De kandidaat-ministers van het kabinet-Schoof etaleren optimisme tijdens hun hoorzittingen in de Tweede Kamer, maar op de achtergrond is de spanning voelbaar. Geert Wilders wil regeren, maar het compromisloze PVV-geluid blijft ook klinken.
Binnen de VVD is weleens gemijmerd over de vraag of de geschiedenis anders was gelopen als Geert Wilders eerder verantwoordelijkheid had gekregen. In 2003 was Wilders als VVD-Kamerlid in de race om vicefractievoorzitter te worden onder Jozias van Aartsen. In die functie had hij zich in de luwte moeten toeleggen op het bestuur van de fractie.
Op de valreep ging de post naar een andere VVD’er. Wilders kreeg als genoegdoening de portefeuille Buitenlandse Zaken, waarmee hij vervolgens bekendheid vergaarde met omstreden standpunten over het EU-lidmaatschap van Turkije en de islam. De opmaat voor zijn bestaan als PVV-stokebrand.
Ruim twee decennia later staat de Haagse politiek voor een vergelijkbare vraag: is Wilders ingekapseld? Overschaduwt de bestuurlijke verantwoordelijkheid straks de oude confrontatiedrang van zijn PVV?
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Wie de sussende motivatiebrieven leest die de PVV-bewindspersonen naar de Tweede Kamer sturen voor hun hoorzittingen, kan die indruk krijgen. Zo belooft ook de meest omstreden PVV-minister, Marjolein Faber, dat ze zich voortaan ‘niet oppositioneel maar ministerieel’ gaat gedragen, al weigert ze uitspraken terug te nemen. Haar PVV-collega Reinette Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp deed dat vrijdag tijdens de hoorzitting ook niet. Ze verdedigde zelfs het gebruik van de term omvolking, die niet racistisch zou zijn, maar ‘een demografische beschrijving’.
Beoogd minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark, die de rechtsstaat moet bewaken, blijft desondanks optimistisch. Toen Denk-Kamerlid Dogukan Ergin tijdens haar hoorzitting opmerkte dat er in het nieuwe kabinet bewindspersonen zitten die ‘de islam wilden verbannen en racistische nazitheorieën hebben gebezigd’, wees de beoogd NSC-minister op de concessies die de PVV heeft gedaan. Er is in de rechtsstaatverklaring van de coalitie afgesproken dat de islam een godsdienst is met alle grondwettelijke vrijheden van dien en het kabinet gaat bovendien optreden tegen ‘moslimhaat’, zo staat letterlijk in het hoofdlijnenakkoord. ‘Ik zie ook positieve dingen’, aldus Uitermark. ‘Laten we daar ook naar kijken.’
Dat er bij de PVV ook veranderingen zijn, valt moeilijk te ontkennen. Het idee dat Wilders zijn diepgevoelde anti-islam-standpunten in de ijskast zou zetten, was ruim een jaar geleden voor menig PVV’er nog ondenkbaar. Dat het kabinet-Schoof nu het licht ziet, was evenmin vanzelfsprekend.
Lang was de communis opinio in Den Haag juist dat Wilders niet wil regeren. Wilders’ track record zei genoeg: hij investeerde met zijn eenmanspartij PVV nooit in bestuurlijk talent, in 2012 hield hij na twee jaar zijn gedoogrol alweer voor gezien en iedere keer als daarna de macht binnen handbereik leek, zoals in 2016, leek hij zijn eigen kansen te saboteren, onder andere door een A4’tje als verkiezingsprogramma te presenteren.
Nu komt het kabinet-Schoof er toch en de eeuwige oppositieleider pronkt op X met wat hij bereikt heeft: ‘We leveren de Kamervoorzitter, de eerste vicepremier en vele ministers en staatssecretarissen.’
Toch blijft de twijfel over Wilders nieuwe politieke leven overal voelbaar. Vorige maand verspreidde hij op X nog een bericht van een oma die zei door moslima’s te zijn mishandeld. Wilders’ bijschrift: ‘Ze moeten het land uit!’. In Hongarije verklaarde hij tijdens de formatie dat immigratie heeft geleid tot ‘een verdunning’ van de joods-christelijke cultuur. En in het hoofdlijnenakkoord staat dan wel dat moslimhaat wordt bestreden, tijdens een formatiedebat noemde Wilders de islam ‘een verwerpelijke, haatdragende en tot geweld oproepende religie’.
Dat ook zijn coalitiepartners betwijfelen of de PVV-leider zich wel laat intomen, bleek vorige week toen Wilders loyale hardliners naar voren schoof als ministers op cruciale posten. Hij negeerde daarbij bezwaren van VVD en NSC.
Zeker de vanuit de coalitie openlijk geuite twijfel over Faber legt een hypotheek op het kabinet-Schoof. De PVV zal bovenal afgerekend worden op het asiel- en migratiebeleid. Als beoogd minister Faber faalt, waar NSC en VVD rekening mee houden, zal dat afstralen op Wilders en opnieuw de vraag oproepen of hij met zijn eenmanspartij wel in staat is om te regeren.
Tegelijkertijd heeft de episode rond Faber ook de kwetsbaarheid van VVD en NSC weer aan het licht gebracht. Ondanks hun bedenkingen over Faber, accepteerden Dilan Yesilgöz en Pieter Omtzigt na crisisoverleg toch Wilders’ keus.
Het illustreert hun beperkte manoeuvreerruimte. Bij de achterbannen van Yesilgöz en Omtzigt bestaat al volop twijfel over het pact met de PVV. Als het kabinet-Schoof uitloopt op een mislukking, kan dat ook het vertrouwen in de partijleiders verder aantasten. Durven ze dan wel een harde confrontatie met Wilders aan als hij of zijn PVV-bewindspersonen de grenzen blijven opzoeken?
Zo begint het kabinet-Schoof aan zijn regeerperiode met een open vraag. Optimisten kunnen hopen dat de PVV zich gaat voegen naar de bestuurlijke verantwoordelijkheid. Sceptici zullen eerder het tegenovergestelde vrezen: niet Wilders en zijn PVV zijn met het aantreden van dit kabinet ingekapseld, maar VVD en NSC.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant