Volgende week gaan de Fransen naar de stembus. Voor het parlement, dus niet voor een nieuwe president. Maar de uitkomst heeft mogelijk wel grote gevolgen voor Emmanuel Macron. En de kans bestaat dat het gepolariseerde Frankrijk vervalt in chaos en instabiliteit.
"We staan op een cruciaal punt in de geschiedenis van ons land", zei stervoetballer Kylian Mbappé zondag op een persconferentie voorafgaand aan de wedstrijd van Frankrijk tegen Oostenrijk. Vervolgens richtte hij zich tot zijn landgenoten: "We zien dat de extremen op de deur van de macht kloppen. Wij hebben de kans om de toekomst van ons land te vormen."
Voetbal en politiek vormen geen gelukkig huwelijk. Voetballers worden vaak door bestuurders en bonden ontmoedigd om zich over politiek uit te laten. Dat juist de Franse sterren - naast Mbappé spraken ook Ousmane Dembélé en Marcus Thuram zich uit - hun zorgen over de Franse politiek uiten, geeft aan hoe belangrijk de komende verkiezingen voor de Fransen zijn.
Veel (voor)ouders van Franse voetballers zijn afkomstig uit voormalige koloniën. "Zij voelen zich vanwege hun achtergrond aangesproken door de opkomst van radicaal-rechts", zegt deskundige Thijs van Dooremalen tegen NU.nl. "Ze proberen hun symbolische macht in te zetten om fans met radicaal-rechtse sympathieën naar een andere partij te bewegen."
Van Dooremalen is gespecialiseerd in de rol van grote gebeurtenissen bij politieke veranderingen, onder meer in Frankrijk. Zulke veranderingen staan mogelijk ook bij de komende verkiezingen voor de deur, nu het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen comfortabel aan de leiding gaat in de peilingen.
Ondanks de opmars van RN blijft Macron naar alle waarschijnlijkheid president. Maar de samenstelling van het parlement verandert wel, en de vraag is hoeveel steun daarin voor hem overblijft. "Veel hangt af van hoe groot het RN precies gaat worden", zegt historicus Matthijs Lok.
Macron kan zonder meerderheidssteun aanblijven als president, legt Lok uit. Maar zijn regering heeft die steun wel nodig. Dat geldt ook voor de premier, die als regeringsleider de op een na machtigste politicus is. "Als het RN een absolute meerderheid haalt, levert die partij de premier", zegt Lok. "Dat betekent dat de president en de premier niet dezelfde politieke kleur hebben."
Dat is in de Franse geschiedenis een paar keer voorgekomen, met wisselend succes. Maar vanwege de hevige polarisatie in het land verwacht Lok niet dat zo'n constructie nu goed zal uitpakken. "Gezien de enorme verschillen tussen Le Pen en Macron wordt samenwerking een lastig verhaal."
Macron is erg impopulair. Niet alleen onder de aanhang van het RN, maar ook bij het linkse oppositieblok. "Macron noemt zichzelf de stem van het redelijke Frankrijk dat zich verdedigt tegen de extremen", zegt Lok. "Die strategie werkte bij zijn eerste verkiezingsoverwinning in 2017, toen hij jong en energiek was. Maar de Fransen lijken nu wel een beetje op dat verhaal te zijn uitgekeken." Bovendien vinden veel Fransen dat jonge, energieke geluid nu vooral bij Jordan Bardella, de 28-jarige RN-partijvoorzitter die in de race is voor het premierschap.
Fransen voelen dat er veel op het spel staat. Het is voor het eerst sinds 1997 dat er tussentijdse verkiezingen plaatsvinden. Macron besloot daartoe na de verpletterende verkiezingsnederlaag van zijn partij bij de Europese verkiezingen op 9 juni. "Bij zulke schokkende resultaten kunnen verkiezingen uitgroeien tot iets groters dan alleen een wisseling van de wacht", zegt Van Dooremalen.
Dat gevoel, dat er iets groots op het spel staat, wordt bovendien aangewakkerd door Franse politici. Niet alleen door de oppositie, maar juist ook door Macron zelf, die vooraf liet weten geen gevolg aan de Europese verkiezingsuitslag te geven, maar toch verkiezingen uitschreef.
Die gok nam hij mogelijk omdat hij relatief weinig te verliezen heeft. "Hij zegt sowieso aan te blijven als president en zijn partij heeft nu ook al geen meerderheid in het parlement", zegt Van Dooremalen. Hij heeft daarom minder te verliezen dan andere Europese leiders die te maken hebben met de opkomst van radicaal-rechts, maar bij nieuwe verkiezingen wél de macht kunnen verliezen.
Een grote verkiezingsoverwinning van het RN zal tot een politieke impasse leiden, verwachten Van Dooremalen en Lok. Samenwerking tussen Macron en Le Pen wordt hoe dan ook lastig. En dat zou slecht nieuws zijn voor Europa, zegt Lok, die een instabiel Frankrijk "zorgwekkend" noemt. "Als Franse politici vooral met elkaar bezig zijn en geen eenduidige stem in Europa hebben, gaat dat ten koste van effectief Europees beleid", zegt hij. "Bijvoorbeeld rondom Oekraïne."
Macron moet hopen op een wonder. Dat hij daarbij nu steun uit onverwachte hoek krijgt, is een mooie opsteker. In zekere zin zijn de Franse voetballers misschien nog wel succesvoller dan Macron in hun beroep op redelijkheid, zegt Lok.
Ook het feit dat honderdduizenden Fransen afgelopen weekend de straat opgingen om te demonstreren tegen Le Pen, maakt duidelijk dat Macrons narratief over 'het redelijke midden' niet helemaal is doodgeslagen.
Source: Nu.nl algemeen