Het enthousiasme van kiezers over het nieuwe kabinet is aanzienlijk afgenomen sinds de verdeling van de ministersposten is begonnen. Na de presentatie van het hoofdlijnenakkoord was de helft van de kiezers tevreden over de nieuwe regering, nu is dat gedaald tot 39 procent.
Dat blijkt uit kiezersonderzoek van onderzoeksbureau Ipsos I&O. Met name onder mensen die zeggen op VVD of NSC te stemmen, nam de tevredenheid over het kabinet flink af ten opzichte van de vorige meting vijf weken geleden. Onder VVD-kiezers ging die van 77 naar 59 procent en onder NSC-kiezers van 78 naar 69 procent. Ook PVV-kiezers zijn minder enthousiast geworden: hun tevredenheid nam af van 92 naar 81 procent. BBB-kiezers zijn met 86 procent nog verreweg het meest tevreden.
Kiezers komen met uiteenlopende redenen voor hun afgenomen enthousiasme, maar de gemene deler is dat met de formatie een fase is aangebroken waarin zij de potentiële risico’s voor dit kabinet zien. Zo denken VVD-kiezers dat plannen niet gerealiseerd kunnen worden en wijzen ze erop dat de andere coalitiepartijen ‘geen goede bewindslieden leveren’. NSC-kiezers leveren vergelijkbare kritiek en verwachten weinig stabiliteit.
Aanhangers van de PVV vinden juist dat door VVD en NSC de invloed van de PVV op het beleid is verwaterd. Kritische PVV-kiezers wijzen er ook op dat NSC-leider Pieter Omtzigt ‘niet te vertrouwen’ is en dat de formatie ‘rommelig en ruzieachtig’ is verlopen.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
De toegenomen ontevredenheid onder kiezers van de coalitiepartijen komt dan ook niet voort uit principiële bezwaren, maar uit praktische overwegingen. Onderzoeker Peter Kanne vindt dat met name opvallend bij VVD- en NSC-kiezers. ‘In eerste instantie was het de vraag of die partijen überhaupt met de PVV in zee moesten, maar dat station zijn de kiezers nu gewoon gepasseerd’, zegt Kanne.
Principiële bezwaren tegen het kabinet zijn er wel bij de linkse oppositie. Slechts 3 procent van de mensen die bij de vorige verkiezingen op GroenLinks-PvdA stemden, zegt vertrouwen te hebben in het nieuwe kabinet. Ze noemen het nieuwe kabinet ‘extreemrechts’ of ‘ondemocratisch’. Ook verwachten zij dat het beleid ernstige gevolgen heeft voor klimaat en natuur.
Toch kijken meer mensen positief naar het nieuwe kabinet dan het geval was bij de vorige twee kabinetten-Rutte. Zo was na het aantreden van Rutte IV in 2022 slechts 34 procent van de kiezers enthousiast. Die positieve lezing van de cijfers neemt niet weg dat het enthousiasme voor het nieuwe kabinet nu wel ‘erg snel wegsijpelt’, zegt onderzoeker Kanne. Een daling van 11 procentpunt tevredenheid ten opzichte van de vorige meting is volgens hem ‘een aanzienlijk verschil’. ‘Na enthousiasme over de komst van het kabinet, worden mensen nu wakker in de echte wereld.’
Wel moeten veel kiezers nog kennismaken met de nieuwe ploeg. Beoogd premier Dick Schoof is bij minder dan de helft van de kiezers bekend. Sommige beoogde bewindspersonen doen zelfs bij bijna niemand een belletje rinkelen. Slechts 2 procent kent beoogd minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp, hetzelfde geldt voor Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken) en David van Weel (Justitie).
Maar onbekend maakt in dit geval niet automatisch onbemind. De nieuwe relatief onbekende bewindspersonen krijgen het voordeel van de twijfel. Zo wordt Dick Schoof overwegend positief beoordeeld en krijgt hij een 6,7 als rapportcijfer. Het laagste cijfer is voor beoogd minister van Asiel Marjolein Faber, zij krijgt een 4,1.
De afname in tevredenheid vertaalt zich nog niet in een enorme verschuiving in stemvoorkeur. De PVV is nog altijd veruit de grootste partij met 42 virtuele zetels. Dat zijn er vijf meer dan bij de verkiezingen, maar wel vier minder dan in de vorige peiling in mei. Tweede partij blijft GroenLinks-PvdA, die in de peiling juist twee virtuele zetels erbij krijgt ten opzichte van november.
De grootste winnaars in de peiling zijn het CDA en de Partij voor de Dieren. Het CDA wint vier virtuele zetels ten opzichte van de verkiezingen en is daarmee weer groter dan NSC en BBB. De PvdD krijgt er hetzelfde aantal zetels bij.
Vooral coalitiepartijen NSC en VVD verliezen virtuele zetels en komen respectievelijk op zeven en achttien zetels uit. Mede daardoor is de coalitie in de peiling de meerderheid kwijt. Dat is gebruikelijk in het formatieproces, zegt onderzoeker Kanne. ‘Ook bij andere kabinetten zag je dat in deze fase gebeuren. Maar ik ben heel benieuwd wat er gebeurt als het kabinet echt aan de slag gaat en resultaten voor sommige kiezers toch tegenvallen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant