dat Hezbollah tot iets vergelijkbaars in staat is.
Een terugkeer naar de situatie van vóór 7 oktober (zoals Hezbollah wil) is voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu haast niet te verkopen. De naar schatting honderdduizend Israëliërs die hun huizen aan de grens zijn ontvlucht, hebben de belofte gekregen dat ze in september, bij het begin van het nieuwe schooljaar, terug kunnen keren naar hun dorpen. Hun veiligheid wil Israël garanderen door Hezbollah weg te jagen van de noordgrens.
Beide kanten houden elkaar in een wurggreep, waarbij met name Israël onvoorspelbaar oogt. ‘Binnen Israël is veel verdeeldheid’, zegt Nomi Bar-Yaacov, analist verbonden aan de Britse denktank Chatham House. ‘Sommigen denken dat militaire actie in Libanon een ramp zal zijn. Anderen zien het als een noodzaak.’
Zoals vaker lijkt de sleutel te liggen bij de Amerikanen. De inzet van bemiddelaar Hochstein is simpel: Hezbollah zal zijn wapentuig terug moeten trekken uit het grensgebied met Israël, zodat Israëliërs (en Libanezen aan hun kant van de grens) veilig terug kunnen keren naar hun huizen. In ruil zal Israël wat grondgebied aan de grens moeten opgeven dat door Libanon wordt geclaimd. Een volledige terugtrekking van Hezbollah-strijders wordt niet haalbaar geacht, omdat zij uit de zuidelijke grensdorpen komen. De formule is nu dat zij ‘niet zichtbaar’ mogen zijn.
Volgens de Libanese krant L’Orient le Jour zijn er de voorbije dagen besprekingen op neutraal terrein – Irak, Qatar – geweest tussen Iran (Hezbollah’s geldschieter) en de VS, in een poging tot de-escalatie te komen. Dat is belangrijk, want de angst bestaat dat een Libanon-oorlog de hele regio meesleept, Iran incluis. Bij zo’n pikzwart scenario is niemand gebaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant